Жумабаев Фарход Рахматовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даражалар бериладиган фан тармоғи): “α-липой кислотанинг айрим д-металлар билан комплекс бирикмалари синтези, уларнинг таркиби, тузилиши ҳамда хоссаларини ўрганиш”, 02.00.01 - Ноорганик кимё (кимё фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/K1062.
Илмий раҳбар: Шарипов Авез Тўймуродович, фармацевтика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Оʻзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.К.01.13.М.
Расмий оппонентлар: Кадирова Зухра Чингизовна, кимё фанлари доктори, профессор; Алимназаров Бекмурод Хуррамович, кимё фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент. 
Етакчи ташкилот: ОʻзР ФА Умумий ва ноорганик кимё институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Мн(ИИ), Зн(ИИ), Cд(ИИ), Фе(ИИ), Cо(ИИ) ва Ни(ИИ) тузлари билан α-липой кислота металлокомплекс бирикмалари синтези, уларнинг таркиби, тузилиши ва хоссаларини тадқиқ қилишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор марганес(ИИ), рух(ИИ), кадмий(ИИ), темир(ИИ), кобалт(ИИ), ва никел(ИИ) металл катионлари билан α-липой кислота иштирокида 8 та моно- ҳамда аралаш лигандли янги комплекс бирикмалари синтез қилинган;
монолигандли комплекслар учун М:Л1=1:2, гетеролигандли комплекслар учун М:Л1:Л2=1:1:1 нисбатда синтез қилинган янги комплекс бирикмаларнинг таркиби, тузилиши, физик-кимёвий, квант-кимёвий хоссалари, метал ионларининг лиганд донор атомлари билан координацияланиш қонуниятлари элемент, РСТ, ДТА ва спектроскопик анализ усуллари ёрдамида асосланган;
квант-кимёвий ҳисоблаш усуллари натижасида лиганд молекуласи ва синтез қилиб олинган комплекс бирикмалар электрон тузилиши, геометрик ҳамда энергетик катталиклари, улардаги атомлар зарядлари тақсимоти, геометрик тузилиши, реаксион қобилияти ҳамда марказий металл атомига карбоксил гуруҳидан координацияланиши аниқланган;
янги синтез қилинган бирикмаларнинг ўткир заҳарлили ин виво усулида текширилиб, кам зарарли эканлиги исботланган;
марганеснинг α-липой кислотаси билан янги кам зарарли комплексининг биологик фаоллиги ҲепГ2 жигар саратони ҳужайралари пролиферасиясини чеклашга қарши самарали таъсири ин витро усулида аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. α-липой кислотанинг айрим д-металлар билан янги металлокомплекс бирикмалари синтези, таркиби ва тузилиш хусусиятларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:  
[Мн(ЛИП)2(Ҳ2О)2] таркибли комплекс бирикманинг рентген тузилиш таҳлил натижалари Кембридж кристаллографик маълумотлар базасига киритилган (CCДC рақами 2250015). Натижада, ўхшаш янги кимёвий бирикмалар синтез қилиш ва тузилишини тавсифлаш имконини беради;
α-липой кислота билан Зн (ИИ), Мн (ИИ), Cд (ИИ) комплексларининг кристал тузилиши ва саратонга қарши биологик фаолликларидан Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Умумий ва ноорганик кимё институтида 2022-2026 йилларда бажарилаётган ФЗ-20200929348 “Фенол кислоталари асосидаги супрамолекуляр комплексларнинг тузилиши билан уларнинг ўсимликларни абиотик ва биотик салбий таъсирлардан ҳимоя қилиш хусусиятларини ўртасидаги боғлиқликни тадқиқ қилиш” мавзусидаги фундаментал лойиҳада фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси 2025 13-ноябрдаги 4/1255-2827-сонли маълумотномаси). Натижада, янги аралаш лигандли комплекс бирикмаларнинг ўсимликларни абиотик ва биотик салбий таъсирлардан ҳимоя қилиш имкони яратилган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish