Усмонов Азимжон Азиз уғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси химояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Қариндош жигар трансплантатсиясидан кейинги беморларда маҳаллий инфрақизил спектрометриянинг (NIRS liver) самарадорлигини баҳолаш», 14.00.32 – Трансплантология ва сунъий аъзолар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам:  №B2024.2.PhD/Tib4728.
Илмий раҳбарлар: Ибадов Равшан Алиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: “Академик В.Воҳидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази” ДМ.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: академик В.Воҳидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази  Dsc.04/30.12.2019.Tib.49.01.
Расмий оппонентлар: Салимов Умид Равшанович, тиббиёт фанлари доктори; Суюмов Азамат Сайфуллаевич, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: «Илмий-тадқиқот институти — профессор С. В. Очаповский номидаги 1-сон Ўлка Клиник шифохонаси» (Россия Федерацияси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тирик қариндош донордан олинган ортотопик жигар трансплантациясидан кейин юзага келадиган трансплантат функцияси ва томир асоратларини мониторинг қилишда регионал инфрақизил спектрометрия (NIRS-liver) усулини қўллаш самарадорлигини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
NIRS-liver усули орқали жигар трансплантатининг регионар оксигенациясини баҳолаш аҳамияти ва жигар трансплантациясида учрайдиган қон-томир асоратлари билан боғлиқ ички аъзо гемодинамикасининг бузилишларини эрта аниқлаш имкони мавжудлиги аниқланган;
жигар трансплантатининг микроциркуляцияси ва функционал ҳолатини мониторинг қилишда юқори клиник аҳамиятига эга жигар тўқимасининг регионар оксигенация сатурацияси кўрсаткичи (LSrO₂) ва қоннинг морфофункционал параметрлари ҳамда тизимли ва маҳаллий гемодинамика кўрсаткичлари билан ишончли корреляцион муносабат мавжудлиги аниқланган;  
реципиентнинг гепатоперфузион ва регионар тўқима оксигенация кўрсаткичлари ўртасида клиник аҳамиятга эга бўлган корреляцион боғлиқликлар, шунингдек уларнинг артерио-портал қон оқимини баҳолаш ва трансплантат дисфункциясининг ривожланиш хавфини прогностик баҳолашдаги аҳамияти аниқланган;
жигар трансплантатини мониторинг қилиш учун мультидисциплинар ёндашувга асосланган ва қон томир асоратларини ўз вақтида аниқлаш ҳамда дифференциация қилиш имконини берувчи ягона стандартлаштирилган алгоритм ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Кўрсатилаётган юқори технологик жарроҳлик ёрдами сифатини яхшилаш бўйича илмий тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: NIRS-liver усули орқали жигар трансплантатининг регионар оксигенациясини баҳолаш аҳамияти илмий жиҳатдан асослаб берилиб, ушбу усул трансплантациянинг учрайдиган қон томир асоратлари билан боғлиқ бўлган ички аъзо гемодинамикасининг бузилишини эрта аниқлаш имкони яратилганлиги - Республика тез тиббий ёрдам илмий маркази (2025 йил 4 октябрдаги № 434-сон буйруқ) ва Болалар миллий тиббиёт маркази (2025 йил 2 октябрдаги № 76-сон буйруқ) амалиётига жорий этилди (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техника кенгашининг 2025 йил 24 октябрь 27/43-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: NIRS-liver қўлланилиши трансплантат функцияси бузилишларининг эрта белгиларини аниқлаш имкониятини кенгайтириб, жигар трансплантацияси ўтказилган беморларда клиник прогнознинг яхшиланишига, реципиентларнинг тирик қолиш кўрсаткичлари ошишига ва оғир асоратлар такрорланиш даражаси камайишига хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: текширув такрорланишининг камайиши ҳисобига иқтисодий самарадорликка эришилди: жигар УТТ текширувлари сони яримбаробарга камайиб, ҳар бир бемор ҳисобига 779100 сўмгача маблағ тежалди (1 та жигар УТТ текшируви — 111300 сўм); йиллик 50 та трансплантация ҳажмида эса умумий иқтисодий фойда 38955000 сўмни ташкил этди. Натижада, NIRS-liver қўлланилиши трансплантат ҳолатини баҳолаш аниқлигини ошириб, диагностика харажатларини сезиларли даражада камайтириш имконини берган.
иккинчи илмий янгилик: жигар трансплантатининг микроциркуляцияси ва функционал ҳолатини мониторинг қилишда клиник аҳамиятини юқори экалигини тасдиқлайдиган  NIRS-liver жигар тўқимасининг регионар оксигенация сатурацияси кўрсаткичи билан қоннинг морфофункционал параметрлари (гемоглобин, трмбоцитлар, эритроцитлар ҳажми бўйича тақсимланиш кенглиги ва бошқалар), шунингдек, тизимли ва маҳаллий гемодинамика кўрсаткичлари ўртасида ишончли корреляцион муносабатлар аниқланганлиги - Республика тез тиббий ёрдам илмий маркази (2025 йил 4 октябрдаги № 434-сон буйруқ) ҳамда Болалар миллий тиббиёт маркази (2025 йил 2 октябрдаги № 76-сон буйруқ) амалиётига жорий этилди (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техника кенгашининг 2025 йил 24 октябрь 27/43-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ушбу ёндашувнинг жорий этилиши қон-томир асоратларини олдиндан баҳолаш аниқлигини оширди, даволаш чора-тадбирларининг самарадорлигини кучайтирди ва нохуш клиник натижалар сонининг камайишига хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: ушбу усулни амалиётга жорий этиш ортиқча лаборатор ва инструментал текширувлар ҳажмини қисқартирди, шунингдек интенсив терапия бўлимида беморларнинг ўртача ётиш муддатини 7 кундан 5,5 кунгача камайтириш имконини берди. Натижада бир бемор ҳисобига 2077900 сўм бюджет маблағлари тежалди; йиллик 50 та трансплантацияда умумий иқтисодий самара 103895000 сўмни ташкил қилди. Хулоса: NIRS-liver ва гемодинамик кўрсаткичлар ўртасида аниқланган ўзаро боғланишларнинг клиник амалиётга интеграция қилиниши трансплантат асоратларининг ривожланиш хавфини баҳолаш аниқлигини оширди, интенсив терапия давомийлигини қисқартирди ва соғлиқни сақлаш тизими учун салмоқли иқтисодий самара берган;
учинчи илмий янгилик: реципиентнинг гепатоперфузион кўрсаткичлари билан регионар тўқима оксигенацияси ўртасидаги клиник аҳамиятга эга бўлган корреляцион боғлиқликлар аниқланди ва уларнинг артерио-портал қон оқимини баҳолаш ҳамда трансплантат дисфункцияси ривожланиш хавфини прогностик жиҳатдан баҳолашдаги қиймати илмий жиҳатдан асослаб берилганлиги - Республика тез тиббий ёрдам илмий маркази (2025 йил 4 октябрдаги № 434-сон буйруқ) ва Болалар миллий тиббиёт маркази (2025 йил 2 октябрдаги № 76-сон буйруқ) амалиётига жорий этилди (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техника кенгашининг 2025 йил 24 октябрь 27/43-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: артериал ва веноз қон-томир асоратларини аниқлаш бўйича диагностик имкониятлар кенгайди, ташхис қўйиш вақти қисқарди, реципиентларда ўлим хавфи сезиларли даражада камайди. Иқтисодий самарадорлиги: КТ-перфузияни трансплантатнинг комплекс мониторингига интеграция қилиш ортиқча инструментал текширувлар сонини 25% га камайтирди. Натижада бир бемор ҳисобига ўртача 275650 сўм бюджет маблағлари тежалди; йиллик 50 та трансплантацияда умумий иқтисодий самара 13782500 сўмни ташкил қилди. Хулоса: КТ-перфузиядан фойдаланиш жигар трансплантати ҳолатини баҳолаш аниқлигини сезиларли оширди ва текширув харажатларини кескин камайтириш орқали клиник ва иқтисодий самарадорлиги таъминланди.
тўртинчи илмий янгилик: жигар трансплантатини мониторинг қилиш учун мультидисциплинар ёндашувга асосланган ва томир асоратларини ўз вақтида аниқлаш ҳамда дифференциация қилиш имконини берувчи ягона стандартлаштирилган алгоритм ишлаб чиқилганлиги - Республика тез тиббий ёрдам илмий маркази (2025 йил 4 октябрдаги № 434-сон буйруқ) ва Болалар миллий тиббиёт маркази (2025 йил 2 октябрдаги № 76-сон буйруқ) амалиётига жорий этилди (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техника кенгашининг 2025 йил 24 октябрь 27/43-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: асoрaтларни эрта аниқлаш ва шу заҳоти клиник коррекция қилиш имконияти трансплантация функционал натижаларини яхшилади, реципиентларнинг тирик қолиш кўрсаткичларини оширди ва посттрансплантацион даврда клиник барқарорликни таъминлади. Иқтисодий самарадорлиги: алгоритмни амалиётга жорий этиш натижасида ОЖТдан кейинги ўртача госпитализация муддати 21 кундан 17 кунга қисқарди. Бир койка-кун қиймати 365600 сўм эканлиги ҳисобга олинганда, ҳар бир бемор бўйича 1462400 сўм бюджет маблағи тежалди. Йиллик 50 та трансплантация ҳажмида умумий иқтисодий самара 73120000 сўмни ташкил этди. Хулоса: NIRS-liver асосида ишлаб чиқилган мониторинг алгоритмининг амалиётга жорий этилиши клиник кузатув самарадорлигини оширди, трансплантация натижаларини яхшилади ва соғлиқни сақлаш тизими учун юқори даражада иқтисодий тежам яратилган.