Рахимов Акмалжон Дилшоджон ўғли
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Экспериментал миокардитда каламуш юраги митохондрияси дисфунксиялари ва уларни госсиполнинг диазоимино ҳосилалари билан коррексиялаш”, 03.00.08 - Одам ва ҳайвонлар физиологияси (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/B1121
Илмий раҳбар: Позилов Маъмуржон Комилжонович, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий университети ҳузуридаги Биофизика ва биокимё институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети Биофизика ва биокимё институти, DSc.03/2025.27.12.B.01.14.М.
Расмий оппонентлар: Абдуллаева Гулбоҳор Толибжоновна, биология фанлари доктори, профессор; Гайибов Улугбек Гаппаржонович, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Миллий педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Экспериментал миокардитда юрак митохондрияси дисфунксиясини ЯН-1 ва ЯН-2 полифенол бирикмалар ёрдамида коррексиялаш ҳамда уларни ин витро тажрибаларда биологик фаолллигини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
госсипол диазоимино ҳосиласи ЯН-1, ЯН-2 полифенолларини ин витро тажрибаларда антирадикал фаоллиги, юрак митохондриялари мегапорасини Cа2+ ионларига боғлиқ очилишини ингибирлаши ҳамда митоКАТФ-каналига фаолловчи таъсири аниқланган;
ин витро тажрибаларида ФАД-боғлиқ субстратлар иштирокида юрак митохондриясидаги оксидланишни фосфорланиш жараёнидан қисман ажратиши полифеноллар консентрациясига боғлиқлиги кўрсатилган;
экспериментал миокардитда госсипол диазоимино ҳосиласи ЯН-1, ЯН-2 полифеноллари юрак митохондриясининг Cа2+ га боғлиқ юқори ўтказувчан порасига (мПТП), ЛПО жараёни ва МДА миқдорига самарали ингибирловчи хоссаси ҳамда митоКАТФ-каналига фаолловчи таъсири мавжудлиги аниқланган;
ЯН-1 ва ЯН-2 полифеноллари экспериментал миокардитда қондаги кардиомаркер ферментлар фаоллигини камайтириб, митохондрия антиоксидант ферментлар фаоллигини оширади;
госсипол диазамино ҳосилалари ЯН-1, ЯН-2 полифеноллари ва кверсетин флавоноли экссудатив миокардитли яллиғланиш реакцияларини камайтириш орқали тўқималарнинг шикастланишини сезиларли даражада камайтириши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Госсипол диазамино ҳосилаларининг экспериментал миокардит шароитида каламуш юрак митохондрияси дисфунксиясини коррексиялаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
адреналинли миокардитда юрак митохондрияси функсионал бузилишига госсипол диазамино ҳосилаларининг фармакологик коррексияловчи таъсири бўйича олинган натижалардан ЎзМУ ҳузуридаги Биофизика ва биокимё институтининг ИЗ-202103021/Ф-ОТ-2021-465 рақамли «Инсон ва ҳайвонларнинг патологик ҳолатлари ва касалликларининг ин витро ва ин виво имитацион моделларини ишлаб чиқиш» амалий лойиҳа доирасида госсипол диазоимино ҳосилаларидан (ЯН-1, ЯН-2) оксидатив стресс, сурункали қайталанувчи афтоз стоматитда яллиғланишни коррексиялаш фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025 йил 21 августдаги 14/17-3044 сон маълумотномаси). Натижада, афтоз стоматитда оғиз бўшлиғи яллиғланиши камайтириш, касалликнинг коррексиялаш имконини берган;
госсипол диазамино ҳосилаларининг (ЯН-1, ЯН-2) фармакологик хоссалари бўйича натижалардан ЎзМУ ҳузуридаги Биофизика ва биокимё институтининг ИЗ-202103021/Ф-ОТ-2021-465 рақамли «Инсон ва ҳайвонларнинг патологик ҳолатлари ва касалликларининг ин витро ва ин виво имитацион моделларини ишлаб чиқиш» амалий лойиҳа доирасида ҳайвонлар патологик ҳолатлари имитацион моделларини (ин виво) ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025 йил 21 августдаги 14/17-3044 сон маълумотномаси). Натижада, турли биологик бирикмаларнинг афтоз стоматитга таъсирининг моделлаш имконини берган;
кардиопротектив бирикмаларнинг митохондрия даражасидаги молекуляр механизмларини аниқлаш бўйича натижалардан Полшанинг Лодз университетини № УМО-2020/37/Н/НЗ5/02359 рақамли “Тирозин билан ўзгартирилган полиетиленимин полимерлари синергик саратон иммунотерапиясида РНКни етказиб беришнинг истиқболли векторлари сифатида” лойиҳа доирасида антиоксидант хоссага эга моддаларнинг иммунотерапевтик фаоллигини аниқлашда фойдаланилган (Полшани Лодз университетини 2025 йил 17 октябрдаги маълумотномаси). Натижада, токциклиги кам бўлган модификацияланган полиетиленимин полимерларининг олиш имконини берган.