Мустафаева Малика Рустамовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри(илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Контраст индуцирланган нефропатия ўтказган беморларда сурункали буйрак касаллиги ривожланишини башоратлашнинг клиник-лаборатор жиҳатлари» 14.00.05 – Ички касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3PhD/Tib3755.
Илмий раҳбар: Ахмедова Нилуфар Шариповна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.02.
Расмий оппонентлар: Абдуллаева Чарос Абдуражалиловна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент; Баратова Мехрибон Субиддиновна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент. 
Етакчи ташкилот: Курск давлат тиббиёт университети (Россия Федерацияси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: контрастли ангиографик муолажалар ўтказилган беморларда сурункали буйрак касаллиги ривожланишини клиник ва лаборатор кўрсаткичлар асосида башоратлаш моделини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:     
контрастли ангиографик муолажалардан кейин сурункали буйрак касаллиги ривожланишига таъсир этувчи хавф омиллари биринчи марта комплекс клиник-лаборатор ёндашув асосида баҳоланиб, базавий буйрак функциясининг пасайиши, контраст дозасининг БКФТга нисбатан юқори бўлиши ҳамда қандли диабет ва сурункали юрак етишмовчилиги каби коморбид ҳолатлар СБК ривожланишининг асосий мустақил предикторлари эканлиги исботланган;
контрастли ангиографик муолажалардан кейин контраст индуцирланган ўткир буйрак шикастланиши аниқланмаган ёхуд субклиник кечган беморларда БКФТ қисқа ва узоқ муддатли ўзгариши таҳлил қилиниб, унинг пасайиш суръати статистик аҳамиятли равишда юқори эканлиги асосланган;
субклиник кечадиган контраст индуцирланган нефропатияни эрта аниқлаш ва унинг оқибатида ривожланадиган буйракнинг фиброзини барвақт ташхислашда TGF-α, TGF-β1 ва KIM-1 лаборатор маркёрларнинг юқори сезгирлиги ва прогностик қиймат (AUC 0,78) исботланган;
анъанавий ва замонавий лаборатор биомаркерлар комбинацияси асосида контрастли муолажадан кейин СБК ривожланишини башоратловчи ва нефропатия хавфини баҳоловчи модификациялашган интеграл хавф шкаласи ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Контрастли ангиография ўтказилган беморларда сурункал буйрак касаллиги ривожланиши хавф омилларини ва эрта ташхисот жиҳатларини баҳолаш натижасида олинган илмий хулосалар асосида:
биринчи илмий янгилик. контрастли ангиографик муолажалардан кейин СБК ривожланишига олиб келувчи асосий мустақил предикторларни (базавий БКФТ пасайиши, контраст дозасининг БКФТга нисбатан юқорилиги, қандли диабет ва сурункали юрак етишмовчилиги) аниқлаш беморларни хавф гуруҳларига эрта ажратиш имконини берувчи “Контрастли ангиография ўтказилган беморларда нефропатия ривожланишини башоратлашни такомиллаштирилган усули” деб номланган услубий тавсияномаси тасдиқланган ишлаб чикилган (Бухоро давлат тиббиёт институтининг кенгашининг 2025 йил 30 январдаги 25-м/017 сонли хулоласи) билан тасдикланган. Мазкур таклиф Бухоро давлат тиббиёт институти клиникаси (12.02.2025 й; № 1); Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали буйича буйрук (5.03.2025; № 71) клиник амалиётига тадбиқ этилди.(Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 20 мартдаги 14\13-сон хулосаси олинган.) Ижтимоий самарадорлиги: индивидуал профилактик чораларни ўз вақтида қўллаш, СБКнинг оғир босқичларига ўтиши ва ногиронлик даражасининг ошишини камайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: субклиник кечаётган КИН ва унинг оқибатида ривожланган СБК эрта аниқлаш орқали беморларда СЮЕ ривожланиш муддати кечиктирилади, беморларнинг стационар давога эҳтиёжи пасаяди. Беморларнинг стацонар даво кунлари қисқариши натижасида ҳар бир бемор ҳисобидан бюджетдан ташқари маблағлардан 547200 сўм, бюджет маблағларидан 206039 сўм иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса. СБКнинг эрта босқичида хавфли беморларни аниқлаш қимматбаҳо диализ ва трансплантацияга бўлган эҳтиёжни камайтиради. Стационар даволаниш муддатининг қисқариши, асоратлар частотасининг пасайиши ва такрорий госпитализацияларнинг олдини олиш орқали соғлиқни сақлаш тизими харажатлари сезиларли даражада қисқаради.
иккинчи илмий янгилик. контраст индуцирланган ўткир буйрак шикастланиши клиник жиҳатдан аниқланмаган беморларда ҳам БКФТ пасайиш суръатининг юқори эканлигини эрта аниқлаш имконини берувчи “Контрастли ангиография ўтказилган беморларда нефропатия ривожланишини башоратлашни такомиллаштирилган усули” деб номланган услубий тавсияномаси ишлаб чикилган (Бухоро давлат тиббиёт институтининг кенгашининг 2025 йил 30 январдаги 25-м/017 сонли хулоласи) билан тасдикланган. Мазкур таклиф Бухоро давлат тиббиёт институти клиникаси (12.02.2025 й; № 1); Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали буйича буйрук (5.03.2025; № 71) клиник амалиётига тадбиқ этилган.(Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 20 мартдаги 14\13-сон хулосаси олинган.) Ижтимоий самарадорлиги: Контраст индуцирланган ўткир буйрак шикастланиши клиник жиҳатдан аниқланмаган беморларда ҳам БКФТ пасайиш суръатининг юқори эканлигини эрта аниқлаш имкон беради Иқтисодий самарадорлиги: Субклиник КИНни инкор қилмасдан кузатиш СБКнинг кеч босқичларида пайдо бўладиган юқори харажатли даволаш усулларини камайтиради ва сарф харажатларни қисқартириш натижасида ҳар бир бемор учун бир йил давомида бюджет ҳисобидан 648104 га иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса. Узоқ муддатли перспективада бу амбулатор назоратнинг стационар даволашга нисбатан арзонлиги ҳисобидан иқтисодий жиҳатдан мақбул ҳисобланади ва унинг профилактикасига эришиш имкониятини беради;
учинчи илмий янгилик. субклиник кечадиган контраст индуцирланган нефропатияни эрта аниқлаш ва буйрак фиброзини барвақт ташхислаш имкони беморларда қайтмас морфологик ўзгаришлар шаклланишидан олдин профилактик ва патогенетик давони бошлаш имконини яратувчи “Контрастли ангиография ўтказилган беморларда нефропатия ривожланишини башоратлашни такомиллаштирилган усули” деб номланган услубий тавсияномаси ишлаб чикилган (Бухоро давлат тиббиёт институтининг кенгашининг 2025 йил 30 январдаги 25-м/017 сонли хулоласи) билан тасдикланган. Мазкур таклиф Бухоро давлат тиббиёт институти клиникаси (12.02.2025 й; № 1); Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали буйича буйрук (5.03.2025; № 71) клиник амалиётига тадбиқ этилган.(Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 20 мартдаги 14\13-сон хулосаси олинган.) Ижтимоий самарадорлиги: субклиник кечадиган контраст индуцирланган нефропатияни эрта аниқлаш ва буйрак фиброзини барвақт ташхислаш имкони беморларда қайтмас морфологик ўзгаришлар шаклланишидан олдин профилактик ва патогенетик давони бошлаш имконини яратилди. Иқтисодий самарадорлиги: юқори сезгир ва прогностик қийматга эга маркёрлардан фойдаланиш орқали самарасиз текширувлар сони қисқаради, норационал даволашнинг олди олинади. КИН ривожланганда буйрак фаолиятини эрта баҳоловчи лаборатор ва инструментал кўрсатгичларни эрта аниқлаш учун 214510 минг сўм сарфланади, бу СБК ривожлангандан кейин қўлланиладиган ташхисот ва даво харажатларидан 6,3 баравар арзон бўлиб, ҳар бир нафар беморга бир йилда бюджет ҳисобидан 496600 сўм, бюджетдан ташқари 695248 сўм миқдордаги харажат иқтисод қилишга эришилган. Хулоса. Эрта ташхис қиммат даволаш босқичларига ўтиш эҳтимолини камайтиради, бу эса умумий тиббий харажатларни оптималлаштириш иконини берган.
тўртинчи илмий янгилик. анъанавий ва замонавий биомаркерлар комбинацияси асосида клиник амалиётда қарор қабул қилишни соддалаштириш, шифокор хатоларини камайтириш ва стандартлаштирилган ёндашувни таъминлаш максадида модификациялашган интеграл риск шкаласини ишлаб чикариш бўйича “Контрастли ангиография ўтказилган беморларда нефропатия ривожланишини башоратлашни такомиллаштирилган усули” деб номланган услубий тавсияномаси ишлаб чикилган (Бухоро давлат тиббиёт институтининг кенгашининг 2025 йил 30 январдаги 25-м/017 сонли хулоласи) билан тасдикланган. Мазкур таклиф Бухоро давлат тиббиёт институти клиникаси (12.02.2025 й; № 1); Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали буйича буйрук (5.03.2025; № 71) клиник амалиётига тадбиқ этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 20 мартдаги 14\13-сон хулосаси олинган). Ижтимоий самарадорлиги: клиник амалиётда қарор қабул қилишни соддалаштирди, шифокор хатоларини камайтирилди ва стандартлаштирилган ёндашув таъминланган. Иқтисодий самарадорлиги: хавф шкаласи асосида текширув ва даволаш ҳажмини индивидуаллаштириш ресурсларни мақсадли тақсимлаш имконини беради. Кечиктирилган ташхисотларга  қаратилаган чора тадбирлар учун бир йилда ўртача 2795211 сўм сарфланган бўлса, тавсиянома тадбиқ этилгач, бу харажатлар 1018300 сўмгача камайди. Тадқиқотлар бўйича ушбу чора тадбирлари бўйича ўтказилган усуллар бир бемор учун бир йилда ўртача 1776911 сўмга иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: паст хавф мавжуд беморларда ортиқча текширувлардан воз кечиш, юқори хавфли беморларда эса асоратларнинг олдини олиш орқали соғлиқни сақлаш тизимида харажат-самарадорлик нисбати яхшиланади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish