Тиллабаева Умида Махсумовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: «Инновацион иқтисодиёт шароитида меҳнат салоҳиятини ривожлантириш ва ундан самарали фойдаланиш механизмларини такомиллаштириш», 08.00.10 – Демография. Меҳнат иқтисодиёти.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Iqt7624
Илмий раҳбарининг Ф.И.Ш., илмий даража ва унвони: Умурзаков Баходир Хамидович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Г.В.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университетининг Тошкент шаҳридаги филиали
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Г.В.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университетининг Тошкент шаҳридаги филиали, DSc.22/30.12.2019.I.100.01
Расмий оппонентлар: Исламов Бахтиёр Анварович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Ишанходжаева Дилдора Александровна, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори PhD, доцент
Етакчи ташкилот: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: инновацион иқтисодиёт шароитида меҳнат салоҳиятини ривожлантириш ва ундан самарали фойдаланиш механизмларини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
меҳнат салоҳиятини баҳолаш методологияси рақамли технологиялар ва сунъий интеллект таъсирига кўра рақамли кўникма, технологик ўзгаришларга мослашув даражаси ва узлюксиз таълимга қобилият каби ёндашувлар асосида такомиллаштирилган;
иш билан бандликнинг эгилувчан моделлари рақамли трансформацияга мослашишнинг муҳим воситаси эканлиги асосланган ҳамда улар меҳнат унумдорлиги, ходимлар фаоллиги ва иш билан бандлик барқарор-лигини оширишга хизмат қилиши исботланган;
сунъий интеллект технологиялари ва катта маълумотлар таҳлили интеграциясига асосланган ҳолда меҳнат ресурсларини бошқаришнинг инновацион ёндашуви таклиф этилиб, шунга кўра машинали ўқитиш алгоритимлари ва прогноз таҳлилларининг персоналга оид бошқарув қарорларининг аниқлигини ошириш ва меҳнат бозорида компетенсиялар танқислигини камайтириш мумкинлиги аниқланган;
инновацион иқтисодиёт шароитида ходимлар рақобатбардошлигини оширишга қаратилган меҳнат салоҳиятини ривожлантириш стратегияси давлат, бизнес ва таълим муассасалари ўртасидаги ўзаро ҳамкорликка кўра касбий таълимни тизимли интеграциялаш, илмий-техникавий ижодкорликни рағбатлантириш ва рақамли иқтисодиёт талабларига мос кадрлар тайёрлаш инфратузилмасини яратиш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инновацион иқтисодиёт шароитида меҳнат салоҳиятини ривожлантириш ва ундан самарали фойдаланиш механизмларини такомиллаштириш бўйича олинган натижалар асосида:
меҳнат салоҳиятини баҳолаш методологияси рақамли технологиялар ва сунъий интеллект таъсирига кўра рақамли кўникма, технологик ўзгаришларга мослашув даражаси ва узлюксиз таълимга қобилият каби ёндашувлар асосида такомиллаштириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 6-июлдаги ПФ-165-сон “Ўзбекистон Республикасининг 2022–2026- йилларга мўлжалланган инновацион ривожланиш стратегияси тўғрисида”ги Фармонининг 2-бўлими ва 1-иловаси 4.6-бандида акс эттирилган ва кимё саноати корхоналари, жумладан “Навоиязот” ва “Максам-Чирчиқ” корхоналари фаолиятига жорий этилган (“Ўзкимёсаноат” акциядорлик жамиятининг 1-август 2025-йилдаги 23-684-сонли маълумотномаси). Таклиф ходимларнинг рақамли компетенсиялар даражаси ўртача 24,0 % га ошишига ва кадрларга бўлган эҳтиёжни режалаштириш аниқлигини 18,5 % га яхшилашга муайян даражада хизмат қилган;
иш билан бандликнинг эгилувчан моделлари рақамли трансформацияга мослашишнинг муҳим воситаси эканлиги асосланган ҳамда улар меҳнат унумдорлиги, ходимлар фаоллиги ва иш билан бандлик барқарорлигини оширишга хизмат қилиши бўйича таклиф Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 6-июлдаги ПФ-165-сон “Ўзбекистон Республи-касининг 2022–2026- йилларга мўлжалланган инновацион ривожланиш стратегияси тўғрисида”ги Фармонининг 1-иловаси 4.2-бандида акс этган ҳамда «Фарғонаазот» ва “Ўзкимёсаноат” АЖ таркибидаги қатор корхоналар фаолиятига жорий қилинган (“Ўзкимёсаноат” акциядорлик жамиятининг 1-август 2025- йилдаги 23-684-сонли маълумотномаси). Таклиф рақамлаштириш ва автоматлаштириш орқали янги иш ўринларини яратиш ҳамда “ақлли” саноатни ривожлантириш зарурлиги қайд этилган. «Фарғонаазот» ва “Ўзкимёсаноат” АЖ таркибидаги корхоналарда меҳнат унумдорлигини 13,2 %га ошриш, ускуналарнинг вақтинча тўхтаб қолишлари 9,5 %га камайтириш ва ходимлар фаоллигини 16,0 % га кўтаришга муайян даражада хизмат қилган;
сунъий интеллект технологиялари ва катта маълумотлар таҳлили интеграциясига асосланган ҳолда меҳнат ресурсларини бошқаришнинг инновацион ёндашуви таклиф этилиб, шунга кўра машинали ўқитиш алгоритимлари ва прогноз таҳлилларининг персоналга оид бошқарув қарорларининг аниқлигини ошириш ва меҳнат бозорида компетенсиялар танқислигини камайтириш мумкинлиги таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 6-июлдаги ПФ-165-сон “Ўзбекистон Республи-касининг 2022–2026-+йилларга мўлжалланган инновацион ривожланиш стратегияси тўғрисида”ги Фармонининг 1-иловаси 7-бўлими 4.2-параграфида фойдаланилган ҳамда “Навоиязот” ва “Кимёгарлар” корхоналари фаолиятига жорий қилинган (“Ўзкимёсаноат” акциядорлик жамиятининг 1-август 2025-йилдаги 23-684-сонли маълумотномаси). Таклиф кадрлар танловидаги хатоликларни 22,0 % га камайтиришга, бўш иш ўринларини тўлдириш муддатини 30,0 %га қисқартиришга ва ходимларнинг иш вазифаларига мос келиши аниқлигини 20,5 % га оширишга муайян даражада хизмат қилгапн;
инновацион иқтисодиёт ўароитида ходимлар рақобатбардошлигини оширишга қаратилган меҳнат салоҳиятини ривожлантириш стратегияси давлат, бизнес ва таълим муассасалари ўртасидаги ўзаро ҳамкорликка кўра касбий таълимни тизимли интеграциялаш, илмий-техникавий ижодкорликни рағбатлантириш ва рақамли иқтисодиёт талабларига мос кадрлар тайёрлаш инфратузилмасини яратиш асосида такомиллаштириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 6-июлдаги ПФ-165-сон “Ўзбекистон Республикасининг 2022–2026-йилларга мўлжалланган инновацион ривожла-ниш стратегияси тўғрисида”ги Фармоннинг 1-иловаси 4.6-бандида акс этган ҳамда Тошкент кимё-технология институти ва “Ўзкимёсаноат” АЖ ҳамкор-лигида корпоратив таълим платформаси яратилган (“Ўзкимёсаноат” акциядорлик жамиятининг 1-август 2025-йилдаги 23-684-сонли маълумотномаси). Таклиф таълимда инновацион ёндашувларни мақсадли жорий этиш, касбий кўникмаларни ривожлантириш ва технопарклар, акселерация дастурлари, стажировкалар орқали кадрлар тайёрлаш тизимини мустаҳкамлаш ҳолатини яхшилашга кўра ходимларни қайта тайёрлаш қамровини 34,0 %га ошириш, ташқи ўқув марказларига боғлиқликни 28,0 %га камайтириш ва таълимдан қониқиш даражасини 19,0 % га кўтариш имконини кенгйтиришга муайян даражада хизмат қилган.