Сапаев Шихназар Омон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри “Ўққа нисбатан симметрик жисмдаги ностационар иссиқлик тарқалиш масаласини сонли моделлаштириш”, 05.01.07 - “Математик моделлаштириш. Сонли усуллар ва дастурлар мажмуи”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Т5534
Илмий раҳбар: Физика-математика фанлари доктори, профессор Полатов Асхад Мухамеджанович
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият коърсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент ахборот технологиялари университети, DSc.09/2025.27.12. Т.01.01.М
Расмий оппонентлар: Муҳамедиева Дилдора Кабиловна, техника фанлари доктори, профессор; Юсупов Юсуф Саиджонович, физика-математика фанлари фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Ўққа нисбатан симметрик жисмларда иссиқлик тарқалиш жараёнларини сонли моделлаштириш. Ҳисоблаш алгоритмлари ва дастурий мажмуасини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
мураккаб геометрияга эга жисмлар учун ностационар иссиқлик тарқалиш масаласини чекли элементлар усули асосида сонли модели ва ҳисоблаш алгоритми ишлаб чиқилди;
бир жинсли бўлмаган жисмларда ностационар иссиқлик тарқалиш масаласини чекли элементлар усули асосида ҳисоблаш алгоритми ишлаб чиқилди;
мураккаб геометрияга эга жисмлар кесимининг висуал кўриниш асосида чекли элементлар тўрини қуриш алгоритми ишлаб чиқилди;
ўққа нисбатан симметрик жисмларда ностационар иссиқлик тарқалиши масаласининг бошланғич ва чегаравий шартларини ҳисобга олиш алгоритми яратилди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Диссертация доирасида олиб борилган тадқиқотлар натижасида ишлаб чиқилган алгоритмлар ва яратилган дастурий мажмуа асосида:
ўққа нисбатан симметрик жисмларда ностационар иссиқлик тарқалиш жараёнини чекли элементлар усули асосида ҳисоблаш алгоритми ва дастурий воситаси “УзХCМГ” МЧЖ қўшма корхонасида жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Хоразм вилояти ҳокимлигининг 2025 йил 25 апрелдаги 6-1556 сонли маълумотномаси). Узоқ вақт юқори температура майдони таъсирида бўлган ўққа нисбатан симметрик конструксия элементларининг эксплуатация ишончлилигини, мустаҳкамлигини таъминлашга ва ҳисоблашларни ўтказишга кетадиган вақт сарфини 8-12 % га қисқартириш имконини берган;
ўққа нисбатан симметрик конфигурацияга эга газ печкасининг ички иссиқлик манбаи ва ташқи муҳит билан иссиқлик алмашинишини ҳисобга олиш орқали стационар иссиқлик тарқалиш масаласи бўйича чекли элементлар усули асосида ҳисоблаш алгоритми ва дастурий воситаси “ХОРАЗМ ТЕХ” МЧЖ Кластернинг Хонқа тумани бўлимига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Хоразм вилояти ҳокимлигининг 2025 йил 25 апрелдаги 6-1556 сонли маълумотномаси). Газ печкасининг ҳароратининг махимал ва минимал қийматлари тадқиқ қилинган. Ҳисоб китобларни юритиш ишлари аниқлиги, 1.15 марта, тезлигини эса 1.25 мартага ошганлиги сабабли кетадиган вақт сарфини 10-12 % га қисқартириш имконини берган;
иссиқлик тарқалиш масалаларини сонли моделлаштириш ва масалани ечиш алгоритмларини ишлаб чиқишда Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетида 2021-2023 йиллар давомида бажарилган УЗБ-Инд-2021-87-сонли “Ли симметрияси таҳлили, гиперболик системаларнинг Ляпунов бўйича турғунлигини таҳлил қилиш ва моделлаштириш” грант лойиҳасида (Ўзбекистон Миллий университети 2025 йил 2 майдаги 04/11-5701 сонли маълумотномаси);
хусусий ҳосилали дифференциал тенгламаларни ечишда соҳанинг дискрет тўпламини ҳосил қилиш ва масалани ечиш алгоритмларини ишлаб чиқишда Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университетида 2022-2026 йилларга мўлжалланган Ф22020092877 – сонли “Биржинслимас ғовак муҳитларда аномал моддалар кўчиши ва суюқликлар сизиши жараёнларининг математик моделларини тузиш ва сонли тадқиқ этиш” грант лойиҳасида (Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети 2025 йил 17 майдаги 10-2434 сонли маълумотномаси) хусусий ҳосилали дифференциал тенгламалар системаларини сонли моделлаштириш имконини берган.
