Турсунов Давронбек Илхомжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўпка сурункали обструктив касаллиги ва буйраклар дисфункцияси: патогенетик ва терапевтик аспекти” 14.00.05 – Ички касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Tib3508.
Илмий раҳбар: Муминов Даврон Кадирович, тиббиёт фанлар доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, бир марталик Илмий кенгаш рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.04/30.12.2019.Tib30.02.
Расмий оппонентлар: Собиров Максуд Атабаевич, тиббиёт фанлар доктори, профессор; Абдуганиева Эльнора Абраловна, тиббиёт фанлар доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ўпка сурункали обструктив касаллиги билан оғриган беморларда буйрак дисфункцияси ривожланишининг патогенетик механизмларини ўрганиш ва уни коррекция қилиш усулларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
I–III даражаси ўпка сурункали обструктив касаллиги билан оғриган беморларда 33% холатларда буйрак функциясининг бузилиши қайд этилиши хамда бунда ўпка сурункали обструктив касаллигининг оғирлик даражаси ортишига мувофиқ равишда буйрак дисфункциясининг кучайиб бориши аниқланган;
ўпка сурункали обструктив касаллиги ва буйраклар дисфункцияси биргаликда кечадиган беморларда, буйрак функцияси бузилмаган ЎСОК мавжуд беморларга нисбатан бронхиал ўтказувчанликнинг ишончли даражада яққолроқ бузилиши (p<0,001), COPD Assesment Test (CAT) синамаси ва Modified Medical Reseach (mMRC) шкаласи бўйича клиник симптомларнинг кучайиши (p<0,01), шунингдек жисмоний юкламаларга толерантликнинг пасайиши кузатилиши аниқланган;
ўпка сурункали обструктив касаллиги билан оғриган беморларда буйрак дисфункцияси ривожланишининг қуйидаги хавф омиллар, жумладан касаллик давомийлиги 10 йилдан ортиқ бўлиши, тамаки чекиш индекси 35 пачка-йилдан юқори бўлиши, йил давомида ≥2 марта хуружлар кузатилиши, СРО даражасини 15 мг/л дан юқори бўлиши хамда малон диальдегид даражасининг 2,5 мкмоль/г дан ортиши эканлиги аниқланган;
ўпка сурункали обструктив касаллиги ва буйраклар дисфункцияси билан биргаликда кечадиган беморларни даволаш схемасига L-аргинин киритилиши тизимли яллиғланиш фаоллигини, оксидланиш стресс жараёнларини ва эндотелиал дисфункция даражасини ишончли пасайишига, шунингдек COPD CAT-тести ва MRC бўйича клиник белгиларни яхшилашга ва альбуминурияни камайтиришга имкон бериши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Ўпка сурункали обструктив касаллиги билан оғриган беморларда буйрак дисфункцияси ривожланишининг патогенетик механизмларини ўрганиш ва уни коррекция қилиш усулларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: I–III даражаси ўпка сурункали обструктив касаллиги билан оғриган беморларда 33% холатларда буйрак функциясининг бузилиши қайд этилиши хамда бунда ўпка сурункали обструктив касаллигининг оғирлик даражаси ортишига мувофиқ равишда буйрак дисфункциясининг кучайиб бориши аниқлангани бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг кўп тармоқли клиникаси амалиётига 2025-йил 16-июлдаги №71-сонли буйруқ асосида, Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалиётига 2025-йил 15-июлдаги №88-сонли буйруқ асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 24 октябрдаги 27-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўпка сурункали обструктив касаллиги билан касалланган беморларда буйрак функциясининг бузилишини эрта скрининг ва ташхислаш беморларини олиб борилишини муқобиллаштиради. Иқтисодий самарадорлиги: ўпка сурункали обструктив касаллиги билан касалланган беморларда мазкур илмий янгиликнинг тадбиқ этилиши беморларда буйрак функциясини бузилишлари хавфини хамда касалхонага ётиш частотасини камайтириш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: ўпка сурункали обструктив касаллиги ва буйраклар дисфункцияси биргаликда кечадиган беморларда, буйрак функцияси бузилмаган ЎСОК бўлган беморларга нисбатан бронхиал ўтказувчанликнинг ишончли даражада яққолроқ бузилиши (p<0,001), COPD Assesment Test (CAT) синамаси ва Modified Medical Reseach (mMRC) шкаласи бўйича клиник симптомларнинг кучайиши (p<0,01), шунингдек жисмоний юкламаларга толерантликнинг пасайиши кузатилиши аниқлангани бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг кўп тармоқли клиникаси амалиётига 2025-йил 16-июлдаги №71-сонли буйруқ асосида, Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалиётига 2025-йил 15-июлдаги №88-сонли буйруқ асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 24 октябрдаги 27-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўпка сурункали обструктив касаллиги билан касалланган беморларда мазкур илмий янгиликнинг тадбиқ этилиши касаллик оғирлигини башорат қилиш ҳамда стационарга ётиш эҳтиёжини камайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: олинган натижаларнинг амалиётга тадбиқ этилиши йил давомида беморларнинг терапевтик стационарларда ётиш кунларини камайтиришга ва беморларнинг меҳнатга лаёқатлилигини сақлаб қолиш имконини беради.
учинчи илмий янгилик: ўпка сурункали обструктив касаллиги билан оғриган беморларда буйрак дисфункцияси ривожланишининг қуйидаги хавф омиллар, жумладан касаллик давомийлиги 10 йилдан ортиқ бўлиши, тамаки чекиш индекси 35 пачка-йилдан юқори бўлиши, йил давомида ≥2 марта хуружлар кузатилиши, СРО даражасини 15 мг/л дан юқори бўлиши хамда малон диальдегид даражасининг 2,5 мкмоль/г дан ортиши эканлиги аниқлангани бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг кўп тармоқли клиникаси амалиётига 2025-йил 16-июлдаги №71-сонли буйруқ асосида, Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалиётига 2025-йил 15-июлдаги №88-сонли буйруқ асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 24 октябрдаги 27-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўпка сурункали обструктив касаллиги билан касалланган беморларда мазкур илмий янгиликнинг тадбиқ этилиши бурак томонидан келиб чиқадиган ассоратларнинг хавф омилларини аниқлаш, уларни олдини олиш ва ўз вақтида даволаш-профилактика тадбирларини амалга ошириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: олинган натижаларнинг амалиётга тадбиқ этилиши ташхислаш ва даволашга кетадиган вақт хамда маблағни тежаш, шунингдек меҳнатга лаёқатсизлик кунларини камайтириш имконини беради.
тўртинчи илмий янгилик: ўпка сурункали обструктив касаллиги ва буйраклар дисфункцияси билан биргаликда кечадиган беморларни даволаш схемасига L-аргинин киритилиши тизимли яллиғланиш фаоллигини, оксидланиш стресс жараёнларини ва эндотелиал дисфункция даражасини ишончли пасайишига, шунингдек COPD CAT-тести ва MRC бўйича клиник белгиларни яхшилашга ва альбуминурияни камайтиришга имкон бериши аниқлангани бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг кўп тармоқли клиникаси амалиётига 2025-йил 16-июлдаги №71-сонли буйруқ асосида, Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази амалиётига 2025-йил 15-июлдаги №88-сонли буйруқ асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 24 октябрдаги 27-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўпка сурункали обструктив касаллиги билан касалланган беморларда ишлаб чиқилган алгоритм ва L-аргинин қўллаш даволаш самарадорлигини ошириш, ҳаёт сифатини яхшилаш хамда эрта ногиронликнинг олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: олинган натижаларнинг амалиётга тадбиқ этилиши тиббий ёрдам нархини ва тиббиёт ходимларининг иш вақтини қисқартириш, стационар ётиш кунларининг камайиши ҳисобига 17736000 сўм маблағ тежалганини кўрсатди.