Абдурахманов Жасур Нематовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): "Эрта ёшдаги болаларда ўткир пневмониянинг вегетатив бузилишлар фонида кечиш хусусиятлари", 14.00.09 – Педиатрия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2021.3.PhD/Tib2099.
Илмий рахбар: Бобомуратов Турикул Акрамович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12. Tib.17.01.
Расмий оппонентлар: Шарипов Рустам Хаитович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Алиев Ахмаджон Лутфуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади вегетатив дисфункцияси мавжуд эрта ёшдаги болаларда ўткир пневмониянинг кечиш хусусиятларини ўрганиш ҳамда комплекс даволаш усулини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
вегетатив дисфункцияси бор эрта ёшдаги болаларда ўткир пневмониянинг клиник кечишининг ўзига хос хусусиятлари (оғир кечиши 55%) ва кардиоинтервалография кўрсаткичларини тахлил қилиш орқали вегетатив нерв системасининг функционал ҳолати аниқланган;
вегетатив дисфункция фонида ўткир пневмония билан касалланган болаларда макроэлементларнинг (Са²⁺,Р,Mg²⁺) ўзига хос силжиши ва пневмония асоратларининг ривожланишида D витаминининг роли исботланган;
эрта ёшдаги болаларда ўткир пневмонияда вегетатив нерв системаси ҳолати билан клиник-биокимёвий кўрсаткичлар ўртасидаги ўзаро боғлиқликнинг ўзига хос хусусиятлари аниқланган;
эрта ёшдаги болаларда ўткир пневмонияни даволашда вегетатив дистония синдромини кўрсатувчи ва касалликнинг клиник кўриниши ҳамда кечиш оғирлигини инобатга олган ҳолда анъанавий комплекс даво муолажасига қўшимча Магне В6, левокарнитин, Витамин D препаратларини қўллаш орқали даволаш усули такомиллаштирилган ва унинг юқори самарадорлиги исботланган
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўткир пневмония билан касалланган эрта ёшдаги болаларда вегетатив дисфункциялар механизмларини ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашининг 2025 йил 07 октябрь 26/20-сонли хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: вегетатив дисфункцияси бор эрта ёшдаги болаларда ўткир пневмониянинг клиник кечишининг ўзига хос хусусиятлари (оғир кечиши 55%) ва кардиоинтервалография кўрсаткичларини тахлил қилиш орқали вегетатив нерв системасининг функционал ҳолати аниқланган ва улар бўйича таклифлар Самарқанд Давлат тиббиёт университетининг илмий кенгаши томонидан 2024 йил 4 декабрдаги 4-сон билан тасдиқланган “Ўткир пневмония билан касалланган эрта ёшдаги болаларда вегетатив бузилишлар механизмлари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент тиббиёт академияси кўп тармоқли клиникасининг 2025-йил 27-февральдаги 32-сонли буйруғи ва Самарқанд шахар 1-сон Болалар шифохонасининг 2025-йил 21-апрельдаги 102-сонли буйруғи билан клиник амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 07 октябрьдаги 26/20-сонли хулосасига кўра). Ижтимоий самарадорлиги: Вегетатив дисфункцияга эга болаларда ўткир пневмониянинг ўзига хос клиник белгилари аниқланиши орқали касалликни эрта ташхислаш ва тўғри даволаш имкониятлари кенгаяди. Иқтисодий самарадорлиги: Пневмониянинг оғир шакллари ва асоратларини олдини олиш ҳисобидан стационар даволаниш муддати қисқаради, бу эса тиббий харажатларни тежашга ёрдам беради.
иккинчи илмий янгилик: вегетатив дисфункция фонида ўткир пневмония билан касалланган болаларда макроэлементларнинг (Са²⁺,Р, Mg²⁺) ўзига хос силжиши ва пневмония асоратларининг ривожланишида D витаминининг роли исботланган ва улар бўйича таклифлар Самарқанд Давлат тиббиёт университетининг илмий кенгаши томонидан 2024 йил 4 декабрдаги 4-сон билан тасдиқланган “Ўткир пневмония билан касалланган эрта ёшдаги болаларда вегетатив бузилишлар механизмлари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган.Мазкур таклиф Тошкент тиббиёт академияси кўп тармоқли клиникасининг 2025-йил 27-февральдаги 32-сонли буйруғи ва Самарқанд шахар 1-сон Болалар шифохонасининг 2025-йил 21-апрельдаги 102-сонли буйруғи билан клиник амалиётга жорий этилган(Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 07 октябрьдаги 26/20-сонли хулосасига кўра). Ижтимоий самарадорлиги: Ўткир пневмония билан касалланган болаларда вегетатив дисфункциялар фонида макроэлементлар — кальций (Ca²⁺), фосфор (P) ва магний (Mg²⁺) миқдорининг ўзгариш қонуниятларини ўрганиш болалар соғлиғини муҳофаза қилишда муҳим аҳамиятга эга. Хусусан пневмония кечиши оғирлашишига олиб келувчи электролит дисбалансини эрта аниқлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: ВНТ функционал ҳолатини баҳолаш орқали асоратларни олдиндан аниқлаш, стационар даволаш муддатини қисқартиради ва амбулатор кузатувни мақсадли ташкил этиш орқали такрорий госпитализация ҳолатлари пасаяди.
учинчи илмий янгилик: эрта ёшдаги болаларда ўткир пневмонияда вегетатив нерв системаси ҳолати билан клиник-биокимёвий кўрсаткичлар ўртасидаги ўзаро боғлиқликнинг ўзига хос хусусиятлари аниқланган ва улар бўйича таклифлар Самарқанд Давлат тиббиёт университетининг илмий кенгаши томонидан 2024 йил 4 декабрдаги 4-сон билан тасдиқланган “Ўткир пневмония билан касалланган эрта ёшдаги болаларда вегетатив бузилишлар механизмлари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент тиббиёт академияси кўп тармоқли клиникасининг 2025-йил 27-февральдаги 32-сонли буйруғи ва Самарқанд шахар 1-сон Болалар шифохонасининг 2025-йил 21-апрельдаги 102-сонли буйруғи билан клиник амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 07 октябрьдаги 26/20-сонли хулосасига кўра). Ижтимоий самарадорлиги: Ўткир пневмония билан касалланган болаларда касалликнинг клиник кечиши, вегетатив дисфункция даражаси ва қон биокимёвий кўрсаткичлари (макроэлементлар ва витамин D миқдори) нинг ўзаро боғлиқлигини аниқлаш, эрта ёшдаги беморларда асоратларни барвақт прогноз қилиш ва мақсадли реабилитация чораларини белгилаш имконини яратади. Иқтисодий самарадорлиги: Макроэлементлар дисбалансини эрта аниқлаш ва коррекция қилиш стационар даволаш муддатини қисқартиради, парентерал терапия ёки реанимация эҳтиёжини камайтиради ҳамда асоратлар сони камайиши такрорий госпитализация ҳолатларини пасайтиради ва амбулатор кузатув харажатларини тежайди.
тўртинчи илмий янгилик: эрта ёшдаги болаларда ўткир пневмонияни даволашда вегетатив дистония синдромини кўрсатувчи ва касалликнинг клиник кўриниши ҳамда кечиш оғирлигини инобатга олган ҳолда анъанавий комплекс даво муолажасига қўшимча Магне В6, левокарнитин, Витамин D препаратларини қўллаш орқали даволаш усули такомиллаштирилган ва унинг юқори самарадорлиги исботланган ва улар бўйича таклифлар Самарқанд Давлат тиббиёт университетининг илмий кенгаши томонидан 2024 йил 4 декабрдаги 4-сон билан тасдиқланган “Ўткир пневмония билан касалланган эрта ёшдаги болаларда вегетатив бузилишлар механизмлари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент тиббиёт академияси кўп тармоқли клиникасининг 2025-йил 27-февральдаги 32-сонли буйруғи ва Самарқанд шахар 1-сон Болалар шифохонасининг 2025-йил 21-апрельдаги 102-сонли буйруғи билан клиник амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 07 октябрьдаги 26/20-сонли хулосасига кўра). Ижтимоий самарадорлиги: D витамини етишмовчилигини бартараф этиш бўйича профилактика ва индивидуал коррекция дастурларини ишлаб чиқишга замин яратади ҳамда болаларда касалликнинг узоқ давом этиши ва асоратлар сони камайиб, соғайиш тезлашади, ҳаёт сифати ошади. Иқтисодий самарадорлиги: D витамини етишмовчилигини эрта аниқлаб, мақсадли профилактика ва даво чораларини кўриш стационар даволаш муддатини қисқартиради, интенсив терапияга эҳтиёжни камайтиради ва давлат соғлиқни сақлаш тизимида бир беморга тўғри келадиган умумий тиббий сарф-харажатларни сезиларли камайтиради.