Маматова Хатича Қурбоналиевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: 05.06.02–Тўқимачилик материаллари технологияси ва хомашёга дастлабки ишлов бериш - “Танда тўқув машиналарида техник трикотаж олиш технологиясини такомиллаштириш”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Т6084
Илмий раҳбар: Ханхаджаева Нилуфар Рахимовна, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат техника университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Наманган давлат техника университети, DSc.03/2025.27.12.Т.15.03
Расмий оппонентлар: Валиев Ғуломқодир Набиджанович, техника фанлари доктори, профессор; Гуляева Гулфия Харисовна, техника фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат техника институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Танда тўқув машинасида саноатга мўлжалланган техник трикотаж маҳсулотларини олиш технологиясини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
танда тўқув машиналарида бош ва ҳосила тўқималар асосида янги раппортларни қўллаб мураккаб ҳалқа тузилишига эга бўлган техник трикотаж олиш технологияси такомиллаштирилган;
замонавий танда тўқув машинасида ҳалқа ипи узунликлари ва тўқима зичлиларини ўзгартириб, арқоқ ипининг жойлашуви ва гребенка ҳаракатини бошқариш натижасида мураккаб тузилишга эга бўлган янги техник трикотаж тўқималари яратилган;
ҳалқа ипининг деформацион хатти-ҳаракатини аниқловчи белгиланган нуқталардаги таранглик кучларини инобатга олиб, уларнинг асимметрик тақсимоти шароитида мустаҳкамлик чегараларини олдиндан таҳмин қилиш имконини берувчи янги усул тавсия қилинган;
ҳалқа иплари деформациясининг куч таъсиридаги ҳаракатига боғлиқ ҳолатлари учун илк бор горизонтал ва вертикал йўналишлардаги кучларнинг таъсирини ҳисобга олувчи комплекс дифференциал математик моделлар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Танда тўқув машиналарида техник трикотаж олиш технологиясини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
замонавий танда тўқув машинасида арқоқ ипининг жойлашуви ва гребенка ҳаракатини бошқариш натижасида мураккаб тузилишга эга бўлган янги техник трикотаж тўқималарини «Арцофт ҳолдинг» МЧЖ корхонасига ишлаб чиқаришга жорий этилди (“Оъзтоъқимачилик саноати” уюшмасининг 2025-йил 5-декабрдаги №02/06 рақамли маълумотномаси). Натижада технологик параметрлари ва физик-механик хусусиятларига хом ашё турининг таъсири ишончлилиги аниқланиб, трикотаж тўқималарининг технологик кўрсаткичлар ва физик-механик хусусиятлари кўрсатгичларини юқорилигини сақлаган ҳолда 1 тонна полиетилен ипларидан олинган янги тўқима асосида иқтисодий самарадорликка эришилган. Базавий вариант техник трикотаж тўқимасига нисбатан И-вариант техник трикотаж тўқимасини 1 тонна полиетилен ипидан ишлаб чиқарилганда 7,09 млн сўм миқдорда, базавий вариант техник трикотаж тўқимасига нисбатан ИИ-вариант техник трикотаж тўқимасини хом ашё сарфини 54 % га камайтиришга эришилган, нарижада 1 тонна полиетилен ипидан ишлаб чиқарилганда 5,94 млн сўм миқдорда иқтисодий самарадорликка эришилган;
бош ва ҳосила тўқималар асосида мураккаб тузилишга эга бўлган техник трикотаж олиш технологияси такомиллаштириш «Дегрез текс ЛТД» ООО корхонасида ишлаб чиқаришга жорий этилди (“Оъзтоъқимачилик саноати” уюшмасининг 2025-йил 5-декабрдаги №02/06 рақамли маълумотномаси). Натижада хусусиятлари юқори ва хомашё сарфи кам бўлган техник трикотажнинг хомашё сарфи камайтирилган янги тузилиши ишлаб чиқилди ва трикотаж тўқималарининг технологик кўрсаткичлар ва физик-механик хусусиятлари кўрсатгичларини юқорилигини сақлаган ҳолда полиетилен ипидан фойдаланиб 1 тонна хом ашё ипидан олинган тўқима асосида олиш ҳисобига иқтисодий самарадорликка эришилган. Базавий вариант техник трикотаж тўқимасига нисбатан ИВ-вариант техник трикотаж тўқимаси 26,6 % га камайтиришга эришилган. Натижада 1 тонна полиетилен ипидан техник трикотаж тўқимасини ишлаб чиқарилганда 3,724 млн сўм миқдорда, В-вариант техник трикотаж тўқимасида эса 26,7 % га камайтиришга эришиш натижасида 1 тонна полиетилен ипидан техник трикотаж тўқимасини ишлаб чиқарилганда 3,738 млн сўм миқдорда иқтисодий самарадорликка эришилган.