Даулетов Мадияр Боранбаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Йўл тўшамаси конструксияси ва ҳаво ҳароротининг цементбетон қоплама плиталари орасида кўтарилишлар ҳосил бўлиш жараёнига таъсири”, 05.09.01 – Қурилиш конструксиялар, бино ва иншоотлар (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Т5754.
Илмий раҳбар: Амиров Турсоат Жуммаевич, техника фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат транспорт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассаслар) номи, ИК рақами: Қорақалпоқ давлат университети, PhD.03/05.04.2025.Т.20.12.
Расмий оппонентлар: Тургаев Жамбул Адилбаевич, техника фанлари бойича фалсафа доктори (PhD), доцент; Каюмов Абдубаки Джалилович, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади ҳарорат таъсиридан турли конструкциядаги цементбетон қопламали автомобил йўлларининг плиталари орасида кўтарилишлар ҳосил бўлиш жараёнини очиб беришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
цементбетон қопламаларининг кўндаланг сиқилиш чокларида кўтарилишлар ҳосил бўлишининг назарий-механик асосларига кўра уларнинг ривожланишига таʼсир этувчи ҳарорат фарқи, штир, сиқилиш ва кенгайиш чоки ҳолати ҳамда плитанинг деформацияланиш шароитлари каби омиллар аниқланган;
цементбетон қопламаларининг юқори ва пастки қатламлари орасидаги ҳароратлар фарқи (ΔТ) таʻсирида юзага келадиган қавариш ва эгилиш деформациялари натижасида юзага келган бурчак эгилиши ҳамда вертикал кўтарилишнинг кўндаланг сиқилиш ва кенгайиш чоклари зонасидаги максимал қийматлари ҳисоблаб чиқилган;
турли конструксиядаги бетон қопламаларида ҳароратлар фарқи (ΔТ) ҳисобига вертикал коʻтарилиш (δ)лар содир бўлиши аниқланиб, унинг ёʻл равонлиги индекси (ИРИ) билан сирт қавариқлик даражаси ва плита четларининг кўтарилиш интенсивлиги боʻйича функсионал богʻлиқлиги аниқланган;
цементбетон қопламали ёʻл тоʻшамаси конструксиясининг вақт оʻтиши билан қоплама плиталари орасида коʻтарилишлар ҳосил боʻлиш тезлигига энг кучли таʼсир коʻрсатадиган ҳарорат фарқидан (ΔТ) ва плиталарнинг геометрик ўлчамлари параметрларини қамраб олган кетма-кетлигида ишловчи ΔТ→δ→ИРИ ҳарорат фарқи, плитанинг кўтарилиши ва равонлик корсаткичининг механик-эмпирик модели ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Йўл тўшамаси конструксияси ва ҳаво ҳароротининг цементбетон қоплама плиталари орасида кўтарилишлар ҳосил бўлиш жараёнига таъсири мавзусида олиб борилган илмий тадқиқот наижалари асосида:
цементбетон қопламаларининг кўндаланг сиқилиш чокларида кўтарилишлар ҳосил бўлишининг назарий-механик асосларига кўра уларнинг ривожланишига таʼсир этувчи ҳарорат фарқи, штир, сиқилиш ва кенгайиш чоки ҳолати ҳамда плитанинг деформацияланиш шароитлари каби омиллар аниқланганлигига оид таклифлар Автомобил ёʻллари қоʻмитасига қарашли “Ўзйўллойиҳа лойиҳа қидирув институти” ДУК ва Қорақалпогʻистон республикаси автомобил ёʻллари бош бошқармаси корхоналари фаолиятида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги ҳузуридаги автомобил йўллари қўмитасининг 2025-йил 14-октябрдаги 02-4575-сон ва Қорақалпоғистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг 2025-йил 13-октябрдаги 04-07/01-3177-сон маълумотномалари). Натижада, цементбетон қопламали йўлларда ҳарорат таъсиридан келиб чиқадиган кўтарилишлар йўл қопламасининг равонлик индекси (ИРИ) кўрсаткичлари ўзгаришларини прогнозлаш имконияти яратилган;
цементбетон қопламаларининг юқори ва пастки қатламлари орасидаги ҳароратлар фарқи (ΔТ) таʻсирида юзага келадиган қавариш ва эгилиш деформациялари натижасида юзага келган бурчак эгилиши ҳамда вертикал кўтарилишнинг кўндаланг сиқилиш ва кенгайиш чоклари зонасидаги максимал қийматлари ҳисоблаб чиқилган чиқилганлиггиа оид таклифлар Автомобил ёʻллари қоʻмитасига қарашли “Ўзйўллойиҳа лойиҳа қидирув институти” ДУК ва Қорақалпогʻистон республикаси автомобил ёʻллари бош бошқармаси корхоналари фаолиятида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги ҳузуридаги автомобил йўллари қўмитасининг 2025-йил 14-октябрдаги 02-4575-сон ва Қорақалпоғистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг 2025-йил 13-октябрдаги 04-07/01-3177-сон маълумотномалари). Натижада, цементбетон қопламали йўлларда йил давомида ҳарорат фарқининг ортиши сиқилиш чокининг кўтарилиш миқдори 7 баравар ортиши кузатилганлиги аниқланган;
турли конструксиядаги бетон қопламаларида ҳароратлар фарқи (ΔТ) ҳисобига вертикал коʻтарилиш (δ)лар содир бўлиши аниқланиб, унинг ёʻл равонлиги индекси (ИРИ) билан сирт қавариқлик даражаси ва плита четларининг кўтарилиш интенсивлиги боʻйича функсионал богʻлиқлиги аниқланганлигига оид таклифлар Автомобил ёʻллари қоʻмитасига қарашли “Ўзйўллойиҳа лойиҳа қидирув институти” ДУК ва Қорақалпогʻистон республикаси автомобил ёʻллари бош бошқармаси корхоналари фаолиятида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги ҳузуридаги автомобил йўллари қўмитасининг 2025-йил 14-октябрдаги 02-4575-сон ва Қорақалпоғистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг 2025-йил 13-октябрдаги 04-07/01-3177-сон маълумотномалари). Натижада, цементбетон қопламали йўлларда йил давомида ҳарорат фарқининг ортиши кенгайиш чокининг кўтарилиш миқдори яъни йил давомида 1,4 баравар ортиши кузатилганлиги аниқланган;
цементбетон қопламали ёʻл тоʻшамаси конструксиясининг вақт оʻтиши билан қоплама плиталари орасида коʻтарилишлар ҳосил боʻлиш тезлигига энг кучли таʼсир коʻрсатадиган ҳарорат фарқидан (ΔТ) ва плиталарнинг геометрик ўлчамлари параметрларини қамраб олган кетма-кетлигида ишловчи ΔТ→δ→ИРИ ҳарорат фарқи, плитанинг кўтарилиши ва равонлик корсаткичининг механик-эмпирик модели ишлаб чиқилганлигига оид таклифлар Автомобил ёʻллари қоʻмитасига қарашли “Ўзйўллойиҳа лойиҳа қидирув институти” ДУК ва Қорақалпогʻистон республикаси автомобил ёʻллари бош бошқармаси корхоналари фаолиятида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги ҳузуридаги автомобил йўллари қўмитасининг 2025-йил 14-октябрдаги 02-4575-сон ва Қорақалпоғистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг 2025-йил 13-октябрдаги 04-07/01-3177-сон маълумотномалари). Натижада, цементбетон йўл қопламаларидаги чок кўтарилишларни олдиндан таҳлил қилиш ва қоплама равонлиги ўзгаришини баҳолаш имконияти яратилганлигига эришилган.