Умаров Жасур Турсуновичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“Ўзбекистонда давлат харидлари тизимини тартибга солишнинг методологик асосларини такомиллаштириш”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.4.DSc/Iqt429
Илмий маслаҳатчи: Эшов Мансур Пўлатович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Халқаро университети, DSc.22/29.12.2023.I.175.01
Расмий оппонентлар: Бердияров Бахриддин Тавашарович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Шеннаев Акбар Ақмирзаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор;
Турсунов Жахонгир Пулатович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Бизнес
ва тадбиркорлик олий мактаби.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистонда давлат харидлари тизимини тартибга солишнинг методологик жиҳатларини такомиллаштиришга қаратилган таклиф ва тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
давлат харидларига оид қонунчиликни такомиллаштириш юзасидан бенефициар мулкдор, дастлабки малака танлови, захирадаги ғолиб, харид қилиш тартиб-таомиллари иштирокчисининг аффилланган шахси, энг яхши таклифларни танлаш каби муаллифлик тарифи ишлаб чиқилган;
корпоратив секторда шаффофлик, рақобатбардошлик ва молиявий ресурслардан самарали фойдаланишни институционал таъминлашда устав капиталида давлат корхоналари ёки давлат улуши
50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган, шунингдек бундай корхоналар улушларининг жами ҳиссаси 50 фоиз
ва ундан ортиқни ташкил этувчи юридик шахсларнинг барча харид жараёнларини “Давлат харидлари тўғрисида”ги Қонун нормаларига мажбурий мувофиқлаштириш таклиф этилган;
давлат буюртмачиларининг харид жараёнида оптимал тартиб-таомилни эркин танлаш имкониятини кенгайтириш ҳамда харид механизмларининг институционал уйғунлигини таъминлаш мақсадида электрон дўкон, ауксион ва энг яхши таклифларни танлаш турларининг юқори қиймат чегараларини бирхиллаштириш таклифи асосланган;
харид жараёнларида вақт жиҳатидан интизомни мустаҳкамлаш, шаффофлик ва прогнозлаш мумкинлигини ошириш орқали рақобатни кучайтиришда давлат буюртмачилари томонидан давлат харидларининг режа-жадвалини махсус ахборот порталида жойлаштиришнинг аниқ муддатларини белгилаш таклиф этилган;
ижтимоий масʼулиятли тадбиркорликни рағбатлантириш, давлат харидларининг инклюзивлигини ошириш мақсадида ногиронлиги бўлган шахсларни бандлигини таъминлаган тадбиркорлик субектларидан харидларни амалга ошириш бўйича алоҳида махсус савдо майдончасини ташкил этиш ҳамда шартномаларни электрон равишда имзолаш бўйича таклифи асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистон Республикаси тижорат банклари инвестицион фаолиятини ривожлантириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
давлат харидларига оид қонунчиликни такомиллаштириш юзасидан бенефициар мулкдор, дастлабки малака танлови, захирадаги ғолиб, харид қилиш тартиб-таомиллари иштирокчисининг аффилланган шахси, энг яхши таклифларни танлаш каби муаллифлик тарифи ишлаб чиқилганлигига доир таклифи
“Давлат харидлари тўғрисида”ги Қонунининг 4-моддасини ишлаб чиқишда фойдаланилган
(Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Ғазначилик хизмати қўмитасининг 2023-йил 10-июндаги 00854-сон маълумотномаси). Натижада, давлат харидлари жараёнида шаффофликни кучайтириш, манфаатлар тўқнашувини олдини олиш, бозордаги рақобатни адолатли шакллантириш ҳамда тендер иштирокчиларининг ҳақиқий эгаларини аниқлаш орқали коррупсион хавфларни кескин камайтириш, шунингдек танлов жараёнларининг институционал самарадорлигини оширишга хизмат қилган;
корпоратив секторда шаффофлик, рақобатбардошлик ва молиявий ресурслардан самарали фойдаланишни институционал таъминлашда устав капиталида давлат корхоналари ёки давлат улуши
50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган, шунингдек бундай корхоналар улушларининг жами ҳиссаси 50 фоиз ва ундан ортиқни ташкил этувчи юридик шахсларнинг барча харид жараёнларини “Давлат харидлари тўғрисида”ги Қонун нормаларига мажбурий мувофиқлаштириш таклифи “Давлат харидлари тўғрисида”ги Қонунининг 19-моддасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Ғазначилик хизмати қўмитасининг 2023-йил 10-июндаги 00854-сон маълумотномаси).
Натижада, корпоратив буюртмачилар томонидан давлат харидлари 2022-йилда 2021-йилга нисбатан
44,6 трлн.сўмга ортиқ, яʼни 49 фоизга кўп амалга оширилган ҳолда, 2022-йилда корпоратив буюртмачилар томонидан амалга оширилган давлат харидлари натижасида 9,0 трлн. сўм маблағлар иқтисод қилинишига эришилган;
давлат буюртмачиларининг харид жараёнида оптимал тартиб-таомилни эркин танлаш имкониятини кенгайтириш ҳамда харид механизмларининг институционал уйғунлигини таъминлаш мақсадида электрон дўкон, ауксион ва энг яхши таклифларни танлаш турларининг юқори қиймат чегараларини бирхиллаштириш таклифи “Давлат харидлари тўғрисида”ги Қонунининг 49, 52
ва 56-моддаларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Ғазначилик хизмати қўмитасининг 2023-йил 10-июндаги 00854-сон маълумотномаси). Натижада, электрон дўкон, ауксион ва энг яхши таклифларни танлаш турларига боғлиқ корпоратив буюртмачилар учун базавий ҳисоблаш миқдорининг 25 000 бараваригача, бюджет буюртмачилари учун 2 500
ва 6 000 бараваригача қилиб белгилаш асосида давлат буюртмачилари ва тадбиркорлик субектлари ўртасида тузилган шартномаларни турли хил сабабларга кўра бекор қилиш ҳолатлари жами харидларга нисбатан улуши 2022-йилда ўтган йилга нисбатан 10 фоиздан 6 фоизга тушишига эришилган;
харид жараёнларида вақт жиҳатидан интизомни мустаҳкамлаш, шаффофлик ва прогнозлаш мумкинлигини ошириш орқали рақобатни кучайтиришда давлат буюртмачилари томонидан давлат харидларининг режа-жадвалини махсус ахборот порталида жойлаштиришнинг аниқ муддатларини белгилашга доир таклифи Давлат харидлари тўғрисида”ги Қонунининг 29-моддасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Ғазначилик хизмати қўмитасининг 2023-йил 10-июндаги 00854-сон маълумотномаси). Натижада, давлат харидларининг йиллик режа-жадвали бюджет буюртмачилари томонидан жорий йилнинг 25-мартига қадар, корпоратив буюртмачилар томонидан келгуси йил учун давлат харидларининг йиллик режа-жадваллари жорий йилнинг 25-декабрига қадар ҳамда келгуси чорак учун жорий чорак охирги ойининг 25 санасига қадар махсус ахборот порталида жойлаштириш каби аниқ муддатларини белгилаш асосида давлат буюртмачилари томонидан 2021-йилда 147,4 трлн. сўмлик, 2022-йилда 204,5 трлн. сўмлик давлат харидлари бўйича режа-жадваллар харидлар амалга оширилишидан олдин махсус ахборот порталига жойлаштириш орқали маълумотлар очиқланишига эришилган;
ижтимоий масʼулиятли тадбиркорликни рағбатлантириш, давлат харидларининг инклюзивлигини ошириш мақсадида ногиронлиги бўлган шахсларни бандлигини таъминлаган тадбиркорлик субектларидан харидларни амалга ошириш бўйича алоҳида махсус савдо майдончасини ташкил этиш ҳамда шартномаларни электрон равишда имзолаш бўйича таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024-йил 7-майдаги ПФ-75-сон фармонининг 6, 9 ва 12-бандларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг 2025-йил
1-майдаги 04/21/2109-сон маълумотномаси). Натижада, ногиронлиги бўлган шахсларни банлидигини таъминлаган тадбиркорлик субектлари сони 347 тага кўпайиб, 487 тани, ушбу корхоналарда ишлайдиган ногиронлиги бўлган шахслар сони эса 1 259 тага кўпайиб, 2 394 тани, ҳамда давлат буюртмачилари томонидан ушбу корхоналардан амалга оширган давлат харидлари 2024-йилда
2,1 трлн сўмни ташкил қилди ёки 2023-йилга нисбатан нисбатан 18 бараварга ошишига эришилган.
