Гаффарова Феруза Ҳожиқурбоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “COVID-19 аниқланган ҳомиладорларда юқори нафас йўллари яллиғланиш касалликларининг клиник-лабораториявий тавсифи”, 14.00.10 – Юқумли касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.4.PhD/Tib 5057.
Илмий раҳбар: Мирзоева Мехринисо Ризоевна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.04/29.02.2024.Tib.93.01.
Расмий оппонентлар: Қосимова Раъно Ибрагимовна, тиббиёт фанлари доктори; Ярмуҳаммедова Наргиза Анваровна, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Хўжа Аҳмад Яссавий номидаги халқаро козоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: COVID-19 аниқланган хомиладорларда юқори нафас йўллари яллиғланиш касалликларининг клиник хусусиятлари ва эндотелиал дисфункция биомаркерларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор гомоцистеин, эндотелин каби эндотелий дисфункцияси ва гиперкоагуляцияни кўрсатувчи биомаркерларнинг кўрсаткичлари ва COVID-19 инфекцияси кечишининг оғирлик даражаси ўртасида юқори, тўғри корреляцион боғлиқлик асосланган;
илк бор COVID-19 инфекцияси билан касалланган ҳомиладорларда эндотелин кўрсаткичларини 10 пг/мл дан, гомоцистеин кўрсаткичларини эса 20,0 мкмоль/л дан ортиши ҳомиладорликни асоратли кечишига олиб келиши исботланган;
илк бор ҳомиладорликнинг III триместрида бўлган аёлларда иккиламчи бактериал инфекцияни қўшилиши ҳамда ўткир тонзиллитнинг зўриқиш хавфи эҳтимоли бошқа триместрларга нисбатан 2,5 баробар ишонарли юқори бўлиши асосланган;
илк бор COVID-19 инфекцияси билан касалланган ҳомиладорларда аргинин ва поливитаминлар комплексининг эндотелий функциясини яхшилаш ва гомоцистеин даражасини камайтиришда самарадорлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 17 11 даги 29 -сонли мажлис баённомасига асосан илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга тадбиғи бўйича хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: гомоцистеин, эндотелин каби эндотелий дисфункцияси ва гиперкоагуляцияни кўрсатувчи биомаркерларнинг кўрсаткичлари ва COVID-19 инфекцияси кечишининг оғирлик даражаси ўртасида юқори, тўғри корреляцион боғлиқлик асосланганлиги бўйича таклифлар Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2025 йил 30 апрелдаги 25-m/122 қайд рақами билан тасдиқланган «COVID-19 аниқланган ҳомиладорларда юқори нафас йўллари яллиғланиш касалликларининг клиник-лабораториявий тавсифи» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома Республика ихтисослаштирилган Она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Давлат Муассаси (РИО ва БСИАТМ ДМ) Бухоро вилоят филиалининг 2025 йил 17-мартдаги 04/2522-сон ва Жиззах вилояти юқумли касалликлар шифохонасининг 2025 йил 11-апрелдаги 04/4422-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025-йил 29/21-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: даволаш натижасида гомоцистеин ва эндотелин кўрсаткичларини сезиларли даражада камайтиришга эришилди, бу эса асоратларнинг олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: гомоцистеин, эндотелин каби эндотелий дисфункцияси ва гиперкоагуляцияни кўрсатувчи биомаркерларнинг кўрсаткичлари касалликни эрта тўғри аниқлаш, юқумли касалликлар шифохонасида беморларни даволаниши учун ётоқ ўрни ва даволаниши учун сарфланадиган ҳаражатларни иқтисод қилиш имконини беради. Хулоса. Гомоцистеин ва эндотелин кўрсаткичларининг ошиши касаллик оғирлиги билан юқори даражада тўғри корреляцияда бўлиб, уларни эрта аниқлаш ҳомиладорларда асоратлар хавфини прогноз қилиш, даволаш тактикасини индивидуаллаштириш ва тиббий ҳамда иқтисодий самарадорликни ошириш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: COVID-19 инфекцияси билан касалланган ҳомиладорларда эндотелин кўрсаткичларини 10 пг/мл дан, гомоцистеин кўрсаткичларини эса 20,0 мкмоль/л дан ортиши ҳомиладорликни асоратли кечишига олиб келиши исботланганлиги бўйича таклифлар Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2025 йил 30 апрелдаги 25-m/122 қайд рақами билан тасдиқланган «COVID-19 аниқланган ҳомиладорларда юқори нафас йўллари яллиғланиш касалликларининг клиник-лабораториявий тавсифи» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома РИО ва БСИАТМ ДМ Бухоро вилоят филиалининг 2025 йил 17-мартдаги 04/2522-сон ва Жиззах вилояти юқумли касалликлар шифохонасининг 2025 йил 11-апрелдаги 04/4422-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025-йил 29/21-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 инфекцияси билан касалланган ҳомиладорларда эндотелин кўрсаткичларини 10 пг/мл дан, гомоцистеин кўрсаткичларини эса 20,0 мкмоль/л дан ортиши ҳомиладорликни асоратли кечишига олиб келишини олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: COVID-19 инфекцияси билан касалланган ҳомиладорларда эндотелин ва гомоцистеин кўрсаткичларини ўз вақтида аниқлаш орқали беморларда касалликнинг асоратларини даволаш учун сарфланадиган харажатларини иқтисод қилиш имконини беради. Хулоса. COVID-19 инфекцияси билан касалланган ҳомиладорларда эндотелин (>10 пг/мл) ва гомоцистеин (>20,0 мкмоль/л) кўрсаткичларининг ошиши эндотелий дисфункцияси ва гиперкоагуляция ривожланишини акс эттириб, ҳомиладорликнинг асоратли кечишини прогноз қилувчи ишончли лаборатор мезонлар эканлиги аниқланди.
учинчи илмий янгилик: ҳомиладорликнинг III триместрида бўлган аёлларда иккиламчи бактериал инфекцияни қўшилиши ҳамда ўткир тонзиллитнинг зўриқиш хавфи эҳтимоли бошқа триместрларга нисбатан 2,5 баробар ишонарли юқори бўлиши асосланганлиги бўйича таклифлар Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2025 йил 30 апрелдаги 25-m/122 қайд рақами билан тасдиқланган «COVID-19 аниқланган ҳомиладорларда юқори нафас йўллари яллиғланиш касалликларининг клиник-лабораториявий тавсифи» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома РИО ва БСИАТМ ДМ Бухоро вилоят филиалининг 2025 йил 17-мартдаги 04/2522-сон ва Жиззах вилояти юқумли касалликлар шифохонасининг 2025 йил 11-апрелдаги 04/4422-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025-йил 29/21-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ҳомиладорликнинг III триместрида бўлган аёлларда иккиламчи бактериал инфекцияни қўшилишини бартараф этилиши ҳомиладорликни асоратли кечишига олиб келишини олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: ҳомиладор аёлларда бактериал инфекциядарни ўз вақтида аниқлаш орқали беморларда касалликнинг асоратларини даволаш учун сарфланадиган ҳаражатларни иқтисод қилишга имкон беради. Хулоса. Тадқиқот натижаларига кўра, ҳомиладорликнинг III триместрида бўлган аёлларда COVID-19 фонида иккиламчи бактериал инфекция қўшилиши ҳамда ўткир тонзиллитнинг зўриқиш хавфи бошқа триместрларга нисбатан ишонарли равишда 2,5 баробар юқори эканлиги илмий асосланди. Ушбу ҳолат III триместрдаги ҳомиладорларни юқори хавф гуруҳига киритиш, уларда бактериал асоратларни эрта аниқлаш ва профилактик чора-тадбирларни кучайтириш зарурлигини кўрсатиб, асоратлар сонини камайтириш ҳамда тиббий ва иқтисодий самарадорликни оширишга хизмат қилади.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор COVID-19 инфекцияси билан касалланган ҳомиладорларда аргинин ва поливитаминлар комплексининг эндотелий функциясини яхшилаш ва гомоцистеин даражасини камайтиришда самарадорлиги асосланганлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2025 йил 30 апрелдаги 25-m/122 қайд рақами билан тасдиқланган «COVID-19 аниқланган ҳомиладорларда юқори нафас йўллари яллиғланиш касалликларининг клиник-лабораториявий тавсифи» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур тавсиянома РИО ва БСИАТМ ДМ Бухоро вилоят филиалининг 2025 йил 17-мартдаги 04/2522-сон ва Жиззах вилояти юқумли касалликлар шифохонасининг 2025 йил 11-апрелдаги 04/4422-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025-йил 29/21-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: замонавий усулларнинг жорий этилиши касаллик асоратини эрта аниқлаш ва тўғри даволаш чораларини олиб бориш касалликни асоратларини олди олинади. Иқтисодий самарадорлиги: касалхонада даволаниш муддатини камайтириш ва асоратларнинг олдини олиш ҳисобига ҳар бир бемор учун 2 400 000 сўмгача маблағни тежаш имконини беради. Хулоса. COVID-19 инфекцияси билан касалланган ҳомиладорларда аргинин ва поливитаминлар комплекси қўлланилиши эндотелий функциясини ишонарли равишда яхшилаши ҳамда гомоцистеин даражасини пасайтиришда самарали эканлигини илмий асослади.
