Тухтаева Махсуда Махсудовнанинг
фалсафа  доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.   Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Олинадиган тиш протезларидан кейин оғиз бўшлиғидаги асоратларни даволашни такомиллаштириш», 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.PhD/Tib4118.
Илмий раҳбар: Идиев Ғайрат Элмуродович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.04/27.09.2024.Tib.93.03.
Расмий оппонентлар: Камалова Феруза Рахматиллоевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Хабилов Ниғмон Луқмонович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Урганч давлат тиббиёт институти.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларда ихтисослашган диагностик ёндошувлар асосида стоматологик ёрдамни такомиллаштиришдан иборат.
III.   Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларнинг оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати ва пародонт касалликларининг организмдаги ассимиляция жараёни ўзгаришларининг оғиз бўшлиғи касалликлари шаклланишида тиш қаттиқ тўқимаси, пародонт ва оғиз бўшлиғи касалликларининг ушбу контингентларда протез эгарсимон қисми остидаги шикастланиши интенсивлиги юқори даражадалиги аниқланган;
олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларда оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати ва пародонт тўқимаси ҳужайраларида деформацияланган ядро, вакуолизирланган цитоплазма, базофил киритмалар касалликни оғирлаштирувчи цитопатологик башоратловчи белгилиги аниқланган;
илк маротаба олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларни комплекс даволашнинг фонида беморларда протез асоси қирғоғига юмшоқ таглик қўйиш сабабли пародонт тўқимаси морфофункционал кўрсаткичларининг яхшиланишини исботланган;
олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларни комплекс даволаш фонида беморларда протез асоси қирғоғига юмшоқ таглик қўллаш ва ишлаб чиқилган профилактик тадбирларга риоя қилиш, 88,9% беморларда ремиссия даври 6 ой давомида сақланиши аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг илмий - тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга тадбиғи бўйича 2025 йил 7 октябрдаги 26/35 - сон хулосасига кўра: 
биринчи илмий янгилик: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларнинг оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати ва пародонт касалликларининг организмдаги ассимиляция жараёни ўзгаришларининг оғиз бўшлиғи касалликлари шаклланишида тиш қаттиқ тўқимаси, пародонт ва оғиз бўшлиғи касалликларининг ушбу контингентларда протез эгарсимон қисми остидаги шикастланиши интенсивлиги юқори даражадалиги аниқланган; Илмий янгиликнинг аҳамияти: олинадиган тиш протези мавжуд беморларда  оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати ва пародонт касалликларининг кенг тарқалиши, пародонтал индексларнинг ўрта оғирлик даражадалиги, асоратларнинг клиник кечиш хусусиятлари, пародонт тўқимасининг цитопатология аломатлари, бириктирувчи тўқима ҳужайра кўрсаткичлар динамикаси беморларни эрта ташхислашни ва башоратлаш исботланганлиги, комплекс даволашнинг цитоморфологик самара берганлиги билан изоҳланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий - амалий маълумотлар Хоразм вилояти болалар стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (07.07.2025 йилдаги 531 - сон) ҳамда Самарқанд вилоят стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (08.07.2025 йилдаги 75-u - сон) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларни эрта ташхислашга имкон берди. Юқоридаги текшириш усуллари ушбу контингентдаги беморларда стоматологик ёрдамни ташкил қилиш ҳамда  асоратларнинг олдини олиш учун хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларда тавсия этилаётган ушбу текшириш усулларидаги ҳамда янги замонавий цитоморфологик усулда организмдаги цитопатология аломатларини аниқлаш ёрдамида ишлаб чиқилганлиги стоматологик текшириш ўтказиш жараёнида ҳар бир беморга сарфланган маблағнинг 440000 сўмгача тежалишини кўрсатди. Бу эса маблағи тежалиши, мукаммаллаштирилган ташхислаш жараёнини таъминлади. Вақтни эса 3 кунга қисқартирдик. Хулоса: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратлар мавжуд беморларда оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати ва пародонт касалликларининг тарқалиши, тузилиши, клиникаси ва кечиши табиати тиш протезлардан фойдаланган муддатига боғлиқ. Олинадиган тиш протезлардан фойдаланиш давомийлиги 5 йилдан 10 йилгача бўлган беморлар 10 йил ва ундан кўп фойдаланганларга қараганда икки баравар кўплиги кузатилди.
иккинчи илмий янгилик: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларда оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати ва пародонт тўқимаси ҳужайраларида деформацияланган ядро, вакуолизирланган цитоплазма, базофил киритмалар касалликни оғирлаштирувчи цитопатологик башоратловчи белгилиги аниқланган; Илмий янгиликнинг аҳамияти: илк маротаба олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратлар аниқланган беморларда пародонт тўқимасининг цитопатология аломатлари, бириктирувчи тўқима ҳужайра кўрсаткичлар динамикасини ноинвазив ташхисот усули сифатида амалиётга киритиш асосланган;  Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар Хоразм вилояти болалар стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (07.07.2025 йилдаги 531 - сон) ҳамда Самарқанд вилоят стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (08.07.2025 йилдаги 75-u - сон) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларни эрта ташхислашга имкон берди. Юқоридаги текшириш усуллари ушбу контингентдаги беморларда стоматологик ёрдамни ташкил қилиш ҳамда асоратларнинг олдини олиш учун хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларда тавсия этилаётган ушбу текшириш усулларидаги ҳамда янги замонавий цитоморфологик усулда организмдаги бириктирувчи тўқима ҳужайра кўрсаткичлар динамикасини аниқлаш ёрдамида ишлаб чиқилганлиги стоматологик текшириш ўтказиш жараёнида ҳар бир беморга сарфланган маблағнинг 440000 сўмгача тежалишини кўрсатди. Бу эса маблағи тежалиши, мукаммаллаштирилган ташхислаш жараёнини таъминлади. Вақтни эса 3 кунга қисқартирдик. Хулоса: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратлар мавжуд беморлар оғиз бўшлиғи тўқималарида яллиғланиш жараёнлари касалликларни ташхислашнинг янги усулларини ишлаб чиқиш бўйича олинган натижалар, жумладан, беморларда турли омилларнинг оғиз бўшлиғи касалликларини ташхислаш ушбу патологик омилларга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш имконини берди.
учинчи илмий янгилик: илк маротаба олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларни комплекс даволашнинг фонида беморларда протез асоси қирғоғига юмшоқ таглик қўйиш сабабли пародонт тўқимаси морфофункционал кўрсаткичларининг яхшиланишини исботланган; Илмий янгиликнинг аҳамияти: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратлар мавжуд беморларда даволаш самарадорлигини ошириш мақсадида комплекс даволаш усуллари билан бир қаторда протез асоси қирғоғига юмшоқ таглик қўйиш стоматологик амалиётга тавсия этилган, ушбу параметрлардан беморларда олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратлар кечиши ва якуни истиқболини белгилашда ташхисий ҳамда прогностик мезонлар сифатида фойдаланиш цитоморфологик  самара бериши исботланган.  Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар Хоразм вилояти болалар стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (07.07.2025 йилдаги 531-сон) ҳамда Самарқанд вилоят стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (08.07.2025 йилдаги 75-u-сон) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар комплекс даволаш усуллари билан бир қаторда протез асоси қирғоғига юмшоқ таглик қўйиш ушбу контингентдаги беморларда стоматологик ёрдамни ташкил қилиш ҳамда  асоратларнинг олдини олиш учун хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларда тавсия этилаётган ушбу даволаш усулларидаги ҳамда янги замонавий комплекс даволаш усуллари билан бир қаторда протез асоси қирғоғига юмшоқ таглик қўйиш усулида даволаш самарадорлигини аниқлаш ёрдамида ишлаб чиқилганлиги стоматологик текшириш ўтказиш жараёнида ҳар бир беморга сарфланган маблағнинг 840000 сўмгача тежалишини кўрсатди. Бу эса маблағи тежалиши, мукаммаллаштирилган ташхислаш жараёнини таъминлади. Вақтни эса 5 кунга қисқартирдик. Хулоса: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратлар мавжуд беморларда асоратларнинг ривожланиш босқичи ва жараёндаги патологик ўзгаришларнинг оғирлиги тиш протезларидан фойдаланиш муддатига боғлиқ. Комплекс даволаш усуллари протез асоси қирғоғига юмшоқ таглик қўйиш, олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларни даволаш жараёнида оғиз бўшлиғидаги шиллиқ қават касалликларини ўз вақтида даволашга қаратилган. 
тўртинчи илмий янгилик: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларни комплекс даволаш фонида беморларда протез асоси қирғоғига юмшоқ таглик қўллаш ва ишлаб чиқилган профилактик тадбирларга риоя қилиш, 88,9% беморларда ремиссия даври 6 ой давомида сақланиши аниқланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларнинг клиник кечиш хусусиятлари ва цитопатология аломатлари кўрсаткичларининг ортиши, беморларни эрта ташҳислашни ҳамда башоратлаш исботланганлиги, комплекс даволашнинг илк бор тавсия этилганлиги, ушбу даво клиник, цитоморфологик самара берганлиги билан изоҳланган.  Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Олинган илмий-амалий маълумотлар Хоразм вилояти болалар стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (07.07.2025 йилдаги 531-сон) ҳамда Самарқанд вилоят стоматология поликлиникаси бўйича буйруқ (08.07.2025 йилдаги 75-u-сон) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларни эрта ташхислашга имкон берди. Юқоридаги текшириш усуллари ушбу контингентдаги беморларда стоматологик ёрдамни ташкил қилиш ҳамда касалликларнинг асоратларини олдини олиш учун хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларда тавсия этилаётган ушбу текшириш усулларидаги ҳамда янги замонавий цитоморфологик усулида организмдаги даволаш самарадорлигини аниқлаш ёрдамида ишлаб чиқилганлиги стоматологик текшириш ўтказиш жараёнида ҳар бир беморга сарфланган маблағнинг 840000 сўмгача тежалишини кўрсатди. Бу эса маблағи тежалиши, мукаммаллаштирилган ташхислаш жараёнини таъминлади. Вақтни эса 5 кунга қисқартирдик. Беморларда протез асоси қирғоғига юмшоқ таглик қўйиш билан бир қаторда комплекс даволаш фонида биз ремиссия давомийлигини 6,25 ойгача чўзилишини гувоҳи бўлдик. Хулоса: олинадиган тиш протезларидан кейин ривожланган асоратларнинг юқори даражада кузатилиши, уларнинг тиш протезидан фойдаланиш давомийлигига боғлиқлиги олинадиган тиш протезларининг оғиз бўшлиғи органлари ва тўқималарига аниқ салбий таъсирини кўрсатади. Бу улардаги стоматологик касалликларнинг олдини олиш ва даволашнинг янги усулларини ишлаб чиқиш, шунингдек, уларнинг ривожланиши учун хавф омилларидан бири сифатида тиш шифокорларини тиш протезларининг салбий таъсирини олдини олишга жалб қилиш зарурлигини кўрсатади.