Валикулова Дилдора Аслиддин қизининг фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтиссослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг металингвистик (метатил) кўникмаларини шакллантириш методикасини такомиллаштириш” 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (инглиз тили), (Педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Ped7804
Диссертация бажарилган муассаса номи: Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети.
Илмий раҳбар: Абдуллаева Барно Сайфутдиновна педагогика фанлари доктори, professor.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети, Дсc.01/2025.27.12.Пед.03.04.
Расмий оппонентлар: Комилов Нодирбек Боқижонович педагогика фанлари доктори (DSc), professor. Абдуллаева Комила Тимуровна педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг металингвистик (метатил) кўникмаларини шакллантириш методикасини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг метатил (металингвистик) кўникмаларини шакллантиришнинг педагогик имкониятлари тил рефлексияси ва лингвистик терминологияни англаш билан боғлиқ метатил компонентлари грамматик материални ўзлаштириш жараёнига изчил интеграциялашда беш қадамли ўқитиш ёндашувининг металингвистик англашни чуқурлаштирувчи рефлексив-лингвистик интерпретацияси орқали аниқлаштирилган;
инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг метатил кўникмаларини шакллантириш модели "стансиялар алмашуви", "edutainment", "диcтоглосс", лексик ва нутқий ўйинлар, график органайзерлар каби инновасион ўқув шаклларидан мақсадли фойдаланиш орқали метатил кўникмалар компонентларининг ўзаро боғлиқ ривожланишини таъминлаш ҳамда ўқувчилар ўртасида ўзаро мотивацион таъсирни метакогнитив қўзғатилишини таъминлаш асосида такомиллаштирилган;
инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг метатил кўникмаларини шакллантириш методикаси имплицит ёндашув доирасида матн устида ишлашни ташкил етишда "сўз девори" ва "сўз журналлари" стратегияларидан фойдаланишни назарда тутган ҳолда тил материалини англаш ва таҳлил қилишга йўналтирилган метатил фаолиятни ривожлантириш лексик ва грамматик бирликларнинг шакл–маъно корреляциясини рефлексив кузатишга таянган металингвистик онгни фаоллаштириш орқали такомиллаштирилган;
инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг метатил кўникмаларини шакллантириш самарадорлиги "Металингуа" платформасида контекстли ўқув фаолиятини интегратив тарзда ташкил етиш натижасида ўқувчиларнинг тил материалини онгли кузатиш ва умумлаштиришга йўналтирилган метатил рефлексиясининг барқарор фаоллашувини тил ҳақида фикр юритишни рағбатлантирувчи когнитив вазифаларга таянилган ҳолда оширилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг металингвистик (метатил) кўникмаларини шакллантириш методикасини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг метатил (металингвистик) кўникмаларини шакллантиришнинг педагогик имкониятлари тил рефлексияси ва лингвистик терминологияни англаш билан боғлиқ метатил компонентлари грамматик материални ўзлаштириш жараёнига изчил интеграциялашда беш қадамли ўқитиш ёндашувининг металингвистик англашни чуқурлаштирувчи рефлексив-лингвистик интерпретацияси орқали аниқлаштиришга оид тавсиялардан "Practice оф ФЛТМ (Foreign language teaching methods)" номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025-йил 30-июлдаги 22-01-379/22-сон маълумотномаси). Натижада, 5-9-синф ўқувчиларининг металингвистик (метатил) кўникмалари шакллантиришига еришилган;
инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг метатил кўникмаларини шакллантириш модели "стансиялар алмашуви", "едутаинмент", "диcтоглосс", лексик ва нутқий ўйинлар, график органайзерлар каби инновасион ўқув шаклларидан мақсадли фойдаланиш орқали метатил кўникмалар компонентларининг ўзаро боғлиқ ривожланишини таъминлаш ҳамда ўқувчилар ўртасида ўзаро мотивацион таъсирни метакогнитив қўзғатилишини таъминлаш асосида такомиллаштиришга оид таклифлардан"Practice of vocabulary" номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025-йил 30-июлдаги 22-01-379/22-сон маълумотномаси). Натижада, 5-9-синф ўқувчиларининг метатил кўникмалари компонентлари аниқлаштирилган;
инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг метатил кўникмаларини шакллантириш методикаси имплицит ёндашув доирасида матн устида ишлашни ташкил етишда "сўз девори" ва "сўз журналлари" стратегияларидан фойдаланишни назарда тутган ҳолда тил материалини англаш ва таҳлил қилишга йўналтирилган метатил фаолиятни ривожлантириш лексик ва грамматик бирликларнинг шакл–маъно корреляциясини рефлексив кузатишга таянган металингвистик онгни фаоллаштириш орқали такомиллаштиришга оид тавсиялардан "Practice of ФЛТМ (Foreign language teaching methods)" номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025-йил 30-июлдаги 22-01-379/22-сон маълумотномаси). Натижада, инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг металингвистик (метатил) кўникмаларини шакллантириш методикаси контекстли, имплисит ва грамматиканинг ўқитишга беш қадамли ёндашувлар бўйича такомиллаштирилган;
инглиз тилини ўқитишда 5-9-синф ўқувчиларининг метатил кўникмаларини шакллантириш самарадорлиги "Металингуа" платформасида контекстли ўқув фаолиятини интегратив тарзда ташкил етиш натижасида ўқувчиларнинг тил материалини онгли кузатиш ва умумлаштиришга йўналтирилган метатил рефлексиясининг барқарор фаоллашувини тил ҳақида фикр юритишни рағбатлантирувчи когнитив вазифаларга таянилган ҳолда оширилишига оид таклифлардан "Practice of vocabulary" номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025-йил 30-июлдаги 22-01-379/22-сон маълумотномаси). Наtижада, 5-9-синф ўқувчиларининг металингвистик (метатил) кўникмаларини шакллантиришга yўналтирилган машқлар тизими ишлаб чиқилган.