Абдурахманов Жамолиддин Абдугулом ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Антикоагулянт фаолликка эга бўлган полисахарид ҳосилаларини молекуляр конструксиялаш», 02.00.10 – Биоорганик кимё (кимё фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/К990.
Илмий раҳбар: Шомуротов Шавкат Абдуганиевич, кимё фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Биоорганик кимё институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Биоорганик кимё институти, DSc.02/30.12.2019.К/В.37.01.
Расмий оппонентлар: Гафуров Махмуджон Бакиевич, кимё фанлари доктори, профессор; Маулянов Солихжон Алимжанович, кимё фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Тошкент кимё-технология институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: антикоагулянт фаолликка эга бўлган, полисахаридларнинг янги ҳосилаларини синтез қилиш, уларнинг физик-кимёвий, фармако-токсикологик хусусиятларини ҳамда “тузилиш - биологик фаоллик” орасидаги боғлиқликларни аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
турли молекуляр массали ва белгиланган миқдорда алдегид гуруҳлари тутган декстран ва крахмалнинг полиалдегид ҳосилалари синтез қилишнинг мақбул реакция шароитлари аниқланган;
полиалдегиддекстран ва полиалдегидкрахмални 2-АЕС билан нуклеофил бирикиш реакцияси амалга оширилган ва таркибида турли миқдорда сулфат гуруҳи тутувчи фрагмент сақлаган ҳосилалари синтез қилинган;
декстран ва крахмалнинг азометин боғли 2-АЕС фрагменти тутувчи ҳосилаларини қайтариш реакциясининг мақбул шароитлари аниқланган;
физик-кимёвий тадқиқот усуллари ёрдамида декстран ва крахмал асосида синтез қилинган конюгатларни тузилиши ва молекуляр кўрсаткичлари исботланган;
илк бор декстран ва крахмал асосида антикоагулянт ва антиагрегант хоссаларига эга бўлган конюгатлари олиш мумкинлиги исботланган ҳамда уларнинг тузилиш ва биологик фаоллиги ўртасидаги боғлиқликлар аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Декстран ва крахмални 2-АЕС билан кимёвий модификасиялаш ва олинган ҳосилаларнинг тузилиши ва биологик фаоллигини тадқиқ этиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
декстраннинг 2-АЕС билан конюгациялаш орқали антикоагулянт хусусиятли ҳосилаларини олиш усули ишлаб чиқилган ва бу усулга Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигидан ихтирога патент олинган (ИАП 7672 2024). Натижада, декстраннинг 2-АЕС ҳосиласи асосида юқори антикоагулянт хусусиятли конюгат олиш имконини берган;
крахмал 2-АЕС тутган ҳосиласи асосида антикоагулянт хусусиятли конюгатлар олиш усулига Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигидан ихтирога патент олинган (ИАП 8059 2025). Натижада, крахмалнинг 2-АЕС ҳосиласи асосида юқори антикоагулянт хусусиятли конюгат олиш имконини берган.