Суюнов Алишер Холмурод ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертациясиҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифрлари (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Меҳнат бозори индикаторларини эконометрик моделлаштириш: иш ўринларининг яратилиши ва қисқариши (Эcонометриc Моделлинг оф Лабоур Маркет Паттернс: Жоб Cреатион анд Жоб Деструcтион)”, 08.00.06 – Эконометрика ва Статистика (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.2.PhD/Iqt1683
Илмий раҳбар: Юлдашев Ойбек Бехзадович, иқтисодиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент шаҳридаги Халқаро Вестминстер университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент шаҳридаги Халқаро Вестминстер университети, DSc.22/30.12.2019.I.85.01
Расмий оппонентлар: Юсупов Кахрамон Аҳмедович, иқтисодиёт фанлари доктори; Файзуллаев Ядгар Шукруллаевич, иқтисодиёт фанлари номзоди.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Макроиқтисодий ва ҳудудий тадқиқотлар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: 
Европа ва Марказий Осиё минтақасидаги қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган корхоналарнинг бирлаштирилган маълумотлар тўплами ёрдамида янги соф иш ўринларини яратиш ва корхоналар хусусиятларини макро- ва микро-даражадаги таҳлил асосида Ўзбекистондаги меҳнат бозори хусусиятларини эмпирик баҳолаш, иш ўринларини яратилиши ва қисқартирилишига олиб келувчи омилларни ўрганиш орқали Ўзбекистонда бандликнинг ўсишига кўмаклашиш ва ишсизликни камайтириш учун ишлатилиши мумкин бўлган иқтисодий сиёсат воситаларини аниқлашдан иборат. Мазкур тадқиқот меҳнат бозорининг кенг қамровли таҳлилининг эмпирик натижалари ва эконометрик моделлар асосида тавсияларни ишлаб чиқишга қаратилган.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
мураккаб иқтисодий муносабатлар, анъанавий чизиқли моделларни такомиллаштириш орқали иқтисодий муносабатларни таҳлил қилишда ночизиқли муносабат, асимметрия ва таркибий узилишларни ҳисобга олиш зарурлиги асослаб берилган;
инвестициялар, шу жумладан, тўғридан тўғри хорижий инвестициялар орқали яратиладиган иш ўринлари ва уларнинг бандликка таъсирини баҳоловчи ВАР (2) эконометрик модели ишлаб чиқилган;
бўш иш ўринлари маълумотларини автоматик равишда тўплаш ва реал вақт режимида тўпланган маълумотлар бўш иш ўринларининг сифати нуқтаи назаридан ва меҳнат бозоридаги ишчи кучига бўлган талабни статистик баҳолаш ва автоматлаштирилган кузатиш усули такомиллаштирилган;
Марказий Осиё мамлакатларидаги ишбилармонлик муҳитининг таҳлили, кичик, ўрта ва йирик корхоналарда иш ўрни бўйича кенгайиш имкониятини баҳоловчи бизнес динамизми ҳолат ўтиш модели статистик таҳлил услуби таклиф қилинган;
Ўзбекистон, Европа ва Марказий Осиё мамлакатларида иш ўринларининг яратилиши ва қисқаришига таъсир этувчи омилларни ишлаб чиқилган квантил регрессия модели ва нотўғри тавсифланишга бардошли бўлган стандарт хатоликлар эконометрик модели орқали таъсирини баҳолаш услуби таклиф этилган;
Ўзбекистонда электр таъминотидаги узилишлар корхоналар фаолияти кўрсаткичларига, шу жумладан, ходимлар сони, ҳамда умумий ЯИМга таъсири бўйича боғлиқлик ўрганилиб энг кичик квадратлар усули асосидаги эконометрик модели таклиф қилинган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Аниқланган иқтисодий сиёсат воситалари ва эконометрик моделлар асосида ишлаб чиқилган бандликнинг ўсишига кўмаклашиш ва ишсизликни камайтириш учун хизмат қиладиган тавсиялар асосида:
мураккаб иқтисодий муносабатлар, анъанавий чизиқли моделларни такомиллаштириш орқали иқтисодий муносабатларни таҳлил қилишда ночизиқли муносабат, асимметрия ва таркибий узилишларни ҳисобга олиш зарурлиги асослаб берилган. Ушбу илмий янгилик макроиқтисодий моделларга интеграция қилиш ва прогнозлаш мақсадида қабул қилинган (2024-йил 24-августдаги 08/26-1-3-17818-сон маълумотномаси). Ушбу таклифдан фойдаланган ҳолда 2025-йилда ялпи ички маҳсулотнинг 6% ўсиши прогноз қилинган;
инвестициялар, шу жумладан, тўғридан тўғри хорижий инвестициялар орқали яратиладиган иш ўринлари ва уларнинг бандликка таъсирини баҳоловчи ВАР (2) эконометрик модели ишлаб чиқилган. Шу асосида, давлат инвестицияларини инфратузилмани (энергетика, ёʻллар, мактаблар ва шифохоналар, сув ва канализация) ривожлантиришга йўналтиришга эътибор қаратиш ва миллий барқарор ривожланиш мақсадларига эришишни қўшимча молиялаштириш учун йўналтирилган облигациялар бўйича тавсия Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (2024-йил 24-августдаги 08/26-1-3-17818-сон маълумотномаси) томонидан макроиқтисодий дастур ва давлат дастурларига киритиш учун қабул қилинган. Ушбу таклиф натижаси ўлароқ давлат томонидан 2025–2027 йилларда ижтимоий ва инфратузилма соҳа инвестициялари учун 43.3 трлн сўм миқдордаги молиялаштирилиши кўзда тутилган, ундан 11.2 трлн сўм 2025-йил учун мўлжалланган;
бўш иш ўринлари маълумотларини автоматик равишда тўплаш ва реал вақт режимида тўпланган маълумотлар бўш иш ўринларининг сифати нуқтаи назаридан ва меҳнат бозоридаги ишчи кучига бўлган талабни статистик баҳолаш ва автоматлаштирилган кузатиш усули такомиллаштирилган. Иш ўринларининг сифати, меҳнат бозорида ишчи кучига талаб ва таклифнинг реал вақт режимида таҳлилини амалга ошириш автоматлаштирилган кузатиш усули учун ишлаб чиқилган дастурий восита учун гувоҳнома (Адлия вазирлиги ДГУ №41521, 2024-йил 23-июл) тақдим этилган;
Марказий Осиё мамлакатларидаги ишбилармонлик муҳитининг таҳлили, кичик, ўрта ва йирик корхоналарда иш ўрни бўйича кенгайиш имкониятини баҳоловчи бизнес динамизми ҳолат ўтиш модели статистик таҳлил услуби таклиф қилинган. Ўзбекистон, Европа ва Марказий Осиё мамлакатларида иш ўринларининг яратилиши ва қисқаришига таъсир этувчи омилларни ишлаб чиқилган квантил регрессия модели ва нотўғри тавсифланишга бардошли бўлган стандарт хатоликлар эконометрик модели орқали таъсирини баҳолаш услуби таклиф этилган. Шу асосида, корхоналар ривожланиши учун давлат томонидан кўмак бериш ва тартибга солиш юкини қисқартириш боʻйича тавсиялар Вазирлик (2024-йил 24-августдаги 08/26-1-3-17818-сон маълумотномаси) томонидан ишлаб чиқилаётган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва макроиқтисодий дастурларни ишлаб чиқишда фойдаланиш учун қабул қилинган. Мазкур таклифнинг жорий этилиши корхоналар ривожланишини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш ва тартибга солиш юкини қисқартиришни белгиловчи чора-тадбирлар ишлаб чиқиш имконини берган;
Ўзбекистон меҳнат бозорининг малака тузилмаси ва динамикасининг статистик таҳлили такрорланувчи вазифалар интенсивлиги ва автоматлаштирилиш эҳтимоллиги асосида заиф касб турлари ва истиқболда йўқолиб кетиш хавфи бўлган касб гуруҳлари аниқланган. Натижада, 2027-йилгача бўлган даврда аҳамиятга эга бўладиган малака ва кўникмаларига бўлган талаб баҳоланиши амалга оширилган. Олий малакали кадрлар улушини ошириш ҳамда эркаклар ва аёллар учун олий таълимдан фойдаланиш имкониятини ошириш тавсияси келгуси йиллар учун макроиқтисодий дастур ва бюджет дастурларига киритиш учун қабул қилинди (Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2024-йил 24-августдаги 08/26-1-3-17818-сон маълумотномаси).
Ўзбекистонда электр таъминотидаги узилишлар корхоналар фаолияти кўрсаткичларига, шу жумладан, ходимлар сони, ҳамда умумий ЯИМга таъсири бўйича боғлиқлик ўрганилиб энг кичик квадратлар усули асосидаги эконометрик модели таклиф қилинган. Бунда электр таъминотидаги узилишлар Ўзбекистон иқтисодиётига мураккаб ва юқори сифатли маҳсулотлар ва хизматлар ишлаб чиқаришга тўсқинлик қилиши эмпирик модел асосида исботланган. Мазкур таъсир модели эмпирик натижаларидан ўрта муддатли макроиқтисодий прогнозларни ишлаб чиқилишида ҳамда ташқи ва ички хатарларни баҳолашда фойдаланилади (Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2024-йил 24-августдаги 08/26-1-3-17818-сон маълумотномаси).