Хабибиллаев Баходир Асатилла ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Мустақиллик йилларида Наманган вилоятида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик (1991–2016-йиллар), 07.00.01 – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2024.2.PhD/Tar1247
Илмий раҳбар: Юнусова Хуршида Эркиновна – тарих фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Tar.10.01
Расмий оппонентлар: Хошимов Соибжон Абдураззоқович – тарих фанлари доктори, Сардор Мирзахолов Жамолиддинович – тарих фанлари бўйича фалсафа доктори.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат иқтисодиёт университети
Диссертациянинг йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Мустақиллик йиллари Наманган вилоятида хусусий тадбиркорликни ривожланиши, қўшма корхоналар, уларнинг маҳсулот ишлаб чиқариш, ва аҳоли бандлигини таъминлашдаги ўрнини таҳлил қилишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Наманган вилоятида тадбиркорликнинг ривожланишига ҳудудда совет даврида кўплаб саноат корхоналарининг мавжудлиги таъсир этган бўлса-да, мустақилликнинг дастлабки йиллари миллий иқтисодиётининг бир шаклдан иккинчисига ўтиш жараёнининг мураккаблиги, инфляция даражаси ва молиявий барқарорликнинг пасайиши, экспортдан валюта тушумларининг қисқариши, иш билан банд кишиларнинг даромадлари, ишлаб чиқариш самарадорлигининг ортиши соҳасида ўсиш йўқлиги каби танглик тадбиркорликни ривожланишига тўсиқ бўлганлиги исботланди;
хорижий инвестициялар иштирокидаги корхоналарни ташкил этилса-да, иқтисодий ривожланиш, экспорт салоҳиятини оширишда пахта толаси устунлик қилганлиги, қўшма корхоналарида айланма маблагʻларнинг етишмаслиги, низом жамгʻармаси тўла шаклланмаганлиги, банк кредитларидан бўлган қарздорликларни қайтаролмаслиги ҳамда хорижий инвесторларнинг лойиҳаларни амалга оширишдан воз кечиш ҳолатлари йиллар давомида содир бўлиб, ушбу корхоналарни узлуксиз ишлашига тўсиқ бўлганлиги далилланди;
вилоятда аҳоли сонини ортиб бориши, уларни озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлаш ва бошқа эҳтиёжларни юқорилиги ортиб борса-да мустақиллик йиллари вилоятда экспорт қилинаётган товарлар таркиби, асосан енгил саноат маҳсулотлари озиқ-овқат маҳсулотлари гуруҳларидан иборат бўлганлиги очиб берилди;
Наманган вилояти ҳудудий жойлашувига кўра деҳқончиликни ривожлантиришда устунлик қилганлиги, мустақиллик йиллари фермер хўжаликларини ривожлантириш, уларда тадбиркорликка кенг йўл очишга эътибор қаратилса-да, вилоятда деҳқон хўжаликларининг улуши юқори бўлиб қолганлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Наманган вилоятида мустақиллик йилларида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик фаолиятини ўрганиш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
Наманган вилоятида тадбиркорликнинг ривожланишига ҳудудда совет даврида кўплаб саноат корхоналарининг мавжудлиги таъсир этган бўлса-да, мустақилликнинг дастлабки йиллари миллий иқтисодиётининг бир шаклдан иккинчисига ўтиш жараёнининг мураккаблиги, инфляция даражаси ва молиявий барқарорликнинг пасайиши, экспортдан валюта тушумларининг қисқариши, иш билан банд кишиларнинг даромадлари, ишлаб чиқариш самарадорлигининг ортиши соҳасида ўсиш йўқлиги каби танглик тадбиркорликни ривожланишига тўсиқ бўлганлиги ҳақидаги натижалардан Наманган вилояти ҳокимиятининг вилоятни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича “йўл хариталарида”, вилоят бандлик дастурларини ишлаб чиқишда ҳамда вилоят туманларидаги тадбиркорлар билан бўлган учрашувларда фойдаланилган (Наманган вилояти хокимлигининг 2024-йил 22-августдаги 02/10-1909 сон далолатномаси). Натижада, Наманган вилояти тарғибот ишчи гуруҳининг материалларида мавжуд бўлган корхоналар, унинг республика халқ хўжалигидаги ўрни, қолаверса, тадбиркорларда вилоятнинг ҳудудий имкониятлари ва салоҳияти тарихи, ҳозирги ҳолати ҳақида маълумотларга эга бўлишларига хизмат қилди;
хорижий инвестициялар иштирокидаги корхоналарни ташкил этилса-да, иқтисодий ривожланиш, экспорт салоҳиятини оширишда пахта толаси устунлик қилганлиги, қўшма корхоналарида айланма маблагʻларнинг етишмаслиги, низом жамгʻармаси тўла шаклланмаганлиги, банк кредитларидан бўлган қарздорликларни қайтаролмаслиги ҳамда хорижий инвесторларнинг лойиҳаларни амалга оширишдан воз кечиш ҳолатлари йиллар давомида содир бўлиб, ушбу корхоналарни узлуксиз ишлашига тўсиқ бўлганлигига оид хулосалардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” ДМ нинг “Ўзбекистон ёшлари”, “Таълим ва тараққиёт” дастурларини самарали ташкил этишда, уларнинг дастур ва сценарийиларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2024-йил феврал ва июн ойларидаги 04-36-939-сон маълумотномаси). Тақдим этилган материаллар кўрсатувни мазмунан бойитишга ва телетомошабинларнинг кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликка оид билим ва тасаввурларини янада бойитишига хизмат қилган;
вилоятда аҳоли сонини ортиб бориши, уларни озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлаш ва бошқа эҳтиёжларни юқорилиги ортиб борса-да мустақиллик йиллари вилоятда экспорт қилинаётган товарлар таркиби, асосан енгил саноат маҳсулотлари озиқ-овқат маҳсулотлари гуруҳларидан иборат бўлганлигига оид материаллардан Республика Маънавият ва маърифат марказининг 2024-йилда маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш ва соҳани ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар дастурининг ИВ йўналишида белгиланган “Аҳоли ўртасида ватанпарварлик туйгʻуларини юксалтириш, янгиланиш жараёнлари ва туб ислоҳотларга дахлдорлик ҳиссини уйгʻотиш, тарихий ва муҳим саналарда уларни бирлаштиришга қаратилган чора-тадбирлар” 23-банди “Ёшларда юксак ватанпарварлик, миллий гʻурур ва ифтиҳор туйгʻуларини ривожлантириш, ҳарбийлар, ватан ҳимоячиларига ҳурмат уйгʻотиш, Ватанни ҳимоя қилишни энг шарафли бурч эканлигини кенг таргʻиб қилиш бўйича амалий чора-тадбирларни йўлга қўйиш” мавзусида таргʻибот ишларини ташкил этиш ва ўтказишда фойдаланилган (Республика Маънавият ва маърифат марказининг 2025-йил 19-майдаги 10/284- сон далолатномаси). Тақдим этилган материаллар Республика Маънавият ва маърифат маркази тарғибот гуруҳи маълумотларинин илмий жиҳатдан янада бойитилишига, ёш авлодда ватанпарварлик ҳис-туйғуларини ривожлантиришга хизмат қилган.
Наманган вилояти ҳудудий жойлашувига кўра деҳқончиликни ривожлантиришда устунлик қилганлиги, мустақиллик йиллари фермер хўжаликларини ривожлантириш, уларда тадбиркорликка кенг йўл очишга эътибор қаратилса-да, вилоятда деҳқон хўжаликларининг улуши юқори бўлиб қолганлиги оид хулосалардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” ДМ нинг “Ўзбекистон ёшлари”, “Таълим ва тараққиёт” дастурларини самарали ташкил этишда, уларнинг дастур ва сценарийиларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2024-йил феврал ва июн ойларидаги 04-36-939-сон маълумотномаси). Натижада, материаллар кўрсатувларни мазмунан бойитилишига ва телетомошабинларнинг билим ва тасаввурларини янада ортишига хизмат қилган.