Тожибоев Тожибой Алишеровичнинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси химояси хақида эълон

I. Умумий маълумотлар: 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Артериал гипертензия ривожланишида молекуляр-генетик маркерларнинг аҳамиятини баҳолаш» 14.00.05-Ички касалликлар, 14.00.25-Клиник лаборатор ва функционал диагностика (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Tib5416.
Илмий рахбарлар: Мусашайхов Умиджон Хусанович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Хидоятова Мухлиса Рахматиллаевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти. 
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Тошкент тиббиёт академияси ҳузуридаги DSc.04/30.12.2019/Tib.30.02 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш. 
Расмий оппонентлар: Усманова Шоира Равшанбековна, тиббиёт фанлари доктори, доцент, Юлдашева Гулчехра Рустамовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази.
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: SOD2, MTHFR ва пурин алмашинуви ABCG2 регулятор генларининг эссенциал артериал гипертензия ривожланиши ва клиник кечишидаги аҳамиятини баҳолаш, шунингдек, сийдик кислота ва плазма гомоцистеини даражасининг ушубу хасталикнинг кечишига таъсирини таҳлил қилишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
эссенциал артериал гипертензия билан касалланган беморларда сийдик кислотаси ва плазма гомоцистеини ўртасида кучсиз мусбат корреляцион боғлиқлик мавжудлиги аниқланган хамда гиперурикемия ва гипергомоцистеинемиянинг ушбу хасталик патогенезида шунингдек унинг қон-томир асоратлари ривожланишига муҳим хисса қўшиши асосланган; 
ABCG2 (C421A) пурин алмашинуви регулятор гени гетерозигот С/А генотипи мавжуд инсонларда гиперурикемия ривожланиши хавфи 2.6 марта юқори эканлиги хамда эссенциал артериал гипертензия ривожланишига аддитив таъсир кўрсатиши ва мазкур хасталик ривожланиш эҳтимолий хавфини таққослаш гурухига нисбатан 2.4 маротаба ошириши аниқланган; 
SOD2 (Ala16Val) полиморфизми эссенциал артериал гипертензия ривожланишига ирсий мойиллик хавфини баҳолашда муҳим генетик маркер эканлиги исботланган;
MTHFR гени Ala222Val полиморфизмининг Ala/Val гетерозигот генотипи артериал гипертензия ривожланиши учун хавф омили сифатида баҳоланиши аксинча, Ala/Ala генотипи эса протектив таъсир кўрсатиши мумкинлиги аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Артериал гипертензия ривожланишида молекуляр-генетик маркерларнинг ахамиятини бахолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида: 
биринчи илмий янгилик: эссенциал артериал гипертензия билан касалланган беморларда сийдик кислотаси ва плазма гомоцистеини ўртасида кучсиз мусбат корреляцион боғлиқлик мавжудлиги аниқланган хамда гиперурикемия ва гипергомоцистеинемиянинг ушбу хасталик патогенезида шунингдек унинг қон-томир асоратлари ривожланишига муҳим хисса қўшиши асосланганлиги бўйича таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Эксперт кенгашида томонидан 31.05.2025 йилда №01-02/4-т-59-сон билан тасдиқланган "Артериал гипертензия ривожланишида молекуляр-генетик маркерларнинг аҳамиятини баҳолаш " номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт инстутути клиникаси бўйича 2025-йил 10-июндаги 84-сон хамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиали бўйича 2025-йил 3-июлдаги 55-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025 йил 22 сентябрдаги 25/02-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ушбу текширувлар асосида беморларни скрининг учун саралаб олиш ва эссенциал артериал гипертензияни эрта аниқлаш имконияти яратилган ва бу эса ўз навбатида даволаш ва профилактика дастурларининг самарадорлигини оширишга имкон берган. Иқтисодий самарадорлиги: эссенциал артериал гипертензия ривожланишининг юқори хавфига эга бўлган беморларни барвақт аниқлаш мақсадида молекуляр-генетик скрининг дастурларини ўтказиш ҳар бир бемор учун бюджет маблағларидан 450000 сўм, бюджетдан ташқари маблағлардан эса 730000 сўмгача тежаш имконини берган. Хулоса: қондаги сийдик кислота ва гомоцистеин миқдорини аниқлаш орқали беморларни скринингдан ўтказиш эссенциал артериал гипертензияни эрта босқичда аниқлашга имкон берган. Бу эса даволаш ва профилактика чора-тадбирларининг самарадорлигини ошириб, Соғлиқни сақлаш тизимига сарфланаётган бюджет ҳамда бюджетдан ташқари маблағларни иқтисод қилиш имконини берган; 
иккинчи илмий янгилик: ABCG2 (C421A) пурин алмашинуви регулятор гени гетерозигот С/А генотипи мавжуд инсонларда гиперурикемия ривожланиши хавфи 2.6 марта юқори эканлиги хамда эссенциал артериал гипертензия ривожланишига аддитив таъсир кўрсатиши ва мазкур хасталик ривожланиш эҳтимолий хавфини таққослаш гурухига нисбатан 2.4 маротаба ошириши аниқланганлиги бўйича таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Эксперт кенгашида томонидан 31.05.2025 йилда №01-02/4-т-59-сон билан тасдиқланган "Артериал гипертензия ривожланишида молекуляр-генетик маркерларнинг аҳамиятини баҳолаш" номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт инстутути клиникаси бўйича 2025-йил 10-июндаги 84-сон хамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиали бўйича 2025-йил 3-июлдаги 55-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025 йил 22 сентябрдаги 25/02-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ABCG2 (C421A) генетик маркерини текшириш беморларда гиперурикемия ривожланиши хавфини эрта босқичда башорат қилиш имконини берган. Бу эса эссенциал артериал гипертензияга наслий мойилликни аниқлашда муҳим аҳамият касб этиб, мехнатга лаёқатли аҳоли орасида ногиронлик ва ўлим хавфини камайтиришга хизмат қилган. Иқтисодий самарадорлиги: ABCG2 (C421A) генетик маркери текширувига асосланган индивидуал ёндашув ҳисобига қўшимча текширувларга бўлган эҳтиёж камайиб, ҳар бир бемор учун ўртача 580000 минг сўм миқдорида харажат тежаш имконини берган. Хулоса: пурин алмашинуви регулятор генини текширишдан фойдаланиш ҳамда организмда юзага келган ўзига хос тузилмавий бузилишларни эрта аниқлаш орқали беморларнинг стационар даволаниш кунларини қисқартириш ва ташхислаш хамда даволашга сарфланадиган маблағларни самарали тежаш имконини берган. 
учиинчи илмий янгилик: SOD2 (Ala16Val) полиморфизми эссенциал артериал гипертензия ривожланишига ирсий мойиллик хавфини баҳолашда муҳим генетик маркер эканлиги исботланганлиги Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Эксперт кенгашида томонидан 31.05.2025 йилда №01-02/4-т-59-сон билан тасдиқланган "Артериал гипертензия ривожланишида молекуляр-генетик маркерларнинг аҳамиятини баҳолаш " номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт инстутути клиникаси бўйича 2025-йил 10-июндаги 84-сон хамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиали бўйича 2025-йил 3-июлдаги 55-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025 йил 22 сентябрдаги 25/02-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эссенциал артериал гипертензияга наслий мойиллиги мавжуд беморларда текшириш стандартига молекуляр-генетик текширувларни киритиш орқали касаллик ва унинг асоратлари ривожланишини прогноз қилиш хамда эрта ташҳислашни такомиллаштириш имкони яратилган. Иқтисодий самарадорлиги: олинган илмий натижа артериал гипертензия ривожланишига наслий мойиллиги бор беморларни ташҳислаш ва даволаш ишларига сарфланадиган 2350000 сўмни иқтисод қилиш имконини беришга муайян даражада хизмат қилган. Хулоса: эссенциал артериал гипертензия ривожланишини молекуляр-генетик текширувлар орқали башорат қилиш даволашни эрта бошлашга, ўз вақтида юзага келадиган асоратларни олдини олишга ҳамда беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаб, даволаш чора-тадбирларининг самарадорлигини ошириш имконини берган.
тўртинчи илмий янгилик: MTHFR гени Ala222Val полиморфизмининг Ala/Val гетерозигот генотипи артериал гипертензия ривожланиши учун хавф омили сифатида баҳоланиши аксинча, Ala/Ala генотипи эса протектив таъсир кўрсатиши мумкинлиги аниқланганлиги Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Эксперт кенгашида томонидан 31.05.2025 йилда №01-02/4-т-59-сон билан тасдиқланган "Артериал гипертензия ривожланишида молекуляр-генетик маркерларнинг аҳамиятини баҳолаш " номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт инстутути клиникаси бўйича 2025-йил 10-июндаги 84-сон хамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиали бўйича 2025-йил 3-июлдаги 55-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025 йил 22 сентябрдаги 25/02-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: MTHFR гени Ala222Val полиморф локуси асосида эссенциал артериал гипертензияни эрта башоратлаш имконини аниқ кўрсаткичлар билан баҳолаш, индивидуал ёндашувни шакллантириш ҳамда наслий мойилликни аниқлаш орқали беморларнинг муаммоларига барвақт ечим таклиф қилиш имкони яратилган. Иқтисодий самарадорлиги: Тадқиқот давомида молекуляр-генетик маркерлар орқали эссенциал артериал гипертензия ривожланиш хавфини эрта баҳолаш имкони яратилиши орқали ортиқча ва самарасиз даволаш ҳамда беморларга зарур бўлмаган қимматбаҳо муолажаларнинг олдини олиш имкони яратилган бўлиб ҳар бир бемор учун ўртача 1500000 – 2000000 сўм миқдорида маблағ тежаш имконини берган. Хулоса: тадқиқот натижалари эссенциал артериал гипертензия ривожланиш хавфини эрта башоратлашда молекуляр-генетик текширув усулини клиник ва иқтисодий жиҳатдан самарали инновацион усул сифатида тавсия этиш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish