Эшқобилов Беҳзод Ботир ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Бухоро амирлигида ирригация тизими”, 07.00.01– Ўзбекистон тарихи.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.3.PhD/Tar 1203.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат  техника университети.
Илмий раҳбар: Халикова Рахбар Эргашевна, тарих фанлари доктори, профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Термиз давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Tar.12.01.
Расмий оппонентлар: Қобулов Эшболта Атамуратович, тарих фанлари доктори (DSc), профессор; Холиқулов Аҳмаджон Боймахамматович, тарих фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Бухоро амирлиги даврида суғориш тизими, ирригация иншоотларини қуриш билан боғлиқ тадбирлар, сув таъминоти билан боғлиқ солиқ ва мансаблар шунингдек, Россия империяси маъмурларининг амирлик ҳудудига қизиқиб қолиш, мақсад ва муддаоларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Бухоро амирлиги даврида суғориш тизими анъанавий ирригацион тадбирлар асосида олиб борилганлиги, сув тақсимоти борасида ўзига хос тартиботлар яъни “бир қулоқ”, “бир тегирмон”, “бир мўнди” “нимжўй” усулларидан кенг фойдаланилганлиги, суғориш тартибларига қараб ерларни обикор, кунаки (лалмикор) ерларга бўлинганлиги, ҳатто суғориладиган ерларнинг ҳажмига қараб маҳаллий бошқарувдан, туман, ҳазира, нимҳазора, қория ва марза каби ер турларига бўлинганлиги аниқланган;
Амирлик ҳудудида биргина Зарафшон дарёсидан 43 та ариқ қазилганлиги, айниқса, амир Шоҳмурод даврида Ургутда Қозонариқ, Шероз туманида туманариқ, Сўғд туманида Тўғизариқ қазилганлиги, шунга қарамай доимо сув танқислигининг яққол сезилиб туриши, тоғ ва тоғ олди туманларида кориз, чашма(булоқ), селовокор (изова) сувларидан фойдаланилганлиги, суғориш ишларида муроблар, панжабегилар (сув иншоотлари бошлиқлари), обондоз (дарёнинг юқори қисмидан сув олиб келувчилар, оброн (дарё сувининг сатҳини кузатиб турувчилар), тўғончилар, жўйбон ва пойкор каби мансаб ва лавозимларнинг мавжудлиги асосланган;
Бухоро амирлиги Россия империяси вассалига айланиб қолгач, Зарафшон дарёсининг сувидан фойдаланиш империя маъмурларининг ихтиёрига ўтганлиги натижада Зарафшондан суғориладиган ҳудудларнинг ҳамма жойларида сув танқислиги ортиб борганлиги, бунинг устига ирригация хўжалигидаги қолоқлик туфайли ерлар сувсиз қолаётганлиги сабабли ўз даврининг йирик маърифатпарвари Аҳмад Дониш Амударёдан Бухорога сув чиқариш таклифини бир неча бор амирга таклиф қилганлиги, ҳатто Аму-Бухоро каналининг дастлабки тарихини чизганлиги аниқ маълумотлар асосида далилланган;
Бухоро амирлигининг жанубий қисмларида жойлашган Қашқадарё ва Сурхон воҳаси бекликларида ҳам азалдан деҳқончилик хўжалиги равнақ топганлиги, Қашқадарёдан 66 та, Ғузордарёдан 16 та, Яккабоғдарёдан 20 та, Сурхондарёдан 48 та, Шеробод дарёдан 24 та ариқ ва анҳорлар қазилганлиги, минтақада шу сабабли деҳқончилик ва боғдорчилик хўжалиги равнақ топганлиги, Росссия империяси маъмурлари амирликнинг ушбу ҳудудларига қизиқиши ортиб, пахтачиликни ривожлантириш мақсадида “Шеробод консепсиясини” тузганлиги, Қарши ва Шеробод чўлларини ўзлаштириш режалари ишлаб чиқилганлиги билан боғлиқ маълумотлар очиқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Бухоро амирлигида ирригация тизими мавзуси бўйича олинган илмий хулоса ва таклифлар асосида:
Бухоро амирлиги даврида суғориш тизими анъанавий ирригацион тадбирлар асосида олиб борилганлиги, сув тақсимоти борасида ўзига хос тартиботлар яъни “бир қулоқ”, “бир тегирмон”, “бир мўнди” “нимжўй” усулларидан кенг фойдаланилганлиги, суғориш тартибларига қараб ерларни обикор, кунаки (лалмикор) ерларга бўлинганлиги, ҳақидаги маълумотлардан “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Тақдимот” кўрсатувини тайёрлаш жараёнида фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил 18-июндаги 01-33/453-сон маълумотномаси). Натижада, ушбу маълумотлар телетомошабинларнинг ирригация тизими тарихи ҳақидаги таъсаввурларнинг кенгайишига хизмат қилган;
амирлик ҳудудида биргина Зарафшон дарёсидан 43 та ариқ қазилганлиги, айниқса, амир Шоҳмурод даврида Ургутда Қозонариқ, Шероз туманида туманариқ, Сўғд туманида Тўғизариқ қазилганлиги, шунга қарамай доимо сув танқислигининг яққол сезилиб туриши, тоғ ва тоғ олди туманларида кориз, чашма(булоқ), селовокор (изова) сувларидан фойдаланилганлиги, суғориш ишларида мироблар, панжабегилар (сув иншоотлари бошлиқлари), обондоз (дарёнинг юқори қисмидан сув олиб келувчилар, оброн (дарё сувининг сатҳини кузатиб турувчилар), тўғончилар, жўйбон ва пойкор каби мансаб ва лавозимларнинг мавжудлиги хусусидаги маълумотлардан юртимизда аҳоли орасида сувдан фойдаланиш  тарғибот ва ташвиқот тадбирларида фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги Аму-Бухоро ирригация тизимлари ҳавза бошқармасининг 2025-йил 22-октябрдаги 1428-сон маълумотномаси). Натижада мазкур маълумотлар аҳоли орасида сувдан оқилона фойдаланиш борасидаги биламларнинг ошишига хизмат қилган;
Бухоро амирлиги Россия империяси вассалига айланиб қолгач, Зарафшон дарёсининг сувидан фойдаланиш империя маъмурларининг ихтиёрига ўтганлиги натижада Зарафшондан суғориладиган ҳудудларнинг ҳамма жойларида сув танқислиги ортиб борганлиги, бунинг устига ирригация хўжалигидаги қолоқлик туфайли ерлар сувсиз қолаётганлиги сабабли ўз даврининг йирик маърифатпарвари Аҳмад Дониш Амударёдан Бухорога сув чиқариш таклифини бир неча бор амирга таклиф қилганлиги, ҳатто Аму-Бухоро каналининг дастлабки тарихини чизганлиги борасидаги маълумотлардан  соҳа мутахассислари ва ҳудуд аҳолиси ўртасида ўтказилган тадбирларда фойданилган. (Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги Аму-Бухоро ирригация тизимлари ҳавза бошқармасининг 2025-йил 22-октябрдаги 1428- сон маълумотномаси). Натижада мазкур маълумотлар аҳоли орасида Аму-Бухоро канали тарихи ҳақида тўлиқ тасаввурлар шаклланишига хизмат қилган;
Бухоро амирлигининг жанубий қисмларида жойлашган Қашқадарё ва Сурхон воҳаси бекликларида ҳам азалдан деҳқончилик хўжалиги равнақ топганлиги, Қашқадарёдан 66 та, Ғузордарёдан 16 та, Яккабоғдарёдан 20 та, Сурхондарёдан 48 та, Шеробод дарёдан 24 та ариқ ва анҳорлар қазилганлиги, минтақада шу сабабли деҳқончилик ва боғдорчилик хўжалиги равнақ топганлиги, Росссия империяси маъмурлари амирликнинг ушбу ҳудудларига қизиқиши ортиб, пахтачиликни ривожлантириш мақсадида “Шеробод консепсиясини” тузганлиги, Қарши ва Шеробод чўлларини ўзлаштириш режалари ишлаб чиқилганлиги билан боғлиқ маълумотлар “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Тақдимот” кўрсатувини тайёрлаш жараёнида фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил 18-июндаги 01-33/453-сон маълумотномаси). Натижада, ушбу маълумотлар телетомошабинларнинг Сурхон ва Қашқадарё воҳаларидаги қишлоқ хўжалиги  билан боғлиқ билимларнинг ошишига хизмат қилган.