Ҳимматова Нодира Нормаматовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): «Алоҳида таълим эҳтиёжлари бўлган ўқувчилар ижтимоийлашувининг психологик хусусиятлари(инклюзив таълим синфларии мисолида)», 19.00.05 – Ижтимоий психология. Этнопсихологияси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/P613.
Илмий раҳбар: Пулатов Жамшид Абдумажитович психология фанлари боʻйича (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий педагогика университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети, PhD.03/30.12.2021.P.26.02.
Расмий оппонентлар: Умаров Бахриддин Минбоевич, психология фанлари доктори, профессор; Касимова Хулкар Атабаевна, психология фанлари бўйич фалсафа доктори (PhD)
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган ўқувчиларнинг инклюзив муҳитда ижтимоийлашувига таъсир этувчи психологик омилларни аниқлаш ва уларнинг шахслараро муносабатлар орқали шаклланиш механизмларини асослаш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган кичик мактаб ёшидаги ўқувчиларнинг умумий ўрта таълим муҳитида ижтимоийлашуви «онага бўлган муносабат», «ака-ука ва опа-сингилга бўлган муносабат» ва «хулқ-атворнинг ижтимоий мослиги» даражасига кўра ўқитувчи ва тенгдошга бўлган муносабатнинг шахсни ўзини қабул қилиш даражаси орқали намоён бўлишига боғлиқ эканлиги асосланган;
шахс ижтимоийлашувининг рефлексив хусусиятларга боғлиқлиги алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган кичик мактаб ёшидаги ўқувчиларнинг муҳитга интеграциясида «мотивацион-қадриятли» ва «операцион-фаолиятли» интерактив йўналишнинг динамикасига кўра ўқувчи позициясининг боладаги ижтимоий мен орқали шаклланиши ҳамкорликдаги муносабатни кучайишига таъсири асосида исботланган;
алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган ўқувчиларнинг ихтисослаштирилган таълим муассасасидан инклюзив шароитли умумтаълим ташкилотларига ўтказилиши жараёнида ўсмирлардаги мослашолмаслик, ўзини ва бошқаларни рад этиш, эмоционал ноқулайлик, экспамизмдаги ички назоратнинг баландлиги туфайли янги таълим муҳитига мослашувчанлик «ота-она ва ўқитувчи» диадаси муносабатларини ифодаловчи ташқи назоратга тўғри пропорсионал эканлиги далилланган;
алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган кичик мактаб ёши ва ўсмирларнинг психологик хусусиятларига кўра «таълимга эҳтиёж ва мактабга муносабат», «янги турдаги муносабатларга интилиш» ва «ўқиш фаолиятига қизиқиш» билан боғлиқ хавотирланиш даражасини ифодаланиши туфайли таълим муҳитига муваффақиятли ижтимоийлашувда ўқитувчи авторитети муҳим таъсир детерменанти эканлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Алоҳида таълим эҳтиёжлари бўлган ўқувчилар ижтимоийлашувининг психологик хусусиятлари (инклюзив таълим синфларии мисолида) мавзусида олиб борилган илмий тадқиқот натижалари:
алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган кичик мактаб ёшидаги ўқувчиларнинг умумий ўрта таълим муҳитида ижтимоийлашуви «онага бўлган муносабат», «ака-ука ва опа-сингилга бўлган муносабат» ва «хулқ-атворнинг ижтимоий мослиги» даражасига кўра ўқитувчи ва тенгдошга бўлган муносабатнинг шахсни ўзини қабул қилиш даражаси орқали намоён бўлишига боғлиқ эканлигига асосланган маълумотлар Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги ПМ-164-сон буйруғи билан «Шахслараро муносабатлар психология» модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги ПМ-164-сон маълумотномаси). Натижада алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган кичик мактаб ёшидаги ўқувчиларнинг умумий ўрта таълим муҳитига ижтимоийлашувида ўзини қабул қилиш даражасини баҳолаш имконияти яратилган;
шахс ижтимоийлашувининг рефлексив хусусиятларга боғлиқлиги алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган кичик мактаб ёшидаги ўқувчиларнинг муҳитга интеграциясида «мотивацион-қадриятли» ва «операцион-фаолиятли» интерактив йўналишнинг динамикасига кўра ўқувчи позициясининг боладаги ижтимоий мен орқали шаклланиши ҳамкорликдаги муносабатни кучайишига таъсири асосида исботланган маълумотлар Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги ПМ-164-сон буйруғи билан «Шахслараро муносабатлар психология» модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги ПМ-164-сон маълумотномаси). Натижада ўқувчи позициясининг боладаги ижтимоий мен орқали шаклланишига ҳамкорликдаги муносабатни кучайишига хизмат қилган;
алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган ўқувчиларнинг ихтисослаштирилган таълим муассасасидан инклюзив шароитли умумтаълим ташкилотларига ўтказилиши жараёнида ўсмирлардаги мослашолмаслик, ўзини ва бошқаларни рад этиш, эмоционал ноқулайлик, экспамизмдаги ички назоратнинг баландлиги туфайли янги таълим муҳитига мослашувчанлик «ота-она ва ўқитувчи» диадаси муносабатларини ифодаловчи ташқи назоратга тўғри пропорсионал эканлиги далилланган таклифлар Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги ПМ-164-сон буйруғи билан «Шахслараро муносабатлар психология» модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги ПМ-164-сон маълумотномаси). Натижада мактаб жамоасининг инклюзив таълимда жараёнидаги бўлган болалар оилаларига ташриф буюришлари уларнинг мотивациясини ошишиш хизмат қилган;
алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган кичик мактаб ёши ва ўсмирларнинг психологик хусусиятларига кўра «таълимга эҳтиёж ва мактабга муносабат», «янги турдаги муносабатларга интилиш» ва «ўқиш фаолиятига қизиқиш» билан боғлиқ хавотирланиш даражасини ифодаланиши туфайли таълим муҳитига муваффақиятли ижтимоийлашувда ўқитувчи авторитети муҳим таъсир детерменанти эканлиги асосланган таклифлар Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил
11-ноябрдаги ПМ-164-сон буйруғи билан «Ижтимоий психологик тренинг» модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги ПМ-164-сон маълумотномаси). Натижада алоҳида таълим эҳтиёжи бўлган кичик мактаб ёши ва ўсмирларнинг таълим муҳитига муваффақиятли ижтимоийлашувда ўқитувчи муҳим таъсир детерменанти эканлиги яққол намоён бўлган.
