Хусанов Баходир Шералиевич
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.    
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): 
“Аҳолини ижтимоий таъминотини тартибга солишнинг молиявий механизмини такомиллаштириш”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2020.3.DSc/Iqt260
Илмий маслаҳатчи: Зайналов Жахонгир Расулович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Халқаро университети, DSc.22/29.12.2023.I.175.01
Расмий оппонентлар: Ражабов Шерзод Умурзоқович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Олимжонов Одил Олимович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Карлибаева Рая Хожабаевна иқтисодиёт фанлари доктори, профессор;
Етакчи ташкилот: Қарши Давлат техника университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Аҳолини ижтимоий таъминотини тартибга солишнинг молиявий механизмини самарадорлигини оширишга, уларни аҳолини фаровонлиги ва турмуш даражасини ошириш учун хизмат қиладиган молиявий ва ижтимоий жавобгарликни ўз ичига олган назарий ва услубий асосларини такомиллаштириш бўйича илмий таклифлар ва амалий тавсияларни ишлаб чиқишдан иборатдир. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ижтимоий ҳимоянинг манзиллиги ва самарадорлигини оширишда ижтимоий ёрдамга муҳтож аҳолини давлат ижтимоий таъминот тизимлари орқали кам таъминланган ёки кам даромадли оила сифатида таснифлаб, уларга пенсия, нафақа, субсидия ва бошқа кўринишдаги тўловларни мақсадли равишда тақдим этиш таклиф этилган;
нафақа ёшига етган, аммо давлат пенсия тизимида ихтиёрий иштирок этиш учун талаб этиладиган иш стажига эга бўлмаган фуқароларга пенсия тайинлаш имкониятини кенгайтиришда етарли бўлмаган ҳар бир ой учун бюджетдан ташқари пенсия жамғармасига суғурта бадалларини тўлашни зарур иш тажрибаси ва муддатларни ҳисобга олган ҳолда жорий этиш таклифи асосланган;
ижтимоий ҳимоя қамровини кенгайтириш ва пенсия тизимининг молиявий барқарорлигини таъминлашда норасмий фаолият юритиб келаётган фуқаролар даромадларини қонунийлаштириш, уларнинг пенсия тўловлари ва ижтимоий суғуртада иштирок этишини таъминлаш асосида бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси даромадларини ошириш таклифи берилган;
давлат пенсия таъминоти муҳитини яхшилашда бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасига қўшимча ижтимоий тўловлар оқимини таъминлаш учун тадбиркорликни стратегик драйвер сифатида шакллантиришга қаратилган консептуал ва стратегик ёндашувларни ишлаб чиқиш таклиф этилган;
кам таъминланганликка қарши барқарор ялпи иқтисодий таъсир кўрсатиш, ижтимоий фаолликни кучайтиришда тадбиркорлик қобилиятига эга бўлган аҳолининг салоҳиятини рўёбга чиқариш ва ижтимоий нафақаларни шакллантириш механизмлари асосида “Темир дафтар” рўйхатидан чиқарилган фуқаролар даромадларини оширишга қаратилган комплекс тизимни яратиш таклиф этилди. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инновасион иқтисодиётда ижтимоий таъминотни тартибга солишнинг молиявий механизмини такомиллаштириш бўйича ишлаб чиқилган таклифлар асосида улар амалиётга татбиқ этилган, хусусан:    
ижтимоий ёрдамга муҳтож аҳолини давлат ижтимоий таъминот тизимлари орқали кам таъминланган ёки кам даромадли оила сифатида кўриб чиққан холда уларга пенсия, нафақа, субсидиялар ва бошқа шаклдаги тўловларни тақдим этиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Аҳолининг кам таъминланган қатламларини қўллаб-қувватлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида” ги 2017 йилдаги 12 сентябрдаги ПҚ-3268 сонли Қарорини ижросини таъминлаш хизмат қилган (Ўзбекистон Республикаси бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигининг 29 йил 2020 майдаги 01/00-04/07-4797 сонли маълумотномаси). Натижада, ижтимоий таъминотнинг молиявий механизмини тартибга солиш методологиясининг ўзига хос хусусиятларини аниқлашга ёрдам берган ҳолда аҳолининг молиявий барқарорлигини мустахкамлаш ва ижтимоий тенгликка эришишга имкон берган; 
нафақа ёшига етган, аммо давлат пенсия тизимида ихтиёрий иштирок этиш учун талаб этиладиган иш стажига эга бўлмаган фуқароларга пенсия тайинлаш имкониятини кенгайтиришда етарли бўлмаган ҳар бир ой учун бюджетдан ташқари пенсия жамғармасига суғурта бадалларини тўлашни зарур иш тажрибаси ва муддатларни ҳисобга олган ҳолда жорий этиш таклифи 2019 йил 19 сентябрдаги Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси раҳбари томонидан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси пенсия тизимининг ўрта муддатли истиқболда барқарорлигини таъминлашдаги муаммоларни аниқлаш ва бартараф этиш тўғрисида” ги қарори ижросини таъминлаш хизмат қилган (Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари пенсия жамғармасининг 7 апрел 2021 йилдаги 03/30-010-37/ ТД67315177 сонли маълумотномаси). Натижада, фуқароларга белгиланган миқдордаги пенсияларни тўлаш, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасига қўшимча бадаллар миқдорини 6 фоизга ёки 43,4 миллиард сўмга ошириш имконини берган; 
ижтимоий ҳимоя қамровини кенгайтириш ва пенсия тизимининг молиявий барқарорлигини таъминлашда норасмий фаолият юритиб келаётган фуқаролар даромадларини қонунийлаштириш, уларнинг пенсия тўловлари ва ижтимоий суғуртада иштирок этишини таъминлаш асосида бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси даромадларини ошириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил  26 апрелдаги “Фермер, деҳқон хўжаликлари ва уй-жой мулкдорлари ширкатлари фаолиятини такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида” ги ПҚ-3680 ва 2018 йил 5 июлдаги “Ўзбекистон Республикаси ташқи меҳнат миграцияси тизимини янада такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида” ПҚ-3839-сонли қарорида ўз аксини топган (Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари пенсия жамғармасининг 2021 йил 7 апрелдаги 03/30-010-37/ ТД67315177 сонли маълумотномаси). Натижада, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари пенсия жамғармасига ҳар бир норасмий секторда банд бўлганлар ва меҳнат муҳожирларидан пенсия жамғармасига мажбурий ажратмалар, шу жумладан ижтимоий суғурта бадаллари ҳисобидан ҳар йили 426,0 минг сўм миқдорда қўшимча тушум таъминланган; 
давлат пенсия таъминоти муҳитини яхшилашда бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасига қўшимча ижтимоий тўловлар оқимини таъминлаш учун тадбиркорликни стратегик драйвер сифатида шакллантиришга қаратилган консептуал ва стратегик ёндашувларни ишлаб чиқиш бўйича таклиф Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 17 февралдаги “Ўзбекистон Республикаси иқтисодий ривожланиш ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги ҳузуридаги бизнесни ривожлантириш агентлигини самарали ташкил этиш тўғрисида”ги қарорининг 1-сонли иловасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари пенсия жамғармасининг 2021 йил 7апрелдаги 03/30-010-37/ ТД67315177 сонли маълумотномаси). Натижада, пенсия тизимининг узоқ муддатли молиявий барқарорлигини мустаҳкамлаш, иқтисодий фаолликни кенгайтириш ҳамда аҳоли бандлигининг формал сектор орқали оширилишини рағбатлантиришга хизмат қилувчи консептуал ва стратегик ёндашувлар асосида “Темир дафтар”, “Аёллар дафтари”, “Ёшлар дафтари” бўйича кам таъминланган ёки ижтимоий ёрдамга муҳтожлар сони ўртача йиллик ҳисобда, шунингдек ҳар бир фуқарога купайиши натижасида бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасига 626,5 минг сўм маблағ тушуши таъминланган;
кам таъминланганликка қарши барқарор ялпи иқтисодий таъсир кўрсатиш, ижтимоий фаолликни кучайтиришда тадбиркорлик қобилиятига эга бўлган аҳолининг салоҳиятини рўёбга чиқариш ва ижтимоий нафақаларни шакллантириш механизмлари асосида “Темир дафтар” рўйхатидан чиқарилган фуқаролар даромадларини оширишга қаратилган комплекс тизимни яратиш таклифи бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасида ижтимоий тўловлар фаоллигини оширишга хизмат қилган (Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари пенсия жамғармасининг 2021йил 7 апрелдаги 03 / 30-010-37 ТД67315177 сонли маълумотномаси). Натижада, бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасига ўртача ҳар бир тадбиркорлик фаолиятига жалб этилган фуқаронинг иш ҳақидан ўртача ҳар ойда 694,7 минг сўм миқдорда қўшимча тушум келтирган.