Абдунабиев Толиб Абдумаликовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): “Аҳоли ва ҳудудларни табиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлардан муҳофаза қилишни такомиллаштириш”, 05.10.02 – Фавқулодда ҳолатларда хавфсизлик. Ёнғин, саноат, ядро ва радиация хавфсизлиги ихтисослиги (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.2.PhD/Т2971.
Илмий раҳбар: Курбанбаев Шухрат Эргашевич, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги Академияси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги Академияси, DSc.40/29.12.2022.Т.129.01.
Расмий оппонентлар: Гаппаров Фурқат Ахмадович, техника фанлари доктори (DSc), профессор, Сабиров Эркабой Эркинбаевич, техника фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Наманаган муҳандислик-технология институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: Фавқулодда вазиятларда аҳоли ва ҳудудларга етказиладиган зарар миқдорини минималлаштирадиган бошқарув тизимини тадбиқ қилиш орқали аҳоли ва ҳудудларни табиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлардан муҳофаза қилиш самарадорлигини оширишга эришишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қоъйидагилардан иборат:
аҳоли ва ҳудудлар учун хавф туғдирувчи фавқулодда вазиятларнинг келиб чиқиш сабаблари, ривожланиш жараёни ва оқибатларини таҳлил қилиш ҳамда уларни мониторинг ва башорат қилишнинг математик модели ишлаб чиқилган;
фавқулодда вазиятларнинг табиий ва техноген хусусиятларини, уларнинг ривожланиш омили ва оқибатларини ҳисобга олган ҳолда, сел оқимлари, тошқин сувлари, зилзилалар ҳамда кимёвий хавфли обектлардаги авариялар оқибатларини бартараф этиш самарадорлигини оширишнинг илмий асосланган методологияси ишлаб чиқилган;
фавқулодда вазиятлар оқибатларини бартараф этишда бошқарув жараёнининг тезкорлиги, ҳамкорлик даражаси, жабрланганларга ёрдам кўрсатиш самарадорлиги ошириш, фавқулодда вазиятлар кўламининг салбий оқибатини чегаралаш, моддий зарар миқдорини камайтириш кўрсаткичларини комплекс баҳолашнинг бошқарув алгоритми ишлаб чиқилган;
ишлаб чиқилган модел ва алгоритмлар асосида тузилмаларнинг ҳаракат тезкорлиги 12–15 % га, ҳамкорлик самарадорлиги 10 % га, жабрланганларни қутқариш 20 % га, фавқулодда вазиятлар кўламини чегаралаш 7–10 % га, моддий зарар миқдорини камайтириш 25–30 % га оширилган, санитар йўқотишларни эса 15–20 % га камайтириш имконияти мавжудлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши. Аҳоли ва ҳудудларни табиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлардан муҳофаза қилишни такомиллаштириш асосида:
Тадқиқот тажрибасида аҳоли ва ҳудудлар учун хавф туғдирувчи фавқулодда вазиятларнинг келиб чиқиш сабаблари, ривожланиш жараёни ва оқибатларини таҳлил қилиш ҳамда уларни мониторинг ва башорат қилишнинг математик модели ишлаб чиқилган, фавқулодда вазиятларни бартараф этиш бўйича бошқарувни ташкил этиш ҳаракатлар алгоритмининг амалиёти Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги Махсус авария тиклаш бошқармасига ва Жиззах вилояти ҳокимлигига жорий этилган. (Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги Махсус авария тиклаш бошқармасининг 2023-йил 21-июн кунидаги 442-сонли, Жиззах вилояти ҳокимлигининг 2023-йил 16-октябр кунидаги 01-1711-сонли маълумотномалари). Натижада, ишлаб чиқилган модел ва алгоритмлар асосида тузилмаларнинг ҳаракат тезкорлиги 12–15 % га, ҳамкорлик самарадорлиги 10 % га, жабрланганларни қутқариш ва ёрдам кўрсатиш 20 % га, фавқулодда вазиятларни бартараф этиш боъйича бошқарувни ташкил этиш ҳаракатлар алгоритми қоъмондонлик-штаб оъқув машқлари самарадорлигини ошириш имконини берган.
Фавқулодда вазиятлар содир боълганда фавқулодда вазиятлар кўлами, моддий зарар миқдори ҳамда санитар йўқотишларни камайтиришга эришилган тадқиқот натижалари Жиззах ва Тошкент вилоятлари ФВБларига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг 2024-йил 2-майдаги 2/4/21-1410-сонли маълумотномалари). Натижада, таклиф этилаётган фавқулодда вазиятларни бартараф этиш бўйича куч ва воситалар бошқарувининг алгоритм ва моделлари фавқулодда вазиятлар кўламини чегаралаш 7–10 % га, моддий зарар миқдорини камайтириш 25–30 % га оширилган, санитар йўқотишларни эса 15–20 % гача камайтириш имконини берган.