Эргашев Жаҳонгир Юнус ўғлининг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Турк хоқонлиги бошқарувининг ижтимоий-иқтисодий асослари”, 07.00.03 – Жаҳон тарихи. 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.DSc/Tar502.
Илмий маслаҳатчи: Воҳидов Шодмон Ҳусейнович, тарих фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат шарқшунослик университети, DSc.03/31/01/2024/Tar.21.03  Расмий оппонентлар: 
Наталя Эрмановна Каримова, тарих фанлари доктори, профессор.
Аблет Қаюмович Камалов, тарих фанлари доктори, профессор.
Алпаслан Ашик, тарих фанлари доктори
Етакчи ташкилот: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Турк хоқонлиги бошқарув тартибларининг ижтимоий-иқтисодий асосларига оид масалаларини ўрганиш ва таҳлил қилишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Турк хоқонлиги давлатчилиги масалалари совет даври тарихчилари томонидан аксарият ҳолларда синфий кураш нуқтайи назаридан баҳолаган бўлиб, унинг давлат бошқаруви, ижтимоий тузилиши ва сиёсий жараёнларига етарлича ва холисона баҳо берилмаганлиги, хоқонликнинг мустақил давлат сифатидаги ўрни ва жаҳон тарихидаги аҳамияти иккинчи даражали масала сифатида кўрилганлиги, сўнгги йилларда хорижда ва Ўзбекистонда олиб борилган тадқиқотлар нисбатан холис ва Турк хоқонлигининг тўлақонли давлат сифатини акс эттириши фикри асослаб берилган;
Турк хоқонлигининг шаклланишида даштда бирлашган қабила гуруҳларининг мавжудлиги, даштлардаги қулай шароитлар, бошқа кучга даъвогарларнинг йўқлиги каби омилларнинг аҳамияти юқори эканлиги, давлатнинг империячилик мафкураси даштаги турли қабила ва элатлар ўртасидаги алоқаларнинг ривожланиши ҳамда маҳаллий диний эътиқодлар таъсирида шаклланганлиги, қарам халқлар орасида ҳукмронлик муҳитидан норозилик ва келишмовчиликларидан фойдаланишга тайёр кучли душманнинг мавжудлиги, аристократиянинг хитойлашуви, юқори қатламлар манфаатлари ва бошқа кўчманчи гуруҳлар манфаатлари ўртасидаги кучли тафовутнинг шаклланиши, каби омиллар давлатнинг кучсизланиши ва бўлинишига таъсир кўрсатганлиги манбалар асосида далилланган;
кўчманчи бошқарувни ташкил этишда империя шаклида тутиб туриш жараёни давлатни заифлаштирганлиги, Хитойга босқинлар уюштириш, мунтазам равишда ўлпон олиш, кўчманчиларга чегара савдосида имтиёзлар бериш билан тинчлик ва қариндошлик шартномаларини тузиш, хоқонликни марказлаштиришнинг асосий қуроли деб ҳисобланганлиги каби омилларнинг Турк хоқонлигининг умумий ривожланиш суръатини аниқлашга ёрдам бериши асосланган;
қадимги туркларда ҳукмдор шахсияти сиёсий ва маъмурий бошқарув тизимининг марказий унсурларидан бири бўлиб, хоқонлар илоҳий кучга эга шахс сифатида давлатнинг мустаҳкамланишида муҳим рол ўйнаганлиги, улар халқнинг бирлигини таъминловчи, руҳий-ахлоқий йўналишини белгиловчи етакчи сифатида эътироф этилганлиги ва шу боис ҳукмдор шахсиятининг сиёсий-маъмурий аҳамияти фақат давлат бошқаруви билан чекланмай, балки туркий халқларнинг мафкуравий ҳаёти ва маданиятига ҳам бевосита таъсир кўрсатганлиги аниқланган;
Турк хоқонлиги кўчманчи давлатчиликнинг дашт характерига мансуб бўлиб, унинг мазмун-моҳияти даштда фаровон яшаш учун шарт-шароитлар яратишни ўзида акс эттирганлиги, шу нуқтаи назардан хоқонликнинг хўжалик тузилиши хилма-хилликка эга мураккаб иқтисодий ҳолатни ифодалаганлиги, қадимги туркларда аҳолини озиқ-овқат, кийим-кечак каби маҳсулотлар билан таъминлашга қаратилган йилқичилик, қўйчилик, қурол-яроғлар ва хўжалик буюмлари ишлаб чиқишга йўналтирилган металлургия, йирик даромад манбаи бўлган халқаро савдо-сотиқ ва қисман деҳқончилик хўжаликнинг асосини ташкил этганлиги, Турк хоқонлиги иқтисодий ривожланишининг умумий консепсияси қўшни давлатлар билан ўзаро манфаатли ҳамкорликка асосланганлиги очиб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Турк хоқонлиги давлатчилиги масалалари совет даври тарихчилари томонидан аксарият ҳолларда синфий кураш нуқтайи назаридан баҳолаган бўлиб, унинг давлат бошқаруви, ижтимоий тузилиши ва сиёсий жараёнларига етарлича ва холисона баҳо берилмаганлиги, хоқонликнинг мустақил давлат сифатидаги ўрни ва жаҳон тарихидаги аҳамияти иккинчи даражали масала сифатида кўрилганлиги, сўнгги йилларда хорижда ва Ўзбекистонда олиб борилган тадқиқотлар нисбатан холис ва Турк хоқонлигининг тўлақонли давлат сифатини акс эттиришига оид натижалардан Бухоро давлат музей-қўриқхонаси Тарих бўлимининг экспозициясида Бухоро шаҳрининг шаклланиши ва ривожланиш тарихини ёритиб беришда ҳамда йўл кўрсаткичини илмий янгиликлар билан бойитишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Маданиу мерос агентлигининг 2025-уил 23-июндаги 04-05/2534-сонли маълумотномаси). Тадқиқот натижалари Шарқий Осиё, Шарқий Туркистон ҳудудларида мавжуд бўлган давлатлар билан амалга оширилган савдо-дипломатик алоқалар, халқаро сиёсий муносабатлар, ушбу муносабатларнинг этник жараёнлардаги ўрни, ўзаро қўшни бўлган минтақалар халқларининг ягона тарихий тақдири ҳамда геосиёсий ҳолати, халқлар миграцияси ривожланишини таҳлил этиш учун хизмат қилган;
Турк хоқонлиги давлатнинг дашт характерига эга бўлиб, унинг мазмун-моҳияти фаровон яшаш учун шароит яратишни акс эттирганлиги, хоқонликнинг хўжалик тузилиши хилма-хилликка эга мураккаб иқтисодий ҳолатни ифодалаганлиги, қадимги туркларда йилқичилик, қўйчилик, металлургия, савдо-сотиқ ва қисман деҳқончилик хўжаликнинг асосини ташкил этганлиги, Турк хоқонлиги иқтисодий ривожланишининг умумий консепсияси қўшни давлатлар билан ўзаро манфаатли ҳамкорликка асосланганлигига оид маълумотлар 2017-2021-йилларда Бухоро давлат университетида Давлат илмий-техника дастурлари доирасида бажарилган “ОТ-Ф1-002 – Ёшларда миллий ғоя ва мафкуравий иммунитетни шакллантиришнинг психологик механизмлари” номли фундаментал лойиҳа доирасида белгиланган асосий вазифаларни бажаришда амалда фойдаланилган (Бухоро давлат университетининг 2025-йил 2-июндаги 02/3626-сон маълумотномаси). Натижалар фундаментал лойиҳа доирасида ёш авлодда тарихий тафаккур ва миллий ўзликни шакллантириш, Турк хоқонлигининг сиёсий-маданий меросини чуқур англаш ва ундан ғоявий тарбиялашда қўлланилмоқда.
кўчманчи бошқарувни ташкил этишда империя шаклида тутиб туриш жараёни давлатни заифлаштирганлиги, Хитойга босқинлар уюштириш, мунтазам равишда ўлпон олиш, кўчманчиларга чегара савдосида имтиёзлар бериш билан тинчлик ва қариндошлик шартномаларини тузиш, хоқонликни марказлаштиришнинг асосий қуроли деб ҳисобланганлиги каби омилларнинг Турк хоқонлигининг умумий ривожланиш суръатини аниқлашга ёрдам бериши ҳақидаги маълумотлардан Ўзбекистон Республикаси Миллий тикланиш демократик партиуасининг дастуриу мақсадларини бажаришда қўлланилди (Ўзбекистон Республикаси Миллий тикланиш демократик партиуасининг 2025-уил 21-апрелдаги 02/02-41-сонли маълумотномаси). Берилган маълумотлар Ўзбекистон Республикаси Миллий тикланиш демократик партиуасининг фаолиятини ривожлантиришга ҳамда дастурий мақсадларини бажаришда муҳим аҳамият касб этди;
Турк хоқонлигининг шаклланишида даштда бирлашган қабила гуруҳларининг мавжудлиги, даштлардаги қулай шароитлар, бошқа кучга даъвогарларнинг йўқлиги каби омилларнинг аҳамияти юқори эканлиги, давлатнинг империячилик мафкураси даштаги турли қабила ва элатлар ўртасидаги алоқаларнинг ривожланиши ҳамда маҳаллий диний эътиқодлар таъсирида шаклланганлиги, қарам халқлар орасида ҳукмронлик муҳитидан норозилик ва келишмовчиликларидан фойдаланишга тайёр кучли душманнинг мавжудлиги, аристократиянинг хитойлашуви, юқори қатламлар манфаатлари ва бошқа кўчманчи гуруҳлар манфаатлари ўртасидаги кучли тафовутнинг шаклланиши, каби омиллар давлатнинг кучсизланиши ва бўлинишига таъсир кўрсатганлигига доир натижалардан умумтаълим мактабларининг 7-синф “Ўзбекистон тарихи” дарслиги (муаллиф: А.Замонов ва бошқ. Т: Ўзбекистон, 2022. – 192 б.) мазмунига сингдирилган. Турк хоқонлиги тарихини ўрганиш бўйича ўқув дастурларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Республика таълим марказининг 2025-йил 3-июлдаги 01/11-11-421-сонли маълумотномаси). Натижалар Турк хоқонлигининг дипломатияси, сиёсий тарихи, маданияти тарихига доир мавзулар моҳиятини кенг жамоатчиликка таништиришга хизмат қилган;
қадимги туркларда ҳукмдор шахсияти сиёсий ва маъмурий бошқарув тизимининг марказий унсурларидан бири бўлиб, хоқонлар илоҳий кучга эга шахс сифатида давлатнинг мустаҳкамланишида муҳим рол ўйнаганлиги, улар халқнинг бирлигини таъминловчи, руҳий-ахлоқий йўналишини белгиловчи етакчи сифатида эътироф этилганлиги ва шу боис ҳукмдор шахсиятининг сиёсий-маъмурий аҳамияти фақат давлат бошқаруви билан чекланмай, балки туркий халқларнинг мафкуравий ҳаёти ва маданиятига ҳам бевосита таъсир кўрсатганлигига оид натижалардан Ўзбекистон миллий телерадиокампанияси “Ўзбекистон тарихи” телеканалидаги “Мавзу” ва “Тарихий савол” каби кўрсатувларнинг ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокампанияси “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси таркибидаги “Ўзбекистон тарихи” телеканали 2025-йил 15-апрелдаги 01-30/243-сонли маълумотномаси). Натижаларнинг фойдаланилиши Турк хоқонлиги бошқарувининг ўзбек давлатчилиги тарихидаги аҳамияти, савдо муносабатлари тарихи илмий асослаб берилиши орқали томошабинларнинг Ўзбекистон тарихига оид билимларининг кенгайишига хизмат қилган.