Холматов Отабек Исматовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Фосфорли ўғитлар самарадорлигини оширишнинг илмий асосларини ишлаб чиқиш”, 06.01.04 – Агрокимё  (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.4.PhD/Qx1005
Илмий раҳбар: Боиров Абдунаби Жўраевич, қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти, DSc.08/2025.27.12.Qx.06.01.
Расмий оппонентлар: Ибрагимов Назирбай Мадримович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Мирзаев Лутфулло Арибжанович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади суғориладиган типик бўз тупроқлар шароитида ғўза ва кузги буғдойга қўлланиладиган фосфорли минерал ўғитлар самарадорлигини оширишнинг илмий асосларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Тошкент вилоятининг суғориладиган типик бўз тупроқлари мисолида республикамизда илк бор тупроққа берилган фосфорнинг адсорбсияси, тупроқ эритмасидаги мувозанат кенсентрацияси ва тупроқнинг фосфорга стандарт талабини аниқлашда Наир ва б. услубидан фойдаланиш ёʻллари ишлаб чиқилган;
Наир ва б. усулида минерал ва органик ўғитларнинг тупроқда фосфор адсорбсиясига, фосфорнинг тупроқ эритмасидаги мувозанат консентрациясига таъсири ва тупроқнинг фосфорга стандарт талаби аниқланган;
тупроқнинг фосфорга стандарт талаби ва экинларнинг режалаштирилган ҳосилни шакллантириши учун сарфлайдиган фосфор миқдорини ҳисобга олган ҳолда ғўза ва кузги буғдойга қўлланиладиган фосфорнинг мақбул меъёрларини белгилаш усули ишлаб чиқилган;
ғўза ва кузги буғдойга фақат фосфорли минерал ўғит, фосфорли минерал ўғит билан бирга гўнг ва компост қўллашнинг ҳаракатчан фосфор динамикаси, ўслимликларнинг ўсиши ва ривожланиши, фосфорни ўзлаштириши, вегетатив ва генератив органларида тақсимланиши, ҳосил бирлигини шакллантиришга сарфланиши, фосфорли ўғит органик ўғитлар билан бирга қўлланилганда минерал ўғитлар 10- 15 % тежалиши, ғўза ҳосилдорлигини 7,4-9,9 фоизга, кузги буғдой дон ҳосилини 17,1-20 фоизга ошириши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Фосфорли ўғитлар самарадорлигини оширишнинг илмий асосларини ишлаб чиқиш бўйича бажарилган тадқиқотларидан олинган илмий ва амалий натижалар асосида:
Тошкент вилояти Бўка тумани Равот массиви «Мирзақул, Қаршибой, Козимжон» фермер хўжалиги 76 гектар, Юқори чирчиқ тумани Гулистон массиви «Агро Эко Про» фермер хўжалиги 125,08 гектар ер майдонларининг 1:5000 масштабли «Тупроқларнинг гумус, ҳаракатчан фосфор ва алмашинувчи калий билан таъминланганлик» картограммалари тузилган ва массивлардаги фермер хўжаликларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновасиялар миллий марказининг 2025 йил 28-августдаги 05/05-04-510-сон маълумотномаси). Натижада, мазкур эскидан суғориладиган типик бўз тупроқлар шароитида тупроқда гумус ва асосий озиқа элементлар билан таъминлаш орқали тупроқни агрокимёвий холатини яхшилашга қаратилган тадбирлар белгилаш имконини берган;
Тошкент вилояти Бўка туманидаги «Мирзақул, Қаршибой, Козимжон» фермер хўжалигининг 76 гектар, Юқори чирчиқ туманининг «Агро Эко Про» фермер хўжалигининг 125,08 гектар жами 201,08 гектар ер майдонларини 1:5000 масштабли «Тупроқларда фосфор адсорбсияси» картограммаси тузилган ва фермер хўжаликлари ер майдонларига амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновасиялар миллий марказининг 2025-йил 28-августдаги 05/05-04-510-сон маълумотномаси). Натижада, тупроқнинг фосфорга стандарт талаби ва экинларнинг режалаштирилган ҳосилини шакллантириши учун сарфлайдиган фосфор миқдорини ҳисобга олган ҳолда фосфорли ўғитлар меъёрларини тўғри белгилашга имкон берган;
«Суғориладиган тупроқлар фосфор таъминотини мақбуллаштириш орқали экинларнинг режалаштирилган ҳосилдорлигини таъминлаш бўйича тавсиянома» ишлаб чиқилган ва Тошлент вилоятининг Бўка, Юқори чирчиқ туманларидаги суғориладиган типик бўз тупроқли ер майдонларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Қишлоқ хўжалигида билим ва инновасиялар миллий марказининг 2025-йил 28-августдаги 05/05-04-510-сон маълумотномаси). Натижада, фермер хўжаликлари суғориладиган тупроқларида фосфорли ўғитлар самарадорлигини ошириш орқали пахтадан қўшимча 3,5- 4,0 с/га ва кузги буғдойдан қўшимча 5,2-6,3 с/га дон ҳосили олишга эришган.