Зуфарова Нодира Иброхим қизининг  
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Даун синдромли болалардаги саломатлик холати хусусиятларига, витамин Д ва микроэлементлар статуси таъсири бўйича услублар ишлаб чиқиш ва коррекциялашнинг ўзига хослиги”, 14.00.09 – Педиатрия (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: B2023.4.PhD/Tib4071.
Илмий рахбар: Ашурова Дилфуза Тошпулатовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи,  ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.05.
Расмий оппонентлар Шамансурова Элмира Амануллаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Шамсиев Фуркат Мухитдинович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Даун синдромли болаларда соғлиқ ҳолати хусусиятларини витамин Д нинг даражаси ва микроэлементлар статусини ҳисобга олган ҳолда ўрганиш ҳамда уларни коррекция қилиш бўйича методик ёндашувларни ишлаб чиқиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Даун синдроми бўлган болаларда саломатлик ҳолатининг ёмонлашуви дисгормоник жисмоний ривожланиш, резистентликнинг пасайиши ва функционал ҳолатнинг ёмонлашуви фонида кечиши, буларнинг барчаси ёш ортиши билан кучайиб бориши исботланган;
    соч таркибида ҳаёт учун муҳим макро- ва микроэлементлар танқислиги аниқланиб, уларнинг сув-туз алмашинуви, таянч-ҳаракат тизими (ўсишнинг секинлашуви кўринишида), эндокрин тизим фаолиятига салбий таъсир кўрсатиши илмий жиҳатдан асосланди хамда йод танқислиги ақлий ривожланишнинг бузилишига олиб келиши ва болаларнинг ҳаёт сифатини пасайтириши исботланган;
    паст Д витамини даражаси ва юқори С-реактив оксил (СРО) кўрсаткичлари орасидаги салбий корреляция (r=–0,756; P < 0,01) аниқланиб, Д витамини етишмовчилигини бартараф этиш тизимли яллиғланиш реакциялари кучини камайтириши ва сурункали яллиғланиш касалликлари оғирлашуви эҳтимолини пасайтириши исботланган;
    сочнинг микроэлемент таркиби ва периферик қонда Д витамини даражасини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилган коррекция усули Даун синдроми бўлган болаларнинг жисмоний ва соматик холатини яхшилаши, ҳаёт сифатини ошириши асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Даун синдромли болалардаги саломатлик холати хусусиятларига, витамин Д ва микроэлементлар статуси таъсири бўйича услублар ишлаб чиқиш ва коррекциялашнинг ўзига хослиги бўйича олиб бориган тадқиқотнинг илмимй натижаларига кўра:
    биринчи илмий янгилик: Даун синдроми бўлган болаларда жисмоний ривожланишдан орқада қолиш, организмнинг инфекцияларга қарши курашиш қобилиятининг пасайиши, функционал бузилишлар натижасида саломатлик ҳолатининг оғирлашиши ва йиллар давомида кучайиши аниқланган, олинган маълумотлар Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг 26.03.2025-йилдаги №03/347-сон "Даун синдроми бўлган болаларда саломатлик ҳолати, микроэлементлар ҳолати ва витамин Д ни коррекциялаш усули" услубий тавсияномаси мазмунига киритилган. Мазкур таклиф У.Қ. Қурбонов номидаги Республика болалар психоневрология шифохонаси (2025-йил 04-апрелдаги 43-сонли буюруқ) ва Андижон вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази (2025-йил 06-апрелдаги 25/2-сонли буюруқ) буюруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: олинган маълумотлар Даун синдроми бўлган болаларнинг жисмоний ва соматик ҳолатини ўз вақтида тузатишга имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: соматик ҳолатнинг яхшиланиши туфайли даволаниш нархи пасаяди, бу эса ўз навбатида шифокорга мурожаатлар сонининг камайишига олиб келади, бу иқтисодий жиҳатдан самарали бўлиб, 12 ойлик кузатув давомида 1 бемор учун 1599330 сўмни тежайди. Хулоса: Даун синдроми бўлган болаларда жисмоний ривожланишнинг номутаносиблиги, резистентликнинг пасайиши ва функционал ҳолатининг ёмонлашуви фонида саломатлик ҳолатининг ёмонлашуви бўйича таклиф этилган янги маълумотлар 12 ойлик кузатув давомида 1599330 сўмни тежаш имконини берган.
иккинчи илмий янгилик: микронутрийент етишмовчилиги организмнинг барча тизимларида бузилишларга олиб келиши исботланган, масалан, темир, йод, руҳ, магний етишмовчилиги асаб-руҳий ривожланишга таъсир қилади ва шу билан шаклланишнинг барча босқичларининг кечикишига сабаб бўлади. Кальций, фосфор, магний етишмовчилиги суяк-мушак патологияси, хусусан, мушак дистрофияси ривожланишига таъсир қилиб, боланинг умумий аҳволини оғирлаштиради. Руҳ, селен, темир, мис етишмовчилиги организмнинг иммун жавоб сифатини пасайтиради, оксидланиш стресс билан мураккаблашади. Йод, руҳ, селен етишмовчилиги эндокрин тизимда бузилишларга олиб келади: гипотиреоз, интеллектнинг пасайиши, гормонлар секретсияси ва метаболизмнинг бузилиши. Барча танқис ҳолатлар ҳаёт сифатининг пасайишига олиб келади, олинган маълумотлар Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг 26.03.2025-йилдаги 03/347-сон "Даун синдроми бўлган болаларда саломатлик ҳолати, микроэлементлар ҳолати ва Д витаминни коррекциялаш усули" услубий тавсияномаси мазмунига киритилган. Мазкур таклиф У.Қ. Қурбонов номидаги Республика болалар психоневрология шифохонаси (2025-йил 04-апрелдаги 43-сонли буюруқ) ва Андижон вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази (2025-йил 06-апрелдаги 25/2-сонли буюруқ) буюруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: олинган маълумотлар Даун синдроми бўлган болаларда микроэлементлар ҳолатини эрта коррекциялашни ўз вақтида амалга оширишга ёрдам беради, бу эса болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: олинган маълумотлар Даун синдроми бўлган болаларнинг микроэлемент ҳолатини яхшилаш усулларини тузатишга, шу билан болаларнинг жисмоний ва соматик ҳолатини яхшилашга, организмнинг резистентлигини 45% га камайтиришга ёрдам беради, бу эса уларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради. Ушбу услубий кўрсатма қоидаларини амалга оширишда иқтисодий самарадорлик 12 ойлик кузатув давомида 1 бемор учун 1599330 сўмни ташкил этади. Хулоса: Даун синдроми бўлган болаларнинг микроэлемент ҳолати бўйича таклиф этилган янги маълумотлар уларнинг ҳаёт сифатини яхшилайди ва 12 ойлик кузатув давомида 1599330 сўмни тежаш имконини берган.
учинчи илмий янгилик: витамин Д нинг паст даражаси ва CРOнинг юқори кўрсаткичлари орасидаги корреляцион таҳлил асосида (r=0,756; R<0,01) етишмовчилик диапазонидан D витамини даражасини ошириш тизимли кучсиз ифодаланган яллиғланишнинг пасайишига олиб келиши ва натижада сурункали тўлдирувчи касалликлар хавфини ёки оғирлик даражасини пасайтириши мумкинлиги илмий асосланган бўлиб, Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг 26.03.2025-йилдаги 03/347-сон "Даун синдроми бўлган болаларда саломатлик ҳолатини, микроэлементлар ҳолатини ва Д витаминни тузатиш усули" услубий тавсияномаси мазмунига киритилган. Мазкур таклиф У.Қ. Қурбонов номидаги Республика болалар психоневрология шифохонаси (2025-йил 04-апрелдаги 43-сонли буюруқ) ва Андижон вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази (2025-йил 06-апрелдаги 25/2-сонли буюруқ) буюруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: витамин Д етишмовчилиги диапазонида унинг статусини яхшилаш Даун синдроми бўлган болаларда тизимли, енгил даражада ифодаланган яллиғланишни камайтириши ҳамда яллиғланиш компонентига эга бўлган сурункали касалликлар ривожланиш хавфини ёки уларнинг оғирлик даражасини пасайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: олинган маълумотлар Д витамини даражасини тиклаш усулларини тузатишга ёрдам беради, бу жисмоний ва соматик ҳолатни яхшилашга, организмнинг резистентлигини 45% га камайтиришга ёрдам беради, бу эса уларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради. Ушбу услубий кўрсатма қоидаларини амалга оширишда иқтисодий самарадорлик 12 ойлик кузатув давомида 1 бемор учун 1599330 сўмни ташкил этади. Хулоса: Даун синдроми бўлган болаларда витамин Д нинг паст даражаси билан CРO кўрсаткичларининг юқори бўлиши ўртасидаги ўзаро боғлиқликни акс эттирувчи таклиф этилаётган янги корреляцион таҳлил маълумотлари эрта коррекция чораларини амалга ошириш ҳамда соматик касалликлар ривожланишининг олдини олишга хизмат қилади, бу эса ўз навбатида болаларнинг ҳаёт сифатига ижобий таъсир кўрсатиш имконини берган.
тўртинчи илмий янгилик: Даун синдроми бўлган болаларнинг соматик ва жисмоний ҳолатини коррекциялаш усуллари уларнинг сочларининг микроэлемент таркиби ва қондаги Д витамини даражасини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилган бўлиб, улар жисмоний ва соматик саломатликка ижобий таъсир кўрсатади, болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилайди ва уларнинг умр кўриш давомийлигини узайтиради, Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг 26.03.2025-йилдаги 03/347-сон "Даун синдроми бўлган болаларда саломатлик ҳолати, микроэлемент ҳолати ва Д витаминни коррекция қилиш усули" услубий тавсияномаси мазмунига киритилган. Мазкур таклиф У.Қ. Қурбонов номидаги Республика болалар психоневрология шифохонаси (2025-йил 04-апрелдаги 43-сонли буюруқ) ва Андижон вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази (2025-йил 06-апрелдаги 25/2-сонли буюруқ) буюруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Танқислик диапазонида Д витамини ҳолатини яхшилаш тизимли кучсиз ифодаланган яллиғланишни камайтириши ва Даун синдроми бўлган болаларда яллиғланиш компоненти бўлган сурункали касалликлар хавфини ёки оғирлигини потенциал камайтириши имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: олинган маълумотлар соматик ҳолатни яхшилаш орқали даволаниш харажатларини камайтиради, бу эса ўз навбатида шифокорга мурожаатлар сонининг камайишига олиб келади. Ушбу услубий кўрсатма қоидаларини амалга оширишда иқтисодий самарадорлик 12 ойлик кузатув давомида 1 бемор учун 1599330 сўмни ташкил этади. Хулоса: Даун синдроми бўлган болаларда соғлиқ ҳолатини, микроэлементлар статусини ҳамда витамин Д даражасини ўз вақтида коррекциялаш соматик касалликлар ривожланишининг олдини олишга таъсир кўрсатиб, болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish