Имамалиев Бахтиёр Алишеровичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Аллергияга қарши фитокомпозицияларни технологиясини ишлаб чиқиш ва фармако-токсикологик баҳолаш», 14.00.17 – Фармакология ва клиник фармакология, 15.00.01 – Дори технологияси (фармацевтика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: В2022.2.DSc/Far34.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент фармацевтика институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами:Тошкент вакцина ва зардоблар илмий-тадқиқот институти ҳузуридаги DSc.04/30.09.2022.Far.134.01 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Фозилжонова Малика Шукҳратжоновна, фармацевтика фанлари доктори, доцент; Сиров Владимир Николаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Шакҳмурова Гулнара Абдуллаевна, биология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади аллергодерматозларни ташқи даволаш учун бўлган фитокомпозицияларни ишлаб чиқиш ва фармако-токсикологик хусусиятларини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
экземани ташқи даволаш учун маҳаллий доривор ўсимлик хом ашёси асосида суюқ экстракт ва доривор йиғма шаклидаги фитокомпозициянинг таркиби ва технологияси ишлаб чиқилди;
атопик дерматитни ташқи даволаш учун маҳаллий доривор ўсимлик хомашёси асосида қуруқ экстракт, гел, крем, суртма ва доривор йиғмаларни шаклидаги фитокомпозициянинг таркиби ва технологияси ишлаб чиқилди;
турли омиллар таъсирини ўрганиш орқали экземани ташқи даволаш учун суюқ экстракт технологияси ишлаб чиқилди, ишлаб чиқилган технология барқарорликка таъсир қилувчи баласт моддаларининг ажралишини камайтирадиган, фаол моддаларнинг ажралишини сақлаган ҳолда ва кремниёрганик моддаларининг юқори ажралишига эга;
экземани ташқи даволаш учун суюқ экстракти, шунингдек, атопик дерматитни ташқи даволаш учун қуруқ экстракти, гел, крем ва суртма сифат кўрсаткичлари аниқланди;
экземани ташқи даволаш учун тавсия этилган суюқ экстрактининг безарарлиги исботланган (ўткир ва нимўткир токциклиги, маҳаллий таъсирчанлиги ва аллергия чақириш хусусияти, умумий фармакологик фаоллик);
экземани ташқи даволаш учун суюқ экстрактининг антиаллергик, антигистамин, яллиғланишга қарши фаоллиги синтетик препаратлардан (топик глюкокортикостероидлар, антигистамин воситалар ва анъанавий препаратлар) кам эмаслиги ва баъзи ҳолларда ҳатто улардан ошиб кетиши исботланган;
экземани ташқи даволаш учун суюқ экстракти ва атопик дерматитни ташқи даволаш учун суюқ экстракти эталон препаратларидан кам бўлмаган ярани даволовчи фаолликка эга эканлиги исботланган;
экземани ташқи даволаш учун суюқлик экстракти ва атопик дерматитни ташқи даволаш учун суюқ экстрактнинг таъсир қилиш механизми ўрганилди, унинг моҳияти тўғридан-тўғри антигистамин (гистаминни блокировка қилувчи) таъсирида ва терининг морфологиясига тикловчи таъсир кўрсатишида;
экземани ташқи даволаш учун суюқлик экстракти ва атопик дерматитни ташқи даволаш учун суюқ экстрактнинг барқарорлиги ўрганилди ва фармако-токсикологик барқарорлик баъзи физик-кимёвий кўрсаткичларда оғишлардан кейин ҳам сақланиб туриши аниқланди;
экземани ташқи даволаш учун доривор йиғманинг, шунингдек, атопик дерматитни ташқи даволаш учун қуруқ экстракт, гел, крем, суртма ва доривор йиғманинг безарарлиги аниқланган (ўткир токциклик, маҳаллий таъсирчанлиги ва аллергия чақириш хусусияти);
экземани ташқи даволаш учун доривор йиғманинг ва атопик дерматитни ташқи даволаш учун доривор йиғманинг антиаллергик фаоллиги исботланган ва антиаллергик фаоллиги синтетик препаратлардан (топик глюкокортикостероидлар, антигистамин воситалар ва анъанавий препаратлар) кам эмаслиги ҳам;
атопик дерматитни ташқи даволаш учун қуруқ экстракт, гел, крем ва суртманинг антиаллергик фаоллиги аниқланди, антиаллергик фаоллиги рўйхатга олинган дори шаклидан устунлиги исботланди ва ҳар бир доривор шакли учун самарали дозали концентрация ўрнатилди;
атопик дерматитни ташқи даволаш учун қуруқ экстракт, гел, крем ва суртманинг биокираолишлиги ўрганилиб, дори шакли ва ишлаб чиқариш технологиясининг ўзгариши билан биокираолишлиги кўрсаткичлари ўзгариши аниқланди;
янги биофармацевтик қонуният аниқланди, унинг моҳияти шундаки, дори шакли ва турли дори шаклларини олиш технологиясидаги ўзгаришлар фармакодинамик синергизм туфайли фармакодинамикага тўғридан-тўғри таъсир қилади, фармакокинетикага сезиларли таъсир кўрсатмаган ҳолда.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Аллергодерматозларни ташқи даволаш учун фитокомпозицияларни ишлаб чиқиш ва фармако-токсикологик хусусиятларини ўрганишда олинган илмий натижаларга асосланиб:
ихтирога патент ИАП 06068, бу экземани даволаш учун ишлаб чиқилган фитойиғманинг саноат ишлаб чиқаришини ривожлантириш имконини беради;
ихтирога патент ИАП 06409, бу экземани даволаш учун ишлаб чиқилган суюқлик экстрактининг саноат ишлаб чиқаришини ривожлантириш имконини беради;
Ўзбекистон Республикасининг ДВ/М 04095/04/22-сонли рўйхатдан ўтганлик тўғрисидаги гувоҳномаси, «Медиофарм» МЧЖ негизида атопик дерматит ва аллергодерматозларни даволаш учун инновацион, доривор, антиаллергик восита сифатида тиббий амалиётда кенг қўллаш мақсадида «Фитоаллергодерм» суюқ экстрактини ишлаб чиқариш ва сотувга чиқариш имконини беради;
«Фитоаллергодерм» суюқ экстракти учун тиббиётда фойдаланиш бўйича тасдиқланган йўриқномада, атопик дерматит ва аллергодерматозларнинг ташқи терапияси учун препаратни клиник қўллаш учун кўрсатмалар мавжуд;
«Фитоаллергодерм» суюқ экстракти учун тасдиқланган корхона фармакопея мақоласи КФМ 42 Уз 15098648-4936-2022. Натижада «Медиофарм» МЧЖ негизида ишлаб чиқариш ўзлаштирилди.