Исхаков Нурбек Баркамоловичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “COVID-19 инфекциясига чалинган беморлар ҳолати кечишини башоратлаш ва самарали даво усулларини танлаш”, 14.00.40 – Шошилинч тиббиёт (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2021.1.PhD/Tib1804.
Илмий раҳбар: Шарипова Висолатхон Хамзаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.18.01.
Расмий оппонентлар: Таджиев Ботир Мирхашимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор, Алимова Хилола Пулатовна, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқоднинг мақсади COVID-19 билан касалланган беморларда ҳолат оғирлигини ва касалликнинг ривожланишини прогноз қилиш ҳамда даволаш усулларини оптимал танлаш орқали даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
COVID-19 касаллигининг оғир кечишига таъсир этувчи ишончли клиник мезонлар комплекси сифатида жинс, ёш, касаллик бошланганидан ўтган вақт, иситманинг давомийлиги, жисмоний зўриқишсиз нафас қисиши ва узоқ давом этувчи йўтал мезонлари аниқланган ва уларнинг касаллик кечишини оғирлаштирувчи мустақил омиллар сифатида прогностик қиймати исботланган;
COVID-19 билан хасталанган беморларда касаллик кечишининг оғирлик даражасини эрта баҳолаш ва прогноз қилишга мўлжалланган “COVID-19 билан касалланган беморларда касалликнинг оғир кечиш хавфини баҳолаш” компьютер дастури ишлаб чиқилганлиги ҳисобига госпитализация босқичида беморларни стратификация қилиш ва триажни амалга оширишдаги клиник самарадорлиги исботланган;
COVID-19 касаллигининг оғир кечишига ҳамроҳ касалликларнинг таъсири комплекс таҳлил қилинганлиги ҳисобига гипертония касаллиги, қандли диабет, сурункали юрак етишмовчилиги, ишемик юрак касаллиги ва анамнезда бош мия қон айланишини ўткир бузилиши мавжудлигининг асосий касаллик оғир кечиши ва нохуш оқибатлар хавфини ишончли оширувчи омиллар сифатида аҳамияти асосланган;
таклиф этилган компьютер дастурига асосланган тиббий саралашнинг ташкилий ва даволаш самарадорлиги беморларнинг  яллиғланиш реакцияси даражасини пасайиши, оғир асоратлар сонини камайиши, реанимация ва интенсив терапия бўлимида ётиш муддатини қисқариши, даволаш натижаларини ишончли даражада яхшиланиши ва ўлим кўрсаткичини камайиши ҳисобига илмий жиҳатдан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Пандемия шароитида COVID-19 билан касалланган беморларга тиббий ёрдам кўрсатиш натижаларини яхшилаш бўйича олиб борилган илмий тадқиқотлар асосида «COVID-19 коронавирус инфекцияси билан касалланган беморлар ҳолатининг кечишини башорат қилиш» номли услубий тавсиянома ишлаб чиқилиб, соғлиқни сақлаш амалиётига жорий этилди (Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Илмий кенгаши мажлиси 4-сонли баёни, 18.09.2025 й.).
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил «24» октябр санасидаги № 27/45-сонли баёни хулосасига кўра, олинган илмий тадқиқот натижалари асосида қуйидагилар амалиётга жорий қилинди:
биринчи илмий янгилик: COVID-19 касаллигининг оғир кечишига таъсир этувчи ишончли клиник мезонлар — жинс, ёш, касаллик бошланишидан ўтган вақт, ҳарорат реакциясининг давомийлиги, жисмоний зўриқишсиз ҳолда кузатилувчи узоқ давом этувчи йўтал ва нафас қисиш белгилари — касаллик кечишини оғирлаштирадиган ишончли омиллар сифатида тасдиқланди. Ишлаб чиқилган хавф омиллари Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалида (2025 йил 3 октябр, № 232/1 рақамли буйруқ) ҳамда Республика махсус 1-сон Зангиота шифохонаси (2025 йил 10 октябр, № 28/п рақамли буйруқ) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 касаллигининг кечишини оғирлаштирадиган хавф омилларини (эркак жинси, 56 ёшдан юқори бўлиш, касаллик бошланишидан 6 суткадан ортиқ вақт ўтиши, тана ҳароратининг 38°С дан юқори бўлиб, 5 кундан зиёд сақланиши, жисмоний фаолиятсиз ҳолда нафас қисиши ва 5 кундан ортиқ давом этувчи йўтал, шунингдек, Глазго кома шкаласи бўйича ҳуш даражасининг 9–11 баллга тушиши) аниқлаш касаллик оғирлик даражасини ўз вақтида баҳолаш ва шу асосда COVID-19нинг мақсадли махсус даволашини эрта бошлаш имконини яратади. Иқтисодий самарадорлиги: касаллик кечишининг оғирлик даражасини белгилайдиган мезонларни илк босқичда аниқлаш клиник натижаларни яхшилашга хизмат қилди. Хусусан, оғир даражадаги ЎРДС ҳолатлари 33,3%га, септик шок ҳолатлари 48,1%га камайган, реанимация бўлимида ётиш ўрин кун муддати 62,3%га қисқарган, ўлим ҳолати эса 30%га пасайган. Бу ўзгаришлар натижасида (бир бемор ҳисобига 1 500 000 сўмдан ортиқ) маблағ тежалиши таъминланди. Хулоса: касаллик кечишининг оғирлик даражасини аниқловчи мезонларни эрта аниқлаш махсус даволашни ўз вақтида бошлашга, клиник натижаларни яхшилашга ва COVID-19 беморларида оғир асоратларни олдини олишга хизмат қилади.
иккинчи илмий янгилик: COVID-19 билан касалланган беморларда касаллик кечишининг оғирлик даражасини баҳолашга мўлжалланган “COVID-19 билан касалланган беморларда касалликни оғир кечиш хавфини баҳолаш” компьютер дастури илк госпитал босқичида беморларни триаж (саралаш) қилиш самарадорлигини амалий жиҳатдан исботлади. Мазкур ишланма учун Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Интеллектуал мулк агентлиги томонидан DGU-12947-сонли гувоҳнома берилган. Дастур Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалида (2025 йил 3 октябр, № 232/1 рақамли буйруқ) ҳамда Республика махсус 1-сон Зангиота шифохонаси (2025 йил 10 октябр, № 28/п рақамли буйруқ) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: компьютер дастури асосида ишлаб чиқилган самарали триаж (саралаш) усули илк госпитал босқичида беморларни тиббий саралаш сифатини сезиларли даражада яхшилаш имконини берди. Бу орқали тасдиқланган стандартларга мувофиқ тарзда ўз вақтида махсус даволашни бошлаш ҳамда пандемия шароитида даволаш натижаларини яхшилашга эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: илк госпитал босқичида ишлаб чиқилган прогностик дастур асосида амалга оширилган триаж (саралаш) усули касаллик оғирлигини баҳолашдаги хатолик даражасини «енгил ҳолат»даги беморларда 3,3 мартага (назорат гуруҳи — 77,8%, асосий гуруҳ — 23%), «ўртача оғир» беморларда 2,9 мартага (65,2%га нисбатан 22%) ва «оғир ҳолат»даги беморларда 4,1 мартага (40,9%га нисбатан 10%) камайтириш имконини берди. Шунингдек, беморларга дифференциал ёндашув асосида ўз вақтида даволаш чораларини қўллаш орқали клиник натижалар яхшиланган ва реанимация бўлимида ётиш ўрин кун муддати 62,3%га қисқарган, (1 бемор ҳисобига 1 500 000 сўмдан ортиқ маблағ тежалиши таъминланди). Хулоса: компьютер дастурига асосланган триаж (саралаш) усули COVID-19 билан касалланган беморларни илк госпитал босқичида самарали тиббий саралашнинг ишончли ва иқтисодий жиҳатдан мақбул усули ҳисобланади.
учинчи илмий янгилик: гипертония, қандли диабет, сурункали юрак етишмовчилиги, ишемик юрак касаллиги ва унинг асоратлари, анамнезда инсульт ҳолати ҳамда семириш даражаси каби қўшимча мезонларни ўз ичига олган компьютер дастурининг самарадорлиги COVID-19 касаллигининг кечишини оғирлаштирадиган ишончли омиллар эканини исботлади. Мазкур дастур Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалида (2025 йил 3 октябр, № 232/1 рақамли буйруқ) ҳамда Республика махсус 1-сон Зангиота шифохонаси (2025 йил 10 октябр, № 28/п рақамли буйруқ) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 касаллигининг оғир кечиши ва ўлим хавфи юқорилигини аниқлаш учун хавф даражасини эрта стратификация қилиш, яъни ҳамроҳ патология мавжудлигига қараб баҳолаш (гипертония даражаси, сурункали юрак етишмовчилиги ва ишемик юрак касаллиги мавжудлиги, семириш даражаси, анамнезда БМҚАЎБ ёки миокард инфаркти ҳолатлари) махсус даволашни ўз вақтида бошлаш имконини яратди. Бу орқали ўлим кўрсаткичи 30%га камайган, реанимация бўлимида ётиш ўрин кун муддати эса 5,31 ± 2,49 кундан 2,00 ± 1,53 кунгача қисқарган. Иқтисодий самарадорлиги: беморларни даволаш натижаларининг яхшиланиши реанимация бўлимида бўлиш муддати қисқариши ҳисобига даволаш харажатларини 62,5%га камайтириш имконини берди. Хулоса: ҳамроҳ касалликларни ва уларнинг ифодаланиш даражасини илк босқичда аниқлаш COVID-19 касаллигининг оғир кечиш хавфини эрта стратификация қилиш, унинг оқибатини башорат қилиш ҳамда даволаш самарадорлигини оширишга хизмат қилади.
тўртинчи илмий янгилик: таклиф этилган компьютер дастурига асосланган тиббий саралашнинг ташкилий ва даволаш самарадорлиги илмий жиҳатдан исботланди. Мазкур ёндашув COVID-19 билан касалланган беморларда касалликнинг оғир кечиш хавфини эрта аниқлаш ва беморларни мақсадли стратификация қилиш имконини берди ҳамда даволаш тактикаси ўз вақтида белгилаб олинишини таъминлади. Мазкур дастур Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалида (2025 йил 3 октябр, № 232/1 рақамли буйруқ) ҳамда Республика махсус 1-сон Зангиота шифохонаси (2025 йил 10 октябр, № 28/п рақамли буйруқ) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: компьютер дастури асосида амалга оширилган триаж яллиғланиш реакцияси даражасини пасайтириш, оғир асоратлар сонини камайтириш, реанимация ва интенсив терапия бўлимида ётиш муддатини қисқартириш орқали беморларни даволаш натижаларини ишончли даражада яхшилаш ҳамда ўлим кўрсаткичини камайтириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: реанимация ва интенсив терапия бўлимида бўлиш муддатининг қисқариши ҳисобига стационар даволаш билан боғлиқ харажатларни сезиларли даражада камайтиришга эришилди. Хусусан, яллиғланиш реакцияси белгилари 50%га камайган, асоратлар сони 2,5 мартага қисқарган. Бу ўзгаришлар натижасида (реанимация бўлимидаги ҳар бир бемор ҳисобига 550000 сўмдан ортиқ) маблағ тежалиши таъминланди. Хулоса: компьютер дастурига асосланган триаж тактикасини клиник амалиётга жорий этиш COVID-19 касаллигининг оғир кечиш хавфини эрта баҳолаш орқали беморларда «цитокин бўрони» ва яллиғланиш реакциясини бостиришга қаратилган даволашни ўз вақтида бошлаш ва «цитокин бўрони»нинг намоён бўлишини босиш, даволаш самарадорлигини ошириш ва нохуш оқибатларни камайтиришда юқори клиник аҳамиятга эга эканлигини кўрсатди.