Рахманова Зарина Абдукаримовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Юмшоқ дори шаклларда бензкетозонни стандартлаш ва сифатини назорат қилиш», 15.00.02 - Фармацевтик кимё ва фармакогнозия (фармацевтика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.PhD/Far124.
Илмий раҳбар: Тиллаева Умида Махмуджановна, фармацевтика фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Тошкент фармацевтика институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент фармацевтика институти, DSc.06/2025.27.12.Far.23.01.
Расмий оппонентлар: Олимов Немат Каюмович, фармацевтика фанлари доктори, профессор; Рамазонов Нурмурод Шералиевич, кимё фанлари доктори, профессор..
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Биоорганик кимё институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: фенилглиоксин кислотаси ҳосиласи (бензкетозон) асосидаги юмшоқ дори шаклларидаги оригинал моно ва комбинирланган препаратларни стандартлаштиришнинг илмий ва услубий асосларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор α-кетокислота ҳосиласи (бензкетозон)ни сақлаган дори воситалари таркибидаги таъсир этувчи моддаларининг чинлиги ҳамда миқдорий таҳлиллари учун фотоэлектроколориметрия, спектрофотометрия, юпқа қатлам хроматографияси ва юқори самарали суюқлик хроматографияси усуллари асосида услублар ишлаб чиқилган;
3% ли «Бензкетозон» гели, «Ибутозон» комбинирланган гели, «Бензпая-Н» комбинирланган гели учун ЎзР Давлат Фармакопеяси талабларига мувофиқ равишда сифат ва миқдор кўрсаткичларининг меъёрлари аниқланган;
бензкетозон сақлаган яллиғланишга қарши дори воситаларнинг миқдорий таҳлили учун қўлланилган юқори самарали суюқлик хроматографияси услубларининг яроқлилиги ўзига хослик, чизиқлилиги, тўғрилилиги ва прецизионлик каби валидацион кўрсаткичлар бўйича исботланган;
«Бензпая-С» гелсимон пастасининг биофаол моддаларидан флавоноидлар, аминокислоталар ва витамин К1 миқдорлари аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Юмшок дори шаклларда бензкетозонни стандартлаш ва сифатини назорат қилиш бўйича олинган натижалар асосида:
«Бензкетозон» 3% гели учун корхона фармакопея мақоласи ЎзР ССВ «Фармацевтика маҳсулотлари хавфсизлиги маркази» Давлат муассасаси томонидан тасдиқланган (ФСП 42 Уз-25290387-2022) ва тиббиётда қўллашга рухсат этилган (гувоҳнома, № DV/M 04376-12-22). Натижада бензкетозон сақлаган монофаол гелнинг юқори сифатини таъминлаш имконини берган;
«Бензпая-С» гелсимон пастаси кўринишидаги биологик фаол қўшимчани ишлаб чиқариш бўйича Технологик йўриқнома (ТИ 309975 419-21:2025) Ўзбекистон Республикаси санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси томонидан тасдиқланган. Натижада «Pharm ZZZ» МЧЖда биологик фаол қўшимчани ишлаб чиқариш имконини берган;
ўтказилган клиник олди синовлар натижасида «Ибутозон» комбинацияланган гелнинг специфик фармакологик фаоллиги ҳамда ўткир заҳарли эмаслиги исботланган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2018 йил 15 октябрдаги 8н-3/280-сон хати). Натижада ишончли яллиғланишга қарши фаолликга эга безарар дори воситаларни ишлаб чиқариш имконини берган.