Газиев Умирзак Лапасовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ғўза навларини парваришлашда мақбул суғориш тартиби ҳамда қатор оралиғини ишлаб чиқиш (Сирдарё вилояти бўз-ўтлоқи тупроқлари шароитида)”, 06.01.02 – Мелиорация ва суғорма деҳқончилик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертасия мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2024.4.PhD/Qx1507
Илмий раҳбар: Саломов Шавкат Турабович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертасия бажарилган муассаса номи: Гулистон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.05/04.03.2022.Qx.13.01.
Расмий оппонентлар: Исаев Собиржон Хусанбаевич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Жўраев Умид Анварович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
Диссертасия йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Сирдарё вилоятининг бўз-ўтлоқи тупроқлари шароитида ўрта толали ғўзанинг “Гулистон” ва “С-8290” навларининг мақбул қатор оралиғи ва суғориш тартибларини илмий асосда ишлаб чиқиш ҳамда кластерлар ва фермер хўжаликлари учун илмий-амалий тавсиялар беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор Сирдарё вилоятининг бўз-ўтлоқи тупроқлари шароитида ғўзанинг “Гулистон” ва “С-8290” навларини парваришлаш учун мақбул суғориш тартиби (суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 65-70-65 % ва 70-75-70 %) ва қатор оралиғи (76 ва 90 см) ишлаб чиқилган;  
ғўза навлари суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 65-70-65 % тартибда суғорилганда тупроқнинг 0-30, 30-50 ва 50-70 см ҳисобий қатламларда амал охиридаги ҳажм оғирлиги амал даври бошига нисбатан 0,05, 0,02, 0,03 г/см3 га ошганлиги, 6 соат давомидаги сув ўтказувчанлиги 95,1 м3/га камайганлиги, 70-75-70 % тартибда суғорилганда эса мазкур кўрсаткичлар тегишлича 0,06, 0,04, 0,05 г/см3, ва 150,8 м3/га ни ташкил этганлиги аниқланган;
“Гулистон” ва “С-8290” ғўза навларининг мавсумий суғориш меъёри суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 70-75-70 % тартибида 0-2-1 тизимда суғорилганда 2633 м3/га ни, суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 65-70-65 % тартибида 0-2-0 тизимда суғорилганда 1925,0 м3/га бўлганлиги аниқланган;
бир сентнер пахта ҳосили учун энг кам мавсумий сув миқдори “Гулистон” ғўза навида суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 65-70-65 % тартибда ва қатор оралиғи 76 см қўлланилганда, “С-8290” ғўза навида эса суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 70-75-70 % тартибда ва қатор оралиғи 90 см қўлланилганда сарфланганлиги ва тегишлича 44,2 ва 58,9 м3/с ни ташкил этганлиги аниқланган;
ғўзанинг “Гулистон” навини суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 65-70-65 % суғориш тартибида ва 76 см қатор оралиғида, “С-8290” навини 65-70-65 % суғориш тартибида ва 90 см қатор оралиғида парваришлашнинг ўсимлик ўсиш-ривожланиши, пахта ҳосилдорлиги ва тола сифати ҳамда иқтисодий самарадорлик кўрсаткичларига ижобий таъсири илмий асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ғўза навларини парваришлашда мақбул суғориш тартиби ва турли қатор оралиғини ишлаб чиқиш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
“Ўрта толали “Гулистон” ва “С-8290” ғўза навларини етиштириш агротехнологияси (Сирдарё вилояти тупроқ-иқлим шароити учун)” номли тавсиянома ишлаб чиқилган ва амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 1-апрелдаги №05/04-04-110–сон маълумотномаси). Натижада, мазкур тавсиянома Сирдарё вилоятидаги қишлоқ хўжалиги бошқармалари ходимлари, пахтачилик билан шуғулланувчи фермер хўжаликлари ва кластерлар учун “С-8290” ва “Гулистон” ғўза навларини парваришлашда амалий қўлланма сифатида хизмат қилмоқда;
ғўзанинг “Гулистон”навини суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 65-70-65 % суғориш тартибида ва 76 см қатор оралиғида ва “С-8290” навини 70-75-70 % суғориш тартибида ва 90 см қатор оралиғида парваришлаш агротехнологияси Сирдарё вилояти Мирзаобод туманидаги “Мирзачул агро cлустер” МЧЖ нинг 40 гектар майдонида жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 1-апрелдаги №05/04-04-110–сон маълумотномаси). Натижада, “Гулистон” навидан 38,6 с/га, “С-8290” навидан 40,1 с/га пахта ҳосили олиш билан бирга, 1-теримнинг салмоғи юқори бўлишига эришилган;
ғўзанинг “Гулистон” ва “С-8290” навларини мақбул суғориш тартибида ва қатор оралиғида парваришлаш агротехнологияси Сирдарё вилояти Гулистон туманидаги “Агрокомплех сайқал” МЧЖ да 90 гектар майдонда амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 1-апрелдаги №05/04-04-110–сон маълумотномаси). Натижада, мазкур ғўза навларидан юқори ва сифатли ҳосил олиш ҳамда сув ресурсларининг 10-15 % тежалиши ҳисобига 87,5 % рентабелликка эришилган.