Саид-Ахмедова Саодат Каримджановнанинг
 фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «COVID-19 ассоцирланган каверноз синус тромбозининг  клиник-неврологик, молекуляр-генетик хусусиятлари ва ташхислаш мезонлари», 14.00.13 – Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Tib2267.
Илмий раҳбар: Рахматуллаева Гулнора Кутпитдиновна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.04.
Расмий оппонентлар: Эргашева Наргиза Обиджоновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Жукова Наталья Григорьевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: COVID-19 ассоцирланган каверноз синус тромбозининг клиник-неврологик ва молекуляр-генетик хусусиятларини ўрганиш, касалликни прогнозлаш ва асоратларнинг олдини олишга қаратилган диагностик мезонларни ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
COVID-19 ассоцирланган каверноз синус тромбозида II-тур қандли диабет мавжуд беморларда қонда глюкоза, С-реактив оқсил, IL-6, D-димер ва фибриноген миқдорининг ошиши, антикоагулянт тизим фаоллигининг сусайиши ва веноз қон айланишининг секинлашиши генетик мойиллик (IL1β, IL6, ACE, MTHFR полиморфизмлари) фонида тромбоз ривожланишини кучайтириши исботланган;
COVID-19 ассоцирланган каверноз синус тромбозининг шаклланишида маҳаллий яллиғланиш жараёни ва веноз стазнинг патогенетик ахамияти,  нейровизуализация (МРТ/МСКТ) натижалари ва бурун ёндош бўшлиқларининг яллиғланиш ўзгаришлари билан тромбознинг суяк тузилмаларининг деструктив ва деструктив ўзгаришларсиз комбинациясини аниқланган;
IL1β (–511C>T) IL6 (–174G>C) ACE (I/D) ва MTHFR (C677T) генлари полиморфизмларининг биргаликда ташувчанлиги тромбозга генетик мойилликни шакллантириб, тромбоз ривожланиш хавфини 4,5 баравар ошириши ҳамда клиник кечишнинг оғирлашуви билан узвий боғлиқ эканлиги исботланган;
COVID-19 ассоцирланган каверноз синус тромбозини эрта аниқлаш учун клиник-неврологик, лаборатор ва нейровизуализацион кўрсаткичларни ўз ичига олган интеграл диагностик мезон ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
COVID-19 билан боғлиқ каверноз синус тромбозининг клиник-неврологик ва молекуляр-генетик хусусиятларини аниқлаш ҳамда прогнозлаш аниқлигини ошириш ва асоратларнинг олдини олишга қаратилган диагностика мезонларини ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: COVID-19 билан боғлиқ каверноз синус тромбози билан оғриган, анамнезида 2-типдаги қандли диабет бўлган беморларда клиник-неврологик, молекуляр-генетик тадқиқотларни ўз ичига олган комплекс текширув ўтказилганда ўз вақтида ташхис қўйиш ва кейинчалик комплекс даволаш имконияти мавжудлиги асосланганлиги, ушбу илмий янгиликни амалиётга жорий этиш бўйича таклифлар “COVID-19 билан боғлиқ каверноз синус тромбозининг клиник-неврологик хусусиятларини ташхислаш алгоритми” услубий тавсияномаси мазмунига киритилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025 йил 15 февралдаги 12/44-сон маълумотномаси). Мазкур таклиф 28.04.20 йилдаги 95-Т-сон буйруқ билан амалиётга жорий этилган. 2025 йилда Республика шошилинч ва тиббий ёрдам илмий марказига. AIF № 35 13.02.2025 йил Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг кўп тармоқли клиникасига. Ижтимоий самарадорлиги: ушбу усул каверноз синус тромбозини ташхислаш ва башорат қилишни оптималлаштиришга имкон беради, бу эса самарали профилактика, даволаш ва оғир ҳолатлар сонини камайтиришга ёрдам беради. Бу ногиронлик даражасини пасайтиради, беморларнинг ҳаёт сифатини ва даволаш самарадорлигини оширди. Иқтисодий самарадорлиги: каверноз синус тромбозини ўз вақтида ташхислаш имконини берган, бу эса COVID-19 ўтказган, анамнезида 2-тип ҚД бўлган беморларда самарали профилактика ва оғир ҳолатлар сонини камайтиришга ёрдам беради, шунингдек, диагностика усуллари учун бир беморга бюджетдан 450000 сўмни тежаш имконини берган. Хулоса: Ковид-19 билан касалланган 2-тип ҚД билан оғриган беморларда каверноз синус тромбозини эрта ташхислашни оптималлаштириш шахсийлаштирилган даволаш ва профилактика чораларини ишлаб чиқишга ёрдам беради.
иккинчи илмий янгилик: каверноз синус тромбозининг асоратли кечиши ривожланиш хавфини баҳолаш учун коронавирус инфекциясида ўзига хос хавф омилларини, каверноз синус тромбози кечишининг клиник-неврологик хусусиятларини ўз вақтида аниқлаштириш бўйича таклифлар “COVID-19  ассоцирланган каверноз синус тромбозининг клиник-неврологик хусусиятларини ташхислаш алгоритми” услубий тавсияномаси мазмунига киритилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг фан ва таълим бошқармасининг 2025 йил 15 февралдаги 12/44-сон маълумотномаси). Мазкур таклиф 28.04.20 йилдаги 95-Т-сон буйруқ билан амалиётга жорий этилган. 2025 йилда Республика шошилинч ва тиббий ёрдам илмий марказига. AIF № 35 13.02.2025 йил Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг кўп тармоқли клиникасига. Жорий этилган усул хавф омилларини аниқлаш, коронавирус инфекциясида каверноз синус тромбози кечишининг клиник-неврологик хусусиятларини ўз ичига олади. Ижтимоий самарадорлиги: усулдан фойдаланиш ўлим ва асоратли кечиш частотасини камайтиришга имкон берди, бу эса прогнозни яхшилайди ва беморларнинг ногиронлигини камайтирди. Иқтисодий самарадорлиги: иқтисодий самарадорликни ҳисоблашда муқобил даволаш усулини оқилона танлаш қўшимча стационар ётоқ кунларини 10 кундан 8,1 кунгача қисқартириш ва бир бемор учун кунига 300000 сўмни тежаш имконини берди. Хулоса: усулни қўллаш ўлимни камайтириш, шунингдек, кам учрайдиган асоратларга ёндашувни стандартлаштириш орқали даволаш харажатларини сезиларли даражада камайтириш имконини беради.
учинчи илмий янгилик: COVID-19 инфекциясида каверноз синуси тромбозининг шаклланишида генетик мойиллик (IL1β, IL6, АCЕ, MTHFR генлари полиморфизмлари) ўртасидаги яллиғланиш ва тромбофил генетик омилларнинг роли аниқланган; ушбу илмий янгиликни амалиётга жорий этиш бўйича таклифлар “COVID-19 ассоцирланган каверноз синус тромбозининг клиник-неврологик хусусиятларини ташхислаш алгоритми” номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025 йил 15 февралдаги 12/44-сон маълумотномаси). Мазкур таклиф 28.04.20 йилдаги 95-Т-сон буйруқ билан амалиётга жорий этилган. 2025 йилда Республика шошилинч ва тиббий ёрдам илмий марказига. AIF № 35 13.02.2025 йил Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг кўп тармоқли клиникасига. Жорий этилган усул ковид-19 билан боғлиқ каверноз синус тромбози бўлган беморларда модификацияланган хавф омилларини комплекс назорат қилиш бўйича тавсияларни ўз ичига олади. Ижтимоий самарадорлиги: модификацияланган хавф омиллари аниқланган беморларда асоратли кечишнинг ривожланишини олдини олиш, касалликнинг оғир кечишига ҳисса қўшадиган омилларни назорат қилиш орқали ногиронлик даражасини камайтирган. Иқтисодий самарадорлиги: яллиғланиш ва тромбофил генетик омилларни аниқлашга индивидуал ёндашув касалликнинг патогенетик хусусиятларини аниқлаш имконини берди Хулоса: олинган натижалар генетик мойиллик ўртасида аниқланган яллиғланиш ва тромбофил генетик омилларнинг маркерлари (IL1β, IL6, ACE, MTHFR генларининг полиморфизмлари) ковид-19 билан боғлиқ каверноз синус тромбози патогенезининг асосий бўғинлари сифатида қаралиши учун асос бўлади. 
тўртинчи илмий янгилик: ўлимни камайтириш учун беморларни олиб бориш алгоритмини ишлаб чиқиш учун клиник, молекуляр-генетик омиллар, шунингдек, кам учрайдиган асоратларга ёндашувни стандартлаштириш, шахсийлаштирилган тиббиётни жорий этиш имконини беради, ушбу илмий янгиликни амалиётга жорий этиш бўйича таклифлар “COVID-19 ассоцирланган каверноз синус тромбозининг клиник-неврологик хусусиятларини ташхислаш алгоритми” услубий тавсияномаси мазмунига киритилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг фан ва таълим бошқармасининг 2025 йил 15 февралдаги 12/44-сон маълумотномаси). Мазкур таклиф 28.04.20 йилдаги 95-Т-сон буйруқ билан амалиётга жорий этилган. 2025 йилда Республика шошилинч ва тиббий ёрдам илмий марказига. AIF № 35 13.02.2025 йил Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг кўп тармоқли клиникасига. Ижтимоий самарадорлиги: жорий қилинган усул коронавирус инфекциясида каверноз синус тромбози кечишининг клиник-неврологик хусусиятларини ўз ичига олади, генларнинг молекуляр-генетик полиморфизмларини аниқлаш, такрорий намоён бўлиш хавфини баҳолаш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: иқтисодий самарадорликни ҳисоблашда муқобил даволаш усулини оқилона танлаш қўшимча стационар ётоқ кунларини 10 кундан 8,1 кунгача қисқартириш ва бир бемор учун кунига 300000 сўмни тежаш имконини берди. Хулоса: Усулни қўллаш ўлимни камайтириш орқали асоратларни даволаш харажатларини сезиларли даражада камайтириш, шунингдек, кам учрайдиган асоратларга ёндашувни стандартлаштириш имконини беради.

Yangiliklarga obuna bo‘lish