Эгамбердиев Муҳаммад Низомиддин ўғлининг
педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD)
диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кикбоксчиларда ҳаракат аниқлигини барқарорлаштирувчи мувозанат сақлаш функсиясини шакллантириш”, 13.00.04–Жисмоний тарбия, спорт машғулотлари, соғломлаштириш ва адаптив жисмоний тарбия назарияси ва методикаси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.PhD/Ped8898.
Илмий раҳбар: Ражабов Ғуломжон Қурбонбоевич педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Жисмоний тарбия ва спорт илмий тадқиқотлар институти.
Илмий Кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Жисмоний тарбия ва спорт илмий тадқиқотлар институти, DSc.33/01.02.2022.Ped.146.01.
Расмий оппонентлар: Иштаев Жавлон Мавлонбоевич педагогика фанлари доктори (DSc), профессор, Абдуллаев Фарход Турдиалиевич педагогика фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади малакали кикбоксчиларда таянч ҳолатдан ва сакраб айланиш давомида оёқ билан ижро этиладиган ҳаракатлар (зарбалар) аниқлигига замин яратувчи мувозанат сақлаш функсиясини шакллантиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
малакали кикбоксчилар тайёргарлигини модернзациялаш учун йиллик машғулотларнинг тайёрлов, мусобақа ва ўтиш даврларида ҳаракатлар натижадорлигини оширишга қаратилган воситаларни (юкламалар умумий давомийлигини ва реал мусобақа шароитлари билан бир-бирига экстраинтенсив тартибда рақибнинг яширин имкониятларини обектив баҳолаб ҳаракатланиш каби) синхирон ва асинхирон қўллашга асосланган дастурни машғулотларга киритиш ҳисобига тайёргарлик тизими такомиллаштирилган;
кикбоксчиларда ҳаракат аниқлигини оптималлаштириш учун машғулотларда чап ва ўнг томонга айланиб (бурилиб) оёқ билан зарбалар (ҳай-кик, бак-кик, торнадо-кик ва ҳ.к.) бериш ҳажми, техника, аниқлиги ва барқарорлаштиришга замин яратувчи мувозанат сақлаш турғунлигини ривожлантириш ва баҳолашга қаратилган машқлар мажмуасини тайёргарлик жараёнига киритиш ҳисобига ихтисослаштирилган диагностик тестлар ва уларни қўллаш тартибини белгиловчи таснифий андозалар яратиш услубияти такомиллаштирилган;
малакали кикбоксчиларда юқори натижадор техник ҳаракатларни такомиллаштириш учун мувофиқлаштирилган тартибда чапақай-ўнақай ҳаракатларга тенг тақсимланган вестибулокинетик махсус машқлар мажмуасини тайёргарлик босқичларига киритиш ҳисобига мусобақаларга мақсадли тайёрлаш имкониятлари кенгайтирилган;
кикбоксчиларда ҳаракат аниқлигини барқарорлаштириш ва мувозанат сақлаш функсиясини такомиллаштириш учун таянч ҳолатдан сакраб 90о, 180о, 360о чап-ўнг томонларга айланиб зарба бериш ҳажми, кучи ва аниқлигини барқарорлаштиришга замин яратувчи мувозанат сақлаш турғунлигини ошириш ва юзага келган асимметрик фарқни қисқартиришга (симметризациялашга) қаратилган тайёргарлик моделини ишлаб чиқиш ҳисобига беллашувларда техник ҳаракатларни натижавий якунлаш кўрсаткичлари оширилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Кикбоксчиларда ҳаракат аниқлигини барқарорлаштирувчи мувозанат сақлаш функсиясини шакллантириш мақсадида ишлаб чиқилган методикани машғулотларга татбиқ этиш бўйича ўтказилган тадқиқотлар асосида:
малакали кикбоксчилар тайёргарлигини модернзациялаш учун йиллик машғулотларнинг тайёрлов, мусобақа ва ўтиш даврларида ҳаракатлар натижадорлигини оширишга қаратилган воситаларни (юкламалар умумий давомийлигини ва реал мусобақа шароитлари билан бир-бирига экстраинтенсив тартибда рақибнинг яширин имкониятларини обектив баҳолаб ҳаракатланиш каби) синхирон ва асинхирон қўллашга асосланган дастури бўйича таклиф ва тавсиялар Тошкент шаҳри Яккасарой тумани 1-сон спорт мактаби кикбоксчилари машғулотларига татбиқ этилган (Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлигининг 2025-йил 16-июлдаги 02-16/7603-сон маълумотномаси). Натижада, турли статик ҳолатларда мувозанат сақлаш анъанавий машғулотларда шуғулланган НГда 10,39% гача, экспериментал машғулотларда шуғулланган ТГда 50,57% гача ўсган, турли вестибулокинетик юкламлар таъсирида динамик мувозанат сақлаш мувофиқ равишда: 14,96% ва 72,6% гача ортган;
кикбоксчиларда ҳаракат аниқлигини оптималлштириш учун машғулотларда чап ва ўнг томонга айланиб (бурилиб) оёқ билан зарбалар (ҳай-кик, бак-кик, торнадо-кик ва ҳ.к.) бериш ҳажми, техникаси, аниқлиги ва барқарорлаштиришга замин яратувчи мувозанат сақлаш турғунлигини ривожлантириш ва баҳолашга қаратилган машқлар мажмуасини қўллаш бўйича таклиф ва тавсиялар Тошкент шаҳри Яккасарой тумани 2-сон спорт мактаби кикбоксчилари машғулотларига татбиқ этилган (Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлигининг 2025-йил 16-июлдаги 02-16/7603-сон маълумотномаси). Натижада, торнадо-кик усули мисолида оёқ ёрдамида ижро этиладиган зарбалар техникаси тинч ҳолатда 6,9±0,57 балл, аниқлиги 26,1±2,07% га тенг бўлган кўрсаткичлар танани 10 марта чап – қулай томонга айлантириш таъсирида ушбу кўрсаткичлар мувофиқ равишда: 4,7±0,86 балл ва 17,8±1,71% гача тушиб кетгани, танани ўнг – ноқулай томонга 10 марта айлантириш таъсирида зарбалар техникаси 2,9±0,07 баллгача, аниқлиги 9,3±0,79% гача камайиб кетганлиги мувозанат сақлаш турғунлигининг “заиф” ривожланганлиги билан боғлиқ бўлгани илмий асослаб берилган;
малакали кикбоксчиларда юқори натижадор техник ҳаракатларни такомиллаштириш учун мувофиқлаштирилган тартибда чапақай-ўнақай ҳаракатларга тенг тақсимланган вестибулокинетик махсус машқлар мажмуасини тайёргарлик босқичларида қўллаш бўйича таклиф ва тавсиялар Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети кикбокс ихтисослиги талабалари машғулотларига татбиқ этилган (Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлигининг 2025-йил 16-июлдаги 02-16/7603-сон маълумотномаси). Натижада, белгиланган муддат ичида торнадо-кик зарбалар кучи 8,39% дан 14,22% гача, аниқлиги 22,13% дан 62,03% гача ортган;
кикбоксчиларда ҳаракат аниқлигини барқарорлаштириш ва мувозанат сақлаш функсиясини такомиллаштириш учун таянч ҳолатдан ва сакраб 90о, 180о, 360о чап-ўнг томонларга айланиб зарба бериш ҳажми, кучи ва аниқлигини барқарорлаштиришга замин яратувчи мувозанат сақлаш турғунлигини ошириш ва юзага келган асимметрик фарқни қисқартиришга (симметризациялашга) қаратилган тайёргарлик модели Алфраганус университети Кикбокс ихтисослиги талабалари машғулотларига татбиқ этилган (Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлигининг 2025-йил 16-июлдаги 02-16/7603-сон маълумотномаси). Натижада, 10 сония. ичида 360о чап томонга айланиб, ўнг оёқда торнадо-кик зарбаларини бериш ҳажми 15,35% дан 56,6% га, кучи 3,24% дан 7,86% га, аниқлиги 13,86% дан 41,7% га ўсган. Аксинча позицияда зарба бериш кўрсаткичлари мувофиқ равишда: 26,17% дан 113,05% гача, 4,27% дан 13,47% гача, 8,12% дан 34,87% гача тенг бўлган.
