Бегматова Шахло Фахриддин қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“Қимматли қоғозлар билан боғлиқ операцияларни солиққа тортишни такомиллаштириш”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Iqt2960
Илмий раҳбар: Усманова Мухлиса Сагдуллаевна, иқтисодиёт фанлари номзоди, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Халқаро университети, DSc.22/29.12.2023.I.175.01
Расмий оппонентлар: Ражабов Шерзод Умурзоқович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Кузиев Равшан Рамазанович, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Г.В.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университетининг Тошкент филиали
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади қимматли қоғозлар билан боғлиқ операцияларни солиққа тортишни такомиллаштиришга қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
аҳолининг қимматли қоғозларга инвестиция киритишини рағбатлантиришда Ўзбекистон Республикасининг резиденти ва норезиденти бўлган жисмоний шахсларнинг акциялар бўйича ҳисобланган дивидендлар тарзидаги даромадларини даромад солиғидан озод қилиш таклиф этилган;
солиқ тўловчининг солиқ даври давомида жами меҳнатга ҳақ тўлаш энг кам миқдорининг юз бараваригача бўлган миқдордаги иш ҳақи ва бошқа даромадларидан маҳаллий фонд бозорида эмиссия қилинган қимматли қоғозларни сотиб олиш учун шахсий инвестиция ҳисобварағига йўналтириладиган даромадларини уларни ўн икки ой ичида қайтариб олмаслик шарти билан жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғидан озод қилиш таклифи асосланган;
капитал бозорининг ликвидлиги ва инвестицион жозибадорлигини оширишда рентабелли ва салоҳиятли давлат иштирокидаги корхоналар акцияларини «Халқ ИПО» орқали оммавий жойлаштириш ҳамда аҳолининг ИПО жараёнларида иштирокини рағбатлантирувчи солиқ механизмларини жорий этиш таклиф этилган;
мамлакатимизда чет эллик номинал сақловчиларнинг маҳаллий капитал бозорида фаол қатнашишларини таъминлашда қимматли қоғозларни сақлашга маъсул муассаса ҳамда кастодиан банкларни очиш, ҳамда зарур инфратузилмани яратишда ушбу янги институтларга фойда солиғидан солиқ каникуллари бериш таклиф этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қимматли қоғозлар билан боғлиқ операцияларни солиққа тортишни такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
аҳолининг қимматли қоғозларга инвестиция киритишини рағбатлантиришда Ўзбекистон Республикасининг резиденти ва норезиденти бўлган жисмоний шахсларнинг акциялар бўйича ҳисобланган дивидендлар тарзидаги даромадларини даромад солиғидан озод қилиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 17-январдаги “Капитал бозорини қўллаб-қувватлашнинг самарали механизмларини жорий этишга доир қўшимча чоратадбирлар тўғрисида”ги №ПҚ-90-сонли Қарорида инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Солиқ Қўмитасининг 2024 йил 22 майдаги №22-49795-сонли маълумотномаси). Натижада, 2022-йил апрелидан 2024-йил апрелига қадар мамлакатимизда аҳолининг қимматли қоғозларга инвестициялари ҳажмининг 1,3 мартага ўсишини таъминланган, ҳамда 2028-йил 31-декабрга қадар ушбу имтиёз туфайли кутилаётган ўсиш 2 мартани ташкил қилиши прогноз қилинмоқда;
солиқ тўловчининг солиқ даври давомида жами меҳнатга ҳақ тўлаш энг кам миқдорининг юз бараваригача бўлган миқдордаги иш ҳақи ва бошқа даромадларидан маҳаллий фонд бозорида эмиссия қилинган қимматли қоғозларни сотиб олиш учун шахсий инвестиция ҳисобварағига йўналтириладиган даромадларини уларни ўн икки ой ичида қайтариб олмаслик шарти билан жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғидан озод қилиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 2-сентябрдаги “Капитал бозорини янада ривожлантиришнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида”ги №ПҚ-291-сонли Қарорида инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Солиқ Қўмитасининг 2024 йил 22 майдаги №22-49795-сонли маълумотномаси). Натижада, аҳолининг шахсий инвестиция ҳисобварағини очиш тадбирини жорий этишга имкон берган ва 2024-йилнинг И чорагида олдинги йилнинг шу даврига нисбатан мамлакатимизда аҳолининг қимматли қоғозларга инвестициялари ҳажмининг 25 фоизга ўсиши таъминланган;
капитал бозорининг ликвидлиги ва инвестицион жозибадорлигини оширишда рентабелли ва салоҳиятли давлат иштирокидаги корхоналар акцияларини «Халқ ИПО» орқали оммавий жойлаштириш ҳамда аҳолининг ИПО жараёнларида иштирокини рағбатлантирувчи солиқ механизмларини жорий этишга доир таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 11-сентябрдаги “Ўзбекистон-2030 Стратегияси тўғрисида”ги №ПФ-158-сонли Фармони 49-мақсад “Мамлакатимизнинг инвестициявий жозибадорлигини янада ошириш ва қимматли қоғозлар бозорини жадал ривожлантириш” бандида инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Солиқ Қўмитасининг 2024 йил 22 майдаги №22-49795-сонли маълумотномаси). Натижада, 2030-йилга бориб рентабелли ва салоҳиятли давлат иштирокидаги корхоналар акцияларининг камида 25 фоизини халққа сотилиши таъминланади, аҳолининг ИПОда иштироки даражасини 2,5 мартага оширишга эришилади;
мамлакатимизда чет эллик номинал сақловчиларнинг маҳаллий капитал бозорида фаол қатнашишларини таъминлашда қимматли қоғозларни сақлашга маъсул муассаса ҳамда кастодиан банкларни очиш, ҳамда зарур инфратузилмани яратишда ушбу янги институтларга фойда солиғидан солиқ каникуллари беришга доир таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 11-сентябрдаги “Ўзбекистон-2030 Стратегияси тўғрисида”ги №ПФ-158-сонли Фармони 49-мақсади “Мамлакатимизнинг инвестициявий жозибадорлигини янада ошириш ва қимматли қоғозлар бозорини жадал ривожлантириш” бандида инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Солиқ Қўмитасининг 2024 йил 22 майдаги №22-49795-сонли маълумотномаси). Натижада 2030-йилга бориб қимматли қоғозлар бозоридаги операциялар ҳажми 2,8 мартага, чет эллик номинал сақловчилар иштирокининг улуши 25 фоизга, кастодиан банклар фаолияти орқали қимматли қоғозлар билан операциялар самарадорлиги йиллик 4,2 фоизга ошиши кутилмоқда.
