Нурова Гўзал Убайдуллаевнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Турли ёшдаги беморларда сурункали риносинуситнинг морфологик ва клиник жихатлари», 14.00.02 – Морфология ва 14.00.04 – Оториноларингология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.DSc/Tib944.
Илмий маслахатчилар: Тешаев Шухрат Жумаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Арифов Сайфиддин Саидазимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.04/29.02.2024.Tib.93.01.
Расмий оппонентлар: Закирова Наргиза Баходировна, тиббиёт фанлари доктори; Саид Сафарович Қурбонов, тиббиёт фанлари доктори; Владимирова Татьяна Юльевна, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: турли ёш гуруҳларида сурункали риносинуситнинг морфологик, иммуногистокимёвий хусусиятлари ва клиник кечишини таҳлил қилиш асосида даволашни оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги.
сурункали риносинуситнинг ёшга доир бурун ёндош бўшлиқлар шиллиқ қаватида юзага келадиган морфологик ўзгаришларнинг дастлаб белгиларидан бири кичик ҳажмдаги бир хил ҳужайралар, лимфоид фолликулаларнинг массив кичиклашиши, герминатив марказларини бўшаб қолиши, шиллиқ қават безларида гиперсекретор жараённи ёшга доир камайганлиги иммун тизим периферик эффекторларида жавоб реакцияларини ёшларда нисбатан пасайганлиги билан юзага келадиган морфологик ўзгаришларининг ўрни исботланган;
кекса ёшдаги беморларда CD20 маркёрининг экпрессияланиш даражаси ёшлар ва ўрта ёшлиларга нисбатан кескин пасайганлиги, клиник морфологик жиҳатдан шиллиқ қаватда атрофик ва склеротик ўзгаришларни ривожланиши, лимфоид фолликулаларда реактив соҳалар ва маргинал майдонни йўқолиши, Т ва В-лимфоцитларни вариабел аралашмасини кескин камайиши, аксарият посткапилляр венулаларни деворлари оддий вена капиллярларига метаплазияланиши ва ёшга доир инволюциясини юзага келиши аниқланган;
илк бор сурункали риносинуситда бурун ёндош бўшлиқлари шиллиқ қаватининг морфометрик ўлчамлари ёшга боғлиқ ўзига ҳос хусусиятлари аниқланган бўлиб, бурун ёндош бўшлиғи шиллиқ қаватининг 3,02 мм3 ҳажмий майдонни 18-44 ёшда ўртача, 0,45 мм3 ҳажмий юзани фиброз тўқима ташкил этганлиги, ҳамда 60-74 ёшлиларда бу кўрсаткич 0,636 мм3 ни, 75 ёш ва ундан катталарда эса 0,787 мм3 ни ташкил этиб, ёшга боғлиқ равишда бириктирувчи тўқима ҳажмининг кўпайганлиги иботланган;
илк бор сурункали риносинуситнинг турли шаклларида бурун ёндош бўшлиқлари шиллиқ қаватининг функционал ҳолатини ёш омили нуқтаи назаридан баҳолашга қаратилган, микроциркуляция ва стромал компонентларнинг комплекс морфометрик кўрсаткичларига асосланган морфометрик усул ишлаб чиқилган;
илк бор сурункали риносинуситнинг клиник ва морфологик кўрсаткичлар ўртасидаги ўзаро боғлиқликни ёш хусусиятлари кесимида баҳолаш, касалликни башоратлаш ҳамда эрта аниқлаш алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Сурункали риносинуситда ёшга доир морфофункционал ҳолатлардан олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: сурункали риносинуситнинг ёшга доир бурун ёндош бўшлиқлар шиллиқ қаватида юзага келадиган морфологик ўзгаришларнинг дастлаб белгиларидан бири кичик ҳажмдаги бир хил ҳужайралар, лимфоид фолликулаларнинг массив кичиклашиши, герминатив марказларини бўшаб қолиши, шиллиқ қават безларида гиперсекретор жараённи ёшга доир камайганлиги иммун тизим периферик эффекторларида жавоб реакцияларини ёшларда нисбатан пасайганлиги билан юзага келадиган морфологик ўзгаришларининг ўрни исботланганлиги бўйича таклифлар Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 14 мартдаги 24-н/046-сон билан тасдиқланган «Беморларда сурункали риносинуситни морфологик ташхислаш усули» ҳамда 2025 йил 28 мартдаги 25-т/084-сон билан тасдиқланган «Методы лечения хронического риносинусита у больных разных возрастных групп» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Навоий вилояти Зарафшон шаҳар тиббиёт бирлашмаси оториноларингология бўлими 06.05.2025 йилдаги 04/5683-сон, Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази оториноларингология бўлимига 20.08.2025 йилдаги 04/11096-сон, буйруқлари билан амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, турли ёшдаги беморларда сурункали риносинуситнинг морфологик ва клиник хусусиятларини ўрганиш асосида касалликнинг ривожланиши ва қайталанишига олиб келувчи омилларни эрта аниқлаш, асоратларнинг олдини олиш ҳамда замонавий даво чораларини қўллаш орқали беморларнинг умумий соғлиғини яхшилаш бўлган. Иқтисодий самарадорлиги: беморларда сурункали риносинусит билан боғлиқ асоратлар, жумладан, ривожланиши мумкин бўлган юқори ва пастки нафас йўллари касалликларини башоратлаш ва олдини олишнинг самарали усулларидан фойдаланиш, касалликни ташхислаш, даволаш ва беморларни саломатликларини тиклашга сарфланадиган маблағларни иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: сурункали риносинуситда ёшга доир бурун ёндош бўшлиқлари шиллиқ қаватида юзага келадиган лимфоид фолликулаларнинг кичиклашиши, герминатив марказлар фаоллигининг пасайиши ва безлар гиперсекрециясининг ёшга доир камайиши каби дастлабки морфологик ўзгаришлар ҳамда иммун тизим периферик эффекторларида жавоб реакцияларини ёшларда нисбатан пасайганлиги билан юзага келадиган морфологик ўзгаришларининг ўрни исботланган;
иккинчи илмий янгилик: кекса ёшдаги беморларда CD20 маркёрининг экпрессияланиш даражаси ёшлар ва ўрта ёшлиларга нисбатан кескин пасайганлиги, клиник морфологик жиҳатдан шиллиқ қаватда атрофик ва склеротик ўзгаришларни ривожланиши, лимфоид фолликулаларда реактив соҳалар ва маргинал майдонни йўқолиши, Т ва В-лимфоцитларни вариабел аралашмасини кескин камайиши, аксарият посткапилляр венулаларни деворлари оддий вена капиллярларига метаплазияланиши ва ёшга доир инволюциясини юзага келиши аниқланганлиги бўйича таклифлар Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 14 мартдаги 24-н/046-сон билан тасдиқланган «Беморларда сурункали риносинуситни морфологик ташхислаш усули» ҳамда 2025 йил 28 мартдаги 25-т/084-сон билан тасдиқланган «Методы лечения хронического риносинусита у больных разных возрастных групп» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Навоий вилояти Зарафшон шаҳар тиббиёт бирлашмаси оториноларингология бўлими 6 май 2025 йилдаги 04/5683-сон, Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази оториноларингология бўлимига 20 август 2025 йилдаги 04/11096-сон, буйруқлари билан амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, турли ёшдаги беморларда сурункали риносинуситнинг морфологик ва клиник хусусиятларини ўрганиш асосида касалликнинг ривожланиши ва қайталанишига олиб келувчи омилларни эрта аниқлаш, асоратларнинг олдини олиш ҳамда замонавий даво чораларини қўллаш орқали беморларнинг умумий соғлиғини яхшилаш бўлган. Иқтисодий самарадорлиги: беморларда сурункали риносинусит билан боғлиқ асоратлар, жумладан, ривожланиши мумкин бўлган юқори ва пастки нафас йўллари касалликларини башоратлаш ва олдини олишнинг самарали усулларидан фойдаланиш, касалликни ташхислаш, даволаш ва беморларни саломатликларини тиклашга сарфланадиган маблағларни иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: кекса ёшдаги беморларда CD20 маркёри экспрессиясининг сезиларли даражада пасайиши ёш ва ўрта ёшлилар билан солиштирганда, бурун шиллиқ қаватида атрофик ва склеротик ўзгаришлар, лимфоид фолликулаларда реактив ва маргинал майдонларнинг йўқолиши, Т ва В лимфоцитларнинг аралашмасининг камайиши ҳамда посткапилляр венулаларнинг метаплазия ва ёшга боғлиқ инволюцияси кузатилган.
учинчи илмий янгилик: илк бор сурункали риносинуситда бурун ёндош бўшлиқлари шиллиқ қаватининг морфометрик ўлчамлари ёшга боғлиқ ўзига ҳос хусусиятлари аниқланган бўлиб, бурун ёндош бўшлиғи шиллиқ қаватининг 3,02 мм3 ҳажмий майдонни 18-44 ёшда ўртача, 0,45 мм3 ҳажмий юзани фиброз тўқима ташкил этганлиги, ҳамда 60-74 ёшлиларда бу кўрсаткич 0,636 мм3 ни, 75 ёш ва ундан катталарда эса 0,787 мм3 ни ташкил этиб, ёшга боғлиқ равишда бириктирувчи тўқима ҳажмининг кўпайганлиги иботланганлиги тўғрисидаги таклифлар Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 14 мартдаги 24-н/046-сон билан тасдиқланган «Беморларда сурункали риносинуситни морфологик ташхислаш усули» ҳамда 2025 йил 28 мартдаги 25-т/084-сон билан тасдиқланган «Методы лечения хронического риносинусита у больных разных возрастных групп» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Навоий вилояти Зарафшон шаҳар тиббиёт бирлашмаси оториноларингология бўлими 6 май 2025 йилдаги 04/5683-сон, Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази оториноларингология бўлимига 20 август 2025 йилдаги 04/11096-сон, буйруқлари билан амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, турли ёшдаги беморларда сурункали риносинуситнинг морфологик ва клиник хусусиятларини ўрганиш асосида касалликнинг ривожланиши ва қайталанишига олиб келувчи омилларни эрта аниқлаш, асоратларнинг олдини олиш ҳамда замонавий даво чораларини қўллаш орқали беморларнинг умумий соғлиғини яхшилаш бўлган. Иқтисодий самарадорлиги: беморларда сурункали риносинусит билан боғлиқ асоратлар, жумладан, ривожланиши мумкин бўлган юқори ва пастки нафас йўллари касалликларини башоратлаш ва олдини олишнинг самарали усулларидан фойдаланиш, касалликни ташхислаш, даволаш ва беморларни саломатликларини тиклашга сарфланадиган маблағларни иқтисод қилиш имконини беради. Хулоса: сурункали риносинуситда бурун ёндош бўшлиқлари шиллиқ қаватининг морфометрик кўрсаткичлари ёшга боғлиқ равишда ўзгариб, 18–44 ёшда ўртача 3,02 мм³ ҳажмда бўлган фиброз тўқима 0,45 мм³ ни ташкил этса, 60–74 ёшда 0,636 мм³, 75 ёш ва ундан катталарда эса 0,787 мм³ га етгани аниқланиб, ёш улғайган сари бириктирувчи тўқима ҳажми изчил ортиши кузатилган.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор сурункали риносинуситнинг турли шаклларида бурун ёндош бўшлиқлари шиллиқ қаватининг функционал ҳолатини ёш омили нуқтаи назаридан баҳолашга қаратилган, микроциркуляция ва стромал компонентларнинг комплекс морфометрик кўрсаткичларига асосланган морфометрик усул ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 14 мартдаги 24-н/046-сон билан тасдиқланган «Беморларда сурункали риносинуситни морфологик ташхислаш усули» ҳамда 2025 йил 28 мартдаги 25-т/084-сон билан тасдиқланган «Методы лечения хронического риносинусита у больных разных возрастных групп» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Навоий вилояти Зарафшон шаҳар тиббиёт бирлашмаси оториноларингология бўлими 6 май 2025 йилдаги 04/5683-сон, Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази оториноларингология бўлимига 20 август 2025 йилдаги 04/11096-сон, буйруқлари билан амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, турли ёшдаги беморларда сурункали риносинуситнинг морфологик ва клиник хусусиятларини ўрганиш асосида касалликнинг ривожланиши ва қайталанишига олиб келувчи омилларни эрта аниқлаш, асоратларнинг олдини олиш ҳамда замонавий даво чораларини қўллаш орқали беморларнинг умумий соғлиғини яхшилаш бўлган. Иқтисодий самарадорлиги: беморларда сурункали риносинусит билан боғлиқ асоратлар, жумладан, ривожланиши мумкин бўлган юқори ва пастки нафас йўллари касалликларини башоратлаш ва олдини олишнинг самарали усулларидан фойдаланиш, касалликни ташхислаш, даволаш ва беморларни саломатликларини тиклашга сарфланадиган маблағларни иқтисод қилиш имконини беради. Хулоса, сурункали риносинуситнинг турли шаклларида бурун ёндош бўшлиқлари шиллиқ қаватининг функционал ҳолати ёш омили нуқтаи назаридан баҳолаш имконини берувчи, микроциркуляция ва стромал компонентларнинг комплекс морфометрик кўрсаткичларига асосланган янги морфометрик усул ишлаб чиқилган.
бешинчи илмий янгилик: илк бор сурункали риносинуситнинг клиник ва морфологик кўрсаткичлар ўртасидаги ўзаро боғлиқликни ёш хусусиятлари кесимида баҳолаш, касалликни башоратлаш ҳамда эрта аниқлаш алгоритми ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 14 мартдаги 24-н/046-сон билан тасдиқланган «Беморларда сурункали риносинуситни морфологик ташхислаш усули» ҳамда 2025 йил 28 мартдаги 25-т/084-сон билан тасдиқланган «Методы лечения хронического риносинусита у больных разных возрастных групп» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Навоий вилояти Зарафшон шаҳар тиббиёт бирлашмаси оториноларингология бўлими 6 май 2025 йилдаги 04/5683-сон, Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази оториноларингология бўлимига 20 август 2025 йилдаги 04/11096-сон, буйруқлари билан амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, турли ёшдаги беморларда сурункали риносинуситнинг морфологик ва клиник хусусиятларини ўрганиш асосида касалликнинг ривожланиши ва қайталанишига олиб келувчи омилларни эрта аниқлаш, асоратларнинг олдини олиш ҳамда замонавий даво чораларини қўллаш орқали беморларнинг умумий соғлиғини яхшилаш бўлган. Иқтисодий самарадорлиги: беморларда сурункали риносинусит билан боғлиқ асоратлар, жумладан, ривожланиши мумкин бўлган юқори ва пастки нафас йўллари касалликларини башоратлаш ва олдини олишнинг самарали усулларидан фойдаланиш, касалликни ташхислаш, даволаш ва беморларни саломатликларини тиклашга сарфланадиган маблағларни иқтисод қилиш имконини беради. Хулоса: сурункали риносинуситда клиник ва морфологик кўрсаткичлар ўртасидаги ёшга доир ўзаро боғлиқлик аниқланиб, касалликни башорат қилиш ва эрта аниқлаш имконини берувчи комплекс даволаш алгоритми ишлаб чиқилган.