Саттаров Жаъсур Элмуродовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Крон касаллигининг клиник-иммунологик мезонлари ва қайталанишининг олдини олиш”, 14.00.27 – Хирургия; 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Tib6105.
Илмий раҳбарлар: Наврузов Бехзод Саримбекович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент; Хамдамов Бахтиёр Зарифович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.05.03 ракамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Набиева Умида Пулатжановна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор; Курбаниязов Зафар Бабажанович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: крон касаллиги билан касалланган беморларни даволаш натижаларини ушбу касалликнинг қайталанишини башорат қилиш ва олдини олиш учун патогенетик асосланган клиник ва иммунологик мезонларни ишлаб чиқиш орқали яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
крон касаллигини анъанавий комплекс даволашда энг кўп учрайдиган асоратлар операциядан кейинги стома асоратлари ва яра инфекцияси бўлиб, улар бевосита даволанишнинг қониқарсиз натижаларининг сабаблари бўлиши исботланган;
илк бор крон касаллигида иммунологик ўзгаришлар антигенга боғлиқ бўлган Т-соф лимфоцитлар экспрессиясининг кўпайиши ва Т-регулятор лимфоцитларнинг супрессияси шаклидаги ҳужайравий ва гуморал иммунитетнинг дисбаланси, яллиғланишни қўлловчи цитокинларнинг фаол ишлаб чиқарилиши таъсирида иммунореактивликни ошириш учун шароит яратиши билан тавсифланиши аниқланган;
илк бор крон касаллигида TGF-β ва IL-4 нинг паст индукциялаш хусусиятлари сурункали яллиғланиш жараёнини ва гранулома шаклланишини, ушбу ҳолатда ичак деворида интенсивлигини сақлаб қолиб, яллиғланишга қарши цитокинларни ишлаб чиқариш интенсивлигини камайтириши ҳамда КК қайталаниши даврида яллиғланишга қарши IL-21 ва TNF-α цитокинлари даражасининг касаллик ремиссияси бўлган беморларнинг кўрсаткичларидан юқори бўлиши исботланган;
илк бор крон касаллигини қайталанишининг олдини олиш учун ишлаб чиқилган даволаш – ташхисот алгоритмидан фойдаланиш унинг ривожланиш частотасини енгил шаклида 31% дан 27,5% гача, ўртача шаклида 21,4% дан 12,5% гача камайтириш ва патогенетик жиҳатдан асосланган дифференциацияланган мақсадли цитокинларга қарши, гормонал ҳамда иммуносупрессив даво натижасида касалликнинг оғир шаклларидан бутунлай халос бўлиш  асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга татбиқ этиши бўйича 2025 йил 04 ноябрдаги 28/32-сонли хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: крон касаллигини анъанавий комплекс даволашда энг кўп учрайдиган асоратлар операциядан кейинги стома асоратлари ва яра инфекцияси бўлиб, улар бевосита даволанишнинг қониқарсиз натижаларининг сабаблари бўлиши исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: крон касаллигини анъанавий комплекс даволашда энг кўп учрайдиган асоратлар операциядан кейинги стома асоратлари ва яра инфекцияси даволанишнинг қониқарсиз натижаларининг сабаблари бўлиши исботланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (19.09.2025 й. №198-сонли); Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (17.03.2025 й. №67-сонли) билан амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: крон касаллигини анъанавий комплекс даволашда энг кўп учрайдиган асоратлар операциядан кейинги стома асоратлари ва яра инфекцияси бўлиб, улар бевосита даволанишнинг қониқарсиз натижаларининг сабаблари бўлиши исботланган бўлиб, бу ўз навбатида асоратлар ривожланишини олдини олиш усулларидан фойдаланиш учун имконини яратган. Иқтисодий самарадорлигикрон крон касаллигини анъанавий комплекс даволашда энг кўп учрайдиган асоратлар операциядан кейинги стома асоратлари ва яра инфекцияси бўлиб, улар бевосита даволанишнинг қониқарсиз натижаларининг сабаблари бўлиши исботланганлигини инобатга олиниши ўз навбатида асоратлар ривожланишини олдини олиш усулларидан фойдаланиш учун имконини яратган бўлиб: беморнинг шифохонада қолиш муддатини ўртача 5 кунгача қисқартириб, шифохонада қолиш тўлов миқдори 1400000 сўмга камайтирган (БВКТТМнинг прейскурантига кўра шифохонада 1 кун қолиш 280000 сўмни ташкил қилади); шифохонада бўлиш даврининг бир неча кунга қисқартирилиши ҳисобига дори-дармон кам талаб этилган (1 кунга ўртача 110000 сўм дори воситалари сарфланади). Хулоса: крон касаллигини анъанавий комплекс даволашда энг кўп учрайдиган асоратлар операциядан кейинги стома асоратлари ва яра инфекцияси бўлиб, улар бевосита даволанишнинг қониқарсиз натижаларининг сабаблари бўлиши исботланган, бу ўз навбатида асоратлар ривожланишини олдини олиш усулларидан фойдаланиш учун имкон яратган;
иккинчи илмий янгилик: илк бор крон касаллигида иммунологик ўзгаришлар антигенга боғлиқ бўлган Т-соф лимфоцитлар экспрессиясининг кўпайиши ва Т-регулятор лимфоцитларнинг супрессияси шаклидаги ҳужайравий ва гуморал иммунитетнинг дисбаланси, яллиғланишни қўлловчи цитокинларнинг фаол ишлаб чиқарилиши таъсирида иммунореактивликни ошириш учун шароит яратиши билан тавсифланиши аниқланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: крон касаллигида иммунологик ўзгаришлар антигенга боғлиқ бўлган Т-соф лимфоцитлар экспрессиясининг кўпайиши ва Т-регулятор лимфоцитларнинг супрессияси шаклидаги ҳужайравий ва гуморал иммунитетнинг дисбалансини инобатга олиниши асоратлар сонини кескин камайтириш имконини берган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (19.09.2025 й. №198-сонли); Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (17.03.2025 й. №67-сонли) билан амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: крон касаллигида иммунологик ўзгаришлар антигенга боғлиқ бўлган Т-соф лимфоцитлар экспрессиясининг кўпайиши ва Т-регулятор лимфоцитларнинг супрессияси шаклидаги ҳужайравий ва гуморал иммунитетнинг дисбалансини аниқланганлигидан фойдаланиш, ривожланиши мумкин бўлган асоратларнинг камайтириш имкониятини беради. Иқтисодий самарадорлиги: крон касаллигида иммунологик ўзгаришлар антигенга боғлиқ бўлган Т-соф лимфоцитлар экспрессиясининг кўпайиши ва Т-регулятор лимфоцитларнинг супрессияси шаклидаги ҳужайравий ва гуморал иммунитетнинг дисбалансини аниқланганлигидан фойдаланиш: беморнинг шифохонада қолиш муддатини ўртача 5 кунга қисқартириб, шифохонада қолиш тўлов миқдори 14000000 сўмга камайтирган (БВКТТМ нинг прейскурантига кўра шифохонада 1 кун қолиш 280000 сўмни ташкил қилади); шифохонада бўлиш даврининг бир неча кунга қисқартирилиши ҳисобига дори-дармон кам талаб этилган (1 кунга ўртача 110000 сўм дори воситалари сарфланади). Хулоса: крон касаллигида иммунологик ўзгаришлар антигенга боғлиқ бўлган Т-соф лимфоцитлар экспрессиясининг кўпайиши ва Т-регулятор лимфоцитларнинг супрессияси шаклидаги ҳужайравий ва гуморал иммунитетнинг дисбалансини аниқланганлигидан фойдаланиш, даволаниш самарасини оширишга, даволаш натижаларига сезиларли ижобий таъсир кўрсатиб, асоратларнинг камайтириш имконини беради;
учинчи илмий янгилик: илк бор крон касаллигида TGF-β ва IL-4 нинг паст индукциялаш хусусиятлари сурункали яллиғланиш жараёнини ва гранулома шаклланишини, ушбу ҳолатда ичак деворида интенсивлигини сақлаб қолиб, яллиғланишга қарши цитокинларни ишлаб чиқариш интенсивлигини камайтириши ҳамда КК қайталаниши даврида яллиғланишга қарши IL-21 ва TNF-α цитокинлари даражасининг касаллик ремиссияси бўлган беморларнинг кўрсаткичларидан юқори бўлиши исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: крон касаллигида TGF-β ва IL-4 нинг паст индукциялаш хусусиятлари сурункали яллиғланиш жараёнини ва гранулома шаклланишини, ушбу ҳолатда ичак деворида интенсивлигини сақлаб қолиб, яллиғланишга қарши цитокинларни ишлаб чиқариш интенсивлигини камайтириши ҳамда КК қайталаниши даврида яллиғланишга қарши IL-21 ва TNF-α цитокинлари даражасининг касаллик ремиссияси бўлган беморларнинг кўрсаткичларидан юқори бўлиши исботланган, бу ўз навбатида беморларнинг барчасида касалликнинг асоратларини олдини олишда, даволаш натижаларини яхшилашга кўмаклашиб, натижада кузатилиши мумкин бўлган асоратлар, ўлимни камайтириб, шифо жараёнини тезлаштиради. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (19.09.2025 й. №198-сонли); Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (17.03.2025 й. №67-сонли) билан амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: крон касаллигида TGF-β ва IL-4 нинг паст индукциялаш хусусиятлари сурункали яллиғланиш жараёнини ва гранулома шаклланишини, ушбу ҳолатда ичак деворида интенсивлигини сақлаб қолиб, яллиғланишга қарши цитокинларни ишлаб чиқариш интенсивлигини камайтириши ҳамда КК қайталаниши даврида яллиғланишга қарши IL-21 ва TNF-α цитокинлари даражасининг касаллик ремиссияси бўлган беморларнинг кўрсаткичларидан юқори бўлиши исботланган бўлиб, бу ўз навбатида беморларнинг барчасида касалликнинг асоратларини олдини олишда фойдаланиш имкон бериб, беморларни ташхислаш ва даволаш сифатини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: крон касаллигида TGF-β ва IL-4 нинг паст индукциялаш хусусиятлари сурункали яллиғланиш жараёнини ва гранулома шаклланишини, ушбу ҳолатда ичак деворида интенсивлигини сақлаб қолиб, яллиғланишга қарши цитокинларни ишлаб чиқариш интенсивлигини камайтириши ҳамда КК қайталаниши даврида яллиғланишга қарши IL-21 ва TNF-α цитокинлари даражасининг касаллик ремиссияси бўлган беморларнинг кўрсаткичларидан юқори бўлиши исботланган бўлиб, бу ўз беморларнинг барчасида касалликнинг асоратларини олдини олишда инобатга олиниб даволашнинг замонавий технологияларидан фойдаланиш орқали беморларни даволашга сарфланадиган харажатларини 1400000 сўмга камайтиришга эришилди. Хулоса: крон касаллигида яллиғланишга қарши цитокинларни ишлаб чиқариш интенсивлигини камайтириши ҳамда КК қайталаниши даврида яллиғланишга қарши IL-21 ва TNF-α цитокинлари даражасининг касаллик ремиссияси бўлган беморларнинг кўрсаткичларидан юқори бўлиши исботланган, даволашда кузатилиши мумкин бўлган асоратларни олдини олиш ҳисобига, 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 1400000 сўмга ва бюджетдан ташқари маблағларни 550000 сўмга иқтисод қилиш имконини берди;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор крон касаллигини қайталанишининг олдини олиш учун ишлаб чиқилган даволаш – ташхисот алгоритмидан фойдаланиш унинг ривожланиш частотасини енгил шаклида 31% дан 27,5% гача, ўртача шаклида 21,4% дан 12,5% гача камайтириш ва патогенетик жиҳатдан асосланган дифференциацияланган мақсадли цитокинларга қарши, гормонал ҳамда иммуносупрессив даво натижасида касалликнинг оғир шаклларидан бутунлай халос бўлиш  асосланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: крон касаллигини қайталанишининг олдини олиш учун ишлаб чиқилган даволаш – ташхисот алгоритмидан фойдаланиш касалликнинг оғир шаклларидан бутунлай халос бўлиш  имконини бериб шифо жараёнини тезлаштириб ҳаётга хавф туғдирувчи асоратлар ва ўлимни камайтирган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (19.09.2025 й. №198-сонли); Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (17.03.2025 й. №67-сонли) билан амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: крон касаллигини қайталанишининг олдини олиш учун ишлаб чиқилган даволаш – ташхисот алгоритмидан фойдаланиш касалликнинг оғир шаклларидан бутунлай халос бўлиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: крон касаллигини қайталанишининг олдини олиш учун ишлаб чиқилган даволаш – ташхисот алгоритмидан фойдаланиш касалликнинг оғир шаклларидан бутунлай халос бўлиш имконини бериши ҳисобига беморнинг шифохонада даволаниш муддатини ўртача 5 кунга  қисқариб, 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 1400000 сўмга ва бюджетдан ташқари маблағларни 550000 сўмга иқтисод қилиш имконини берди. Хулоса: крон касаллигини қайталанишининг олдини олиш учун ишлаб чиқилган даволаш – ташхисот алгоритмини амалиётга жорий қилиниши 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 1400000 сўмга ва бюджетдан ташқари маблағларни 550000 сўмга иқтисод қилиш имконини берди.