Яқубова Ёқутжон Абдуллаевнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

 I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек тилида нутқий та'сир актларининг ифодаланиши”, 10.00.01 – Ўзбек тили (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.2.PhD/Fil3321.
Илмий раҳбар: Умурзоқова Марҳабо Эгамбердиевна, филология фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети, DSc.03/30.12.2019.Fil.19.01. 
Расмий оппонентлар: Муҳамедова Саодат Худойбердиевна, филология фанлари доктори, профессор; Лутфуллаева Дурдона Эсоновна, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
  Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
  II.Тадқиқотнинг мақсади: ўзбек тилида нутқий таъсир актларининг ифодаланишини очиб беришдан иборат.
  III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
нутқий таъсир тушунчасининг нутқий таъсир актига нисбатан кенг  қамровга эга экани, нутқий таъсир актининг амалга ошишини кучайтирувчи ва сусайтирувчи омиллар тизими мавжудлиги, нутқий таъсир актининг нафақат лингвистик, балки паралингвистик, кинестетик ва визуал-экстралингвистик воситалар орқали ҳам ифодаланиши, перлокутив натижанинг юзага чиқишида вербал ва новербал воситаларнинг бир вақтда намоён бўлиши аниқланган;
буйруқ, сўроқ, илтимос ва маслаҳат актлари таъсир хусусиятларига кўра бир-биридан фарқланиши, ҳар бир акт турининг сўзловчи нияти ва нутқ вазиятига мослашуви ҳамда тингловчига кўрсатадиган таъсир кучи турлича экани, шунингдек, мулоқот жараёнининг самарадорлигида   ижтимоий-дифференциал омиллар – ёш, гендер, ижтимоий мақомнинг муҳим аҳамият касб этиши далилланган;    
нутқий таъсир актининг юзага келиш характерига кўра ихтиёрий (тингловчининг сўзловчи томонидан айтилган гапга ҳеч қандай ташқи босим ёки мажбурловсиз жавоб бериши), ихтиёрсиз (тингловчининг сўзловчи мақсадига нисбатан ички қаршилик ёки ташқи босим остида берган жавоби) ва амалга ошмаган (тингловчининг сўзловчи томонидан билдирилган иллокутив мақсадни рад этиши ёки унга зид ҳаракат билан жавоб бериши) нутқий таъсир акти турлари аниқланган;
иккинчи даражали адресант (ахборот (контент) яратган ҳамда тарқатган шахс: журнал, блогер, ижтимоий тармоқлардаги саҳифа бошқарувчиси (администратори)) ва иккинчи даражали адресат (уни кузатувчи ёки ўқувчи ижтимоий аудитория) тушунчалари замонавий нутқий акт назариясининг рақамли контекстдаги тушунчалари сифатида асосланган.
 IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек тилида нутқий таъсир актларининг ифодаланиши юзасидан олинган илмий натижалар асосида:
нутқий таъсир тушунчасининг нутқий актга нисбатан кенг  қамровга эга  экани, нутқий таъсир актининг амалга ошишини кучайтирувчи ва сусайтирувчи омиллар тизими мавжудлиги, нутқий таъсир актининг нафақат лингвистик, балки паралингвистик, кинестетик ва визуал-экстралингвистик воситалар орқали ҳам ифодаланиши, перлокутив натижанинг юзага чиқишида вербал ва новербал воситаларнинг  бир вақтда намоён бўлиши хусусидаги илмий хулосалардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида2021–2023- йилларда бажарилган  ИЛ - 402104474 рақамли “Болалар адабиёти.уз” электрон платформа ва унинг мобил иловасини яратиш”   инновацион лойиҳасида  фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 23-июлдаги 01/4-3238-сон маълумотномаси). Натижада платформа материаллари прагматик ва социопрагматик жиҳатдан амалий аҳамиятга эга эканлиги, шунингдек, келажакда нутқ маданияти, стилистика ва педагогика соҳаларида қўлланиш мумкинлигига оид материаллар билан бойитилган; 
буйруқ, сўроқ, илтимос ва маслаҳат актлари таъсир хусусиятларига кўра бир-биридан фарқланиши, ҳар бир акт турининг сўзловчи нияти ва нутқ вазиятига мослашуви ҳамда тингловчига кўрсатадиган таъсир кучи турлича экани, шунингдек, мулоқот жараёнининг самарадорлигида ёш, гендер, ижтимоий мақомнинг муҳим аҳамият касб этиши хусусидаги илмий хулосалардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2021–2023- йилларда бажарилган “РЗ-202004165. Умумий ўрта таълимнинг бошланғич синф ўқувчиларида оғзаки ва ёзма нутқий компетенсияларни ривожлантирувчи электрон платформа яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 23-июл 01/4-3237-сон маълумотномаси). Натижада электрон платформа материаллари нутқий актлар, ўқувчиларнинг коммуникатив қобилиятларини ривожлантиришга оид янги назарий қарашлар билан бойитилган; 
нутқий таъсир актининг юзага келиш характерига кўра ихтиёрий (тингловчининг сўзловчи томонидан айтилган гапга ҳеч қандай ташқи босим ёки мажбурловсиз жавоб бериши), ихтиёрсиз (тингловчининг сўзловчи мақсадига нисбатан ички қаршилик ёки ташқи босим таъсирида берган жавоби) ва амалга ошмаган (тингловчининг сўзловчи томонидан билдирилган иллокутив мақсадни рад этиши ёки унга зид ҳаракат билан жавоб бериши) нутқий таъсир акти турлари ҳақидаги илмий хулосалардан  Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2020–2023-  йилларда бажарилган АМ-ФЗ-201908172 рақамли  “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” мавзусидаги инновацион лойиҳада фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 12-сентябр 01/4-4171-сон маълумотномаси). Натижада ўзбек тилининг таълимий корпусида фойдаланиш мумкин бўлган ёндашувлар билан бойитилган; 
иккинчи даражали адресант (ахборот (контент) яратган ҳамда тарқатган шахс: журнал, блогер, ижтимоий тармоқлардаги саҳифа бошқарувчиси (администратори)) ва иккинчи даражали адресат (уни кузатувчи ёки ўқувчи ижтимоий аудитория) тушунчалари замонавий нутқий акт назариясининг рақамли контекстдаги тушунчалари  хусусидаги  илмий маълумотлардан  Хоразм вилояти телерадиокомпаниясининг  “Ассалом, Хоразм!” кўрсатуви дастурини тайёрлашда фойдаланилган (Хоразм вилояти телерадиокомпаниясининг 2025-йил 3-июлдаги 
554-сон маълумотномаси). Натижада ижтимоий аудитория билан самарали мулоқот ўрнатиш ҳамда ахборотни мақсадли тарзда етказиш бўйича амалий кўникмалар билан бойитилган.