Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳузуридаги Олий аттестация комиссияси

Мирзаева Вазирахон Муроджон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармогʻи номи): “Француз тилида эпитетнинг лингвостилистик тадқиқи (бадиий ва публицистик нутқ асосида)”, 10.00.04 – Европа, Америка ва Австралия халқлари тили ва адабиёти”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №2024.2.PhD/Fil3402.
Илмий раҳбар: Якубов Жамолиддин Абдувалиевич, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат чет тиллари институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат чет тиллари институти, DSc.03/2025.27.12.Fil.32.02.
Расмий оппонентлар: Шахабитдинова Шохида Хошимовна, филология фанлари доктори, профессор; Ахророва Рўзихон Усмановна филология фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Исҳоқхон Ибрат номидаги Наманган давлат чет тиллари институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади француз тилида эпитетни ифодаловчи воситаларни лингвостилистик жиҳатдан тадқиқ этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
француз тили эпитетларининг лингвостилистик хусусиятлари ва лексик-семантик моҳияти тилнинг миллий-лисоний, тил ва нутқ маданияти, тил эгаларининг миллий менталитети, дунёқараши, руҳияти, эътиқодий тушунчалари, ўзига хос урф-одатлари, поетик тафаккури каби омиллар интеграцияси негизида шаклланганлиги далилланган;
француз бадиий ва публицистик матнларида эпитетлар интертекстуалликни ҳосил қилиш, рамзий маънода ишлатилиб, матннинг эстетик таъсирчанлигини ошириш, муайян воқеликка нисбатан обектив ва субектив баҳолаш муносабатини кўрсатиш, улар орқали адресатга таъсир кўрсатиш функциясини бажариши исботланган;
француз тили эпитетлари семантик валентлигига қараб аниқловчи танлашда уларнинг коннотатив ва денотатив маънолари, кучлилик-кучсизлик, ижобийлик-салбийлик, услубий хосланганлик, даражаланиш, шакл ва маъно муносабати, тарихийлик омилларининг бирламчи эканлиги, ва айнан, шу ҳолатлар эпитетлар таржимасида адекватликни таъминлай олиши аниқланган;
француз тилидаги эпитетлар аниқланиб, уларнинг тил тизимида тутган ўрни стилистик кесимда тадқиқ этилган ҳамда эпитетларни ифодаловчи тил бирликларининг семантик ва грамматик табиатига кўра, уларнинг ҳар бирига хос умумий ҳамда хусусий белгилари аниқланган, шу йўсинда уларнинг лингвостилемалар сифатидаги мақоми илк бор очиб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Француз тилида эпитетнинг лингвостилистик тадқиқи натижасида ишлаб чиқилган илмий-назарий хулоса ва таклифлар асосида қуйидагиларга эришилди:
диссертациядаги бадиий ва публицистик контекстида эпитетлар интертекстуалликни ҳосил қилиш, рамзий маънода ишлатилиб, матннинг эстетик таъсирчанлигини ошириш, муайян воқеликка нисбатан субектив баҳо ва муносабатни кўрсатиш, улар орқали адресатга таъсир кўрсатиш функциясини бажариши, миллий ва маданий жиҳатларидан келиб чиққан ҳолда оммавий лисоний маданиятни шакллантириш усулларини ишлаб чиқишга доир материаллари ва натижаларидан Андижон давлат университетида бажарилган «ОТ-Ф1-18. Оммавий лисоний маданиятни шаклантириш методлар ва методологиясини ишлаб чиқиш» давлат фундаментал-тадқиқот дастурлари доирасидаги фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Инновацион Ривожланиш Вазирлиги 2025-йил 15-апрелдаги 04-1323-сон маълумотномаси) Натижада лисоний маданиятни таъминлашга оид методология янги назарий қарашлар билан бойитилган;
диссертациядаги француз тили эпитетлари семантик валентлигига қараб аниқловчи танлашда уларнинг коннотатив ва денотатив маънолари, кучлилик-кучсизлик, ижобийлик-салбийлик, услубий хосланганлик, даражаланиш, шакл ва маъно муносабати, тарихийлик омилларининг бирламчи эканлиги, ва айнан, шу ҳолатлар эпитетлар таржимасида адекватликни таъминлай олишига доир қарашлардан ихтисослашган атамалар тавсифи юзасидан берилган илмий ва назарий фикрлардан Андижон давлат университетида 2022-2023-йилларда бажарилган «№ ИЛ-402104213. Ўзбек тилида электрон лингвистик энциклопедик луғат ишлаб чиқиш» давлат инновасион-тадқиқот дастурлари доирасидаги лойиҳада фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Инновацион Ривожланиш Вазирлиги 2025-йил 15-апрелдаги 04-1324-сон маълумотномаси) натижада дискурсив қўлланишда ўзига хослик касб қилувчи айрим тил бирликларининг тавсифи янада ёрқинлашган;
француз тили эпитетларининг лингвистик-стилистик хусусиятлари ва лексик-семантик моҳияти миллий-лингвистик ўзига хослик, тил ва нутқ маданияти, миллий менталитет, дунёқараш, маънавият, диний ғоялар, ноёб урф-одатлар ва ше'рий фикрлаш каби омилларнинг интеграцияси асосида шаклланиши каби хусусиятлари юзасидан олиб борилган тадқиқот натижаларидан Франциянинг Ўзбекистондаги элчихонаси томонидан 2024-йил 5-6-май кунлари ташкил этилган «Франкофон театр фестивали» доирасида «Каникул-2080» песасида фойдаланилган. (Франциянинг Ўзбекистондаги элчихонасининг 2025-йил 20-майдаги маълумотномаси). Натижада Фестивал иштирокчилари томонидан эпитетларнинг тил ва санъатда қўлланилишини чуқурроқ тушунишга, уларнинг нутқий мулоқот қобилиятларини яхшилашга ва оширишга муваффақ бўлинган;
эпитетларнинг француз тилида ифодалниши, муайян воқеликка нисбатан субектив баҳо ва муносабатни кўрсатиши, улар орқали адресатга таъсир кўрсатиш функциялари ҳақидаги таҳлилий фикрлар ва назарий хулосалардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг «Ўзбекистон» телерадиоканали ДУК «Маданий-маърифий ва бадиий эшиттиришлар» муҳарририяти томонидан тайёрланган «Таълим ва тараққиёт», «Фан уфқлари» номли эшиттиришларнинг 2025-йил январ ва феврал ойларидаги сонларида тадқиқот юзасидан суҳбатлар бўлиб ўтди. (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг «Ўзбекистон» телерадиоканали давлат муассасаси 2025-йил 7-апрелдаги 05-09-433-сон маълумотномаси). Натижада телекўрсатув ва радиоешиттиришлар материаллари мазмуни француз бадиий ва публицистик контекстида эпитетлар интертекстуалликни ҳосил қилиши, матннинг эстетик таъсирчанлигини ошириши каби илмий далиллар билан бойитилган.