Бабайаров Махмуд Хамитовичнинг фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумот 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармогʻи): “Ўзбек тилида «спорт»  семантик майдони: функсионал ва стилистик таҳлил муаммолари” 10.00.01 – Ўзбек тили
Диссертация мавзуси роʻйхатга олинган рақам: В2024.3.DSc/Fil847
Илмий раҳбар: Каримов Суюн Амирович филологийа фанлари доктори, профессор 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар), ИК рақами: Бухоро давлат университети ДСс.03/04.06.2021.Фил.72.09
Расмий оппонентлар: Илмий кенгаш аъзоси Алишер Навоий номидаги ўзбек тили ва адабиёти университети профессори, филология фанлари доктори (DSc) Муҳаммедова Саодат Худойбердиевна, Қарши давлат университети профессори, филология фанлари доктори Жабборов Хўжамурод ҳамда Ўзбекистон миллий университети профессори, филология фанлари доктори Йўлдошев Иброҳим
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек тилидаги спорт семантик майдонининг функсионал-стилистик хусусийатларини аниқлаш ва тавсифлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
“Спорт” семантик майдонидаги сўзлашув, илмий ва публицистик услубларнинг фонетик ўзгаришлари, лексик таркиби, грамматик меъёрлардан оғиш даражаси, стилистик ифодавийлик воситалари ҳамда функсионал вазифалари асосида фарқланиш мезонлари асосланган;
ўзбек тили умумлисоний лексикасида спорт терминологияси ва спорт соҳавий бирликларининг халқаро спорт терминосистемаси билан ҳамоҳангликда қўлланиш даражаси лексик-семантик таҳлиллар асосида аниқланган;
спорт журналистикасида шарҳ ва репортаж жанрларидаги вазифавий фарқлар ҳамда журналистлар, спорт шарҳловчилари ва спортчилар нутқида спорт консептини ифодаловчи тил воситаларининг семантик ва функсионал-стилистик хусусиятлари матн таҳлили орқали далилланган.
бадиий услубда спортга оид лексемалар ва фраземаларнинг маъновий интенсивлик ҳамда экспрессивлик даражасидаги фарқланишлар миллий спорт турлари тасвири, халқ достонлари ва мақол-маталлардаги лингвомаданий хусусиятларнинг метафорик талқини, семантик кенгайиши ва поетик функсиялари орқали исботланган.
спорт соҳавий бирликларининг семантик аспектда полисемия қонуниятлари доирасида мантиқий қиймат касб этишидаги детерминлашуви ва полисемантизациялашуви спорт ўйинлари лексикаси функсионаллигидаги бирламчи омиллар сифатида аниқланган;
“Спорт” семантик майдонидаги 568 та лексик бирлик 7 та микромайдон доирасида от, сифат ва феъл туркумларига тақсимланиб, уларнинг номловчи, белгилаш ва ҳаракат ифодалаш функсиялари морфологик теглаш ҳамда миллий корпусда акс эттирилиши орқали исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Олинган илмий натижалар қуйидаги ишларда жорийланган: 
ўзбек тили корпуси спорт терминологияси ва спорт соҳавий бирликлари қатламга оид луғавий бирликларнинг истеъмол даражаси, спорт соҳавий бирликларининг семантик аспектда полисемийа қонуниятларининг илмий-амалий аҳамияти билан боғлиқ илмий хулосалардан 2021-2023-йилларда бажарилган “Ўзбек тилининг миллий корпусини  лойиҳалаш ва дастурий мажмуа ишлаб чиқиш” мавзусидаги фундаментал лойиҳада фойдаланилган (Муҳаммад Ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети Самарқанд филиалининг 2024-йил 21-августдаги 542/01-01-сон маʼлумотномаси). Натижада ўзбекча спортга оид матнларнинг стилистик тавсифланди ва терминларнинг тиллардаги муштараклик ва ўзига хосликларининг илмий ҳамда бадиий адабиётларда фаоллашувини ўрганиш имкониятлари кенгайган;
спорт шарҳловчилари нутқлари ва спортчилар нутқида спорт лексемаларининг семантик майдони, бадиий услубда спортга оид лексемалар ва фраземалар қўлланишининг илмий- назарий хулосалардан Давлат илмий-техник дастурлари доирасида 2023-2024-йилларда бажарилган АЛМ-202304076-05 рақамли “Миллий нейропсихолингвистик ташхислаш методикасини яратиш” мавзусидаги амалий тадқиқот лойиҳаси доирасида спорт терминологиясига оид лексик бирликларни қўлланилган мавзуларни ёритишда кенг фойдаланилган (Фарғона давлат университетининг 2024-йил 2-октябрдаги 04/5518-сон маʼлумотномаси). Натижада ушбу амалий лойиҳа доирасида яратилган дарслик ва ўқув қўлланма спорт терминологиясига оид янги илмий далиллар билан бойитилган;
спорт семантик майдонидаги лексикаларнинг услублараро фарқланиши, хусусан, бадиий услубда спортга оид лексема ва фраземаларнинг қўлланишидаги эмоционал-экспрессив жиҳатлар, шунингдек, ўзбек халқ достонлари ҳамда замонавий бадиий адабиёт матнларида спорт лексик бирликларининг семантик-статистик таҳлилига доир назарий хулосалардан 2017-2020-йилларда бажарилган ФА-Ф1-ОО5-рақамли “Қорақалпоқ фолклоршунослиги ва адабиётшунослиги тарихини тадқиқ этиш” мавзусидаги фундаментал тадқиқот лойиҳаси доирасида спорт лексик бирликларининг услублараро фарқланиши, замонавий бадиий матнлардаги қўлланиши ва уларнинг функсионал-стилистик хусусиятлари ҳақида фикрларни баён этишда кенг қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими, 2025-йил 6-майдаги 263/1-сон маълумотномаси). Натижада ушбу фундаментал лойиҳа доирасида спорт лексикаларининг семантик-стилистик таҳлилига оид янги илмий ёндашувлар ишлаб чиқилган;
спорт соҳавий бирликларининг семантик аспектда полисемияга оид қонуниятларини аниқлашдаги назарий хулосалардан 2017-2020-йилларда бажарилган ФЗ-2016-09081165532-рақамли “Қорақалпоқ тилининг янги алифбоси ва имло қоидаларига мувофиқ она тили ва адабиётини ривожлантириш методикаси” мавзусидаги фундаментал лойиҳа доирасида фойдаланилган (Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти Қорақалпоғистон филиали томонидан 2025-йил 7-майдаги 206-сон маълумотнома асосида). Натижада миллий тилнинг функсионал тузилиши орқали ўзбек тили лексикасининг таркибий қисмини ёритиш ишлари янги илмий далиллар билан бойитилган;
спорт соҳавий бирликларининг семантик аспектда полисемия қонйниятлари доирасида мантиқий қиймат касб этиши детерминлашуви ва полисемантизациялашуви “Семасиология” номли дарсликнинг “Сўз ва унинг семантикаси ўртасидаги муносабат“ деб номланган фаслида бадиий услубда спортга оид лексемалар ва фраземалар қўлланишининг эмоционал-эксппессив жиҳатларини ёритишда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 6-ноябрдаги 04/1-31-81-сон маʼлумотномаси). Натижада дарслик спорт оʻйинларига оид соʻзлар функсионаллиги уларни қўллашда бирламчи омил эканлиги каби янги маълумотлар билан бойитилган;
спорт семантик майдони 7 та микромайдон доирасида сўз туркумларига ажратилиб, спортга оид матнларни миллий корпусда акс эттирилишини Б.Элов ва Х.Ахмедова муаллифлигида тайёрланган монографиянинг “Ўзбек тили семантик анализаторининг математик моделлари” номли монографиянинг “1-бобнинг 1.3.Ўзбек тили семантик анализаторида матнларни теглаш усуллари” деб номланган фаслида спортга оид матнларни теглашнинг тематик ва семантик моделлаштириш каби жиҳатларини ёритишда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 6-ноябрдаги 04/1-31-82-сон маʼлумотномаси). Натижада тадқиқотда келтирилган илмий-техник материаллар, тематик моделлаштириш алгоритмлари, яширин семантик таҳлил ҳақидаги таклифлар монография мазмунини бойитишга хизмат қилган;
спорт консептини ифодаловчи тил воситаларининг журналистлар нутқи, спорт шарҳловчилари нутқлари ва спортчилар нутқида спорт лексемаларининг семантик майдони доирасида шарҳланиб, спорт семантик майдонидаги лексемаларнинг функсионал-стилистик хусусийатларига доир илмий хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлигининг 2020-2030-йилларда Ўзбекистон Республикасида спорт миллий маданиятни янада ривожлантириш консепсиясини амалга ошириш бўйича “йўл харитаси”ни тузишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлиги Самарқанд вилояти спорт бошқармасининг 2024-йил 14-августдаги 01-2092-сон маʼлумотномаси). Натижада ишлаб чиқилган тавсияларнинг амалиётга татбиқ этилишига доир илмий-назарий хулосалар “йўл харитаси”нинг истиқболли режасини ишлаб чиқиш имконини берган;
ўзбек тили умумлисоний лексикасида спорт терминологийаси ва спорт соҳавий бирликлари қатламига оид луғавий бирликларнинг халқаро спорт терминосистемаси билан ҳамоҳангликдаги истеъмол даражаси ҳақидаги диссертация назарий хулосаларидан Самарқанд вилояти телерадиоканалида намойиш етилган  “Спорт–саломатлик гарови” кўрсатувининг ссенарийсини таййорлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2024-йил 14-августдаги 01-07/221-сон маълумотномаси). Натижада кўрсатув самараси ошган, сўзларнинг ишлатилиши ва йозилиши борасидаги йангиликлар ўзлаштирилган.