Арабов Бахтиёр Исомиддиновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Жамият сиёсий маданиятини юксалтириш-коррупцияни бартараф этишнинг муҳим омили”, 23.00.03-Сиёсий маданият ва мафкура.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.2.PhD/Ss348
Илмий раҳбар: Сирожов Ойбек Очилович сиёсий фанлар доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент кимё-технология институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами:
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Малака ошириш институти ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.20/2025.27.12Ss.01.01 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар:
Турғунова Насиба Тўйчиевна, сиёсий фанлар доктори (DSc), профессор.
Азизов Ҳусниддин Гелдиярович, юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD)
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади:
жамият сиёсий маданиятини юксалтириш орқали коррупцияни бартараф этишнинг назарий-методологик асосларини, шунингдек, Ўзбекистон ва минтақада коррупцияга қарши курашишнинг институционал жиҳатларини комплекс тадқиқ этиш ҳамда истиқболли йўналишларини белгилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
жамиятнинг сиёсий маданият даражаси ҳамда коррупция тарқалиши ўртасидаги тескари пропорционал боғлиқлиги таҳилили асосида демократик жараёнлар ва барқарор тараққиётга хизмат қилувчи юксак сиёсий маданият коррупцияни келтириб чиқарувчи ижтимоий-маданий омиллар (коррупцияга лоял муносабат, ижтимоий назорат сустлиги, ҳуқуқий нигилизм)нинг олдини олувчи “коррупцияга муросасиз сиёсий тафаккур” шакллантиришга хизмат қилиши илмий асосланган;
сиёсий онг, шаффофлик, ҳисобдорлик, фуқаролик позицияси, жамоатчилик назорати, ижтимоий-сиёсий фаоллик каби сиёсий маданият индикаторларининг жамият модернизациялашуви ва ислоҳотлар самарадорлигига таъсири миқдорий-сифат кўрсаткичлари жамоавий иштирок даражаси, ижтимоий назорат кучи, маънавий-ахлоқий мезонларнинг устунлиги, оммавий онгда ҳуқуқий қадриятлар кучайиши асосида тизимлаштирилган;
сиёсий маданият орақали коррупцияга қарши иммунитет ҳосил қилишда давлат органлари, таълим муассасалари, фуқаролик жамияти институтлари, оммавий ахборот воситалари ҳамда оиланинг ижтимоий ҳамкорлигининг функсионал аҳамияти, институционал жиҳатлари ва трансформацион хусусиятлари очиб берилган;
сиёсий маданиятни шакллантиришда маънавий-ахлоқий таълим-тарбия, жамоатчилик назорати, ахборот очиқлиги ва рақамли технологиялар имкониятларидан фойдаланиш орқали қадриятларни англаш, ҳуқуқий кўникмаларини ривожлантириш ва ижтимоий фаолликни шакллантириш босқичларида “коррупцияга нисбатан қатъий тоқацизлик” муҳитини яратишнинг яхлит консепсияси зарурати далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Диссертация тадқиқоти доирасида коррупцияни бартараф этишда жамият сиёсий маданиятини юксалтириш энг муҳим омиллардан бири эканлиги юзасидан ишлаб чиқилган илмий-назарий хулосалар ҳамда амалий таклифлар асосида қуйидагиларга эришилган:
сиёсий онг, шаффофлик, ҳисобдорлик, фуқаролик позицияси, жамоатчилик назорати, ижтимоий-сиёсий фаоллик каби сиёсий маданият индикаторларининг жамият модернизациялашуви ва ислоҳотлар самарадорлигига таъсири миқдорий-сифат кўрсаткичлари жамоавий иштирок даражаси, ижтимоий назорат кучи, маънавий-ахлоқий мезонларнинг устунлиги, оммавий онгда ҳуқуқий қадриятлар кучайишига оид илмий жиҳатдан асослаб берилган хулоса ва амалий таклифлар Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги фаолиятида коррупцияга қарши курашиш бўйича чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқишда, вазирлик ходимларининг малакасини ошириш курслари ўқув дастурларини такомиллаштиришда, мамлакатда коррупсион ҳолатларнинг олдини олиш, давлат ва жамият тараққиётини таъминлаш, турли ижтимоий, сиёсий ва иқтисодий хавф-хатарларни бартараф этиш, шунингдек аҳолининг давлат сиёсатига бўлган ишончини мустаҳкамлашга қаратилган комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш жараёнларида кенг қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг 2025-йил 12-сентябрдаги 1/1366-сон далолатномаси). Натижада, диссертацияда илгари сурилган таклифлар, тавсия ва илмий хулосалар мамлакатимизда коррупсион ҳолатларни олдини олиш, давлат ва жамият тараққиётини таъминлаш, турли ижтимоий, сиёсий ва иқтисодий хавфларни бартараф этиш ҳамда аҳолининг давлат сиёсатига ишончининг мустаҳкамланишига хизмат қилган;
жамиятнинг сиёсий маданият даражаси ҳамда коррупция тарқалиши ўртасидаги тескари пропорционал боғлиқлиги таҳилили асосида демократик жараёнлар ва барқарор тараққиётга хизмат қилувчи юксак сиёсий маданият коррупцияни келтириб чиқарувчи ижтимоий-маданий омиллар (коррупцияга лоял муносабат, ижтимоий назорат сустлиги, ҳуқуқий нигилизм)нинг олдини олувчи “коррупцияга муросасиз сиёсий тафаккур” шакллантиришга хизмат қилиши тўғрисидаги таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси фаолиятида давлат хизматчилари учун коррупцияга қарши курашишга қаратилган махсус этика кодексини такомиллаштириш, хусусан, манфаатлар тўқнашуви, совғалар қабул қилиш, қариндош-уруғчилик ҳолатларини ҳуқуқий жиҳатдан аниқ тартибга солиш, кодекс ижроси устидан доимий мониторинг механизмларини жорий этиш, унга риоя этилмаган ҳолатларни муҳокама қилиш ҳамда бузилишлар учун жавобгарлик чораларини кучайтиришга оид таклиф ва тавсияларни ишлаб чиқишда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг 2025-йил 27-октябрдаги 04/3-08/4259-сон далолатномаси). Натижада, коррупцияга қарши курашда давлат ва жамият институтлари ҳамкорлиги масалаларида қонунчиликда ҳуқуқий-меʻёрий ҳужжатларни ишлаб чиқишда кенг фойдаланиш коʻзда тутилган;
сиёсий маданият орақали коррупцияга қарши иммунитет ҳосил қилишда давлат органлари, таълим муассасалари, фуқаролик жамияти институтлари, оммавий ахборот воситалари ҳамда оиланинг ижтимоий ҳамкорлиги функсионал аҳамияти, институционал жиҳатлари ва трансформацион хусусиятлари ҳамда сиёсий маданиятни шакллантиришда маънавий-ахлоқий таълим-тарбия, жамоатчилик назорати, ахборот очиқлиги ва рақамли технологиялар имкониятларидан фойдаланиш орқали қадриятларни англаш, ҳуқуқий кўникмаларини ривожлантириш ва ижтимоий фаолликни шакллантириш босқичларида “коррупцияга нисбатан қатъий тоқацизлик” муҳитини яратишнинг яхлит консепсияси зарурияти юзасидан берилган таклиф ва амалий тавсиялар Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлиги томонидан ишлаб чиқилаётган чора-тадбирлар режаларида, ёшлар ўртасида коррупцияга нисбатан муросасиз муносабат ва барқарор ижтимоий иммунитетни шакллантириш, уларнинг жамият сиёсий институтларидаги иштироки самарадорлигини ошириш, шунингдек тарғибот-ташвиқот ишлари доирасида ёшларнинг сиёсий-маданий ҳамда сиёсий-ҳуқуқий дунёқарашини юксалтиришга қаратилган фаолият жараёнларида кенг фойдаланилган (Ёшлар ишлари агентлигининг 2025-йил 28-октябрдаги 2-13-21-5811-сон маълумотномаси). Натижада, диссертация иши хулосалари, таклиф ва тавсияларидан келгусида ёшларимизнинг жамият сиёсий институтларида иштироки самарадорлигини ошириш ҳамда амалга оширилаётган таргʻибот ишларида уларнинг сиёсий-маданий, сиёсий-ҳуқуқий дунёқарашини оширишда муҳим манба бўлиб хизмат қилган.
