Тошпўлатов Хусанбой Жўрабоевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): 
 “Жамиятда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигини таъминлашда виктимологик профилактиканинг ўрни”  
09.00.04-Ижтимоий фалсафа
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/1621
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети PhD.03/28.08.2024.F.05.08. рақамли илмий кенгаш.
Илмий раҳбарнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Иминов Бегзод Бегижонович фалсафа фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Расмий оппонентлар: Ганиев Баходиржон Садикжанович фалсафа фанлари доктори (DSc), профессор. Мусаев Фахриддин Абдусатторович фалсафа фанлари доктори, профессор.
Этакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар академияси
Диссертация йўналиши: Назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади жамиятда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигини таъминлашда виктимологик профилактиканинг ўрнини тадқиқ этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
шахс ва жамият ўртасидаги муносабатларнинг глобаллашуви шароитида инсон омилини тадқиқ этиш зарурати сабабли, “виктим” ва “виктимологик профилактика”нинг ижтимоий-фалсафий моҳияти ҳамда “ижтимоий-маънавий муҳит”га таъсир ўтказувчи омиллар (ижтимоий гуруҳ, қатламлар, жамиятдаги тартиб-қоидалар)нинг ижтимоий аҳамияти илмий жиҳатдан асослантирилган;
шахс хулқ-атворидаги оғишларнинг ижтимоий хавфлилик даражасини аниқлаштириш эҳтиёжи сабабли, жамиятда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигига салбий таъсир кўрсатувчи виктимологик омиллар шунчаки “қурбон ҳақида таълимот” эмас, балки “жабрланувчи” томонидан таваккалчилик, ўйламасдан қилинган енгилтаклик билан йўл қўйилган хавфли ҳаракат ёки ҳаракацизлик эканлиги асослантирилган;
ҳуқуқбузарликлар профилактикаси тизимини такомиллаштириш ва унинг самарадорлигини ошириш мақсадга мувофиқлиги сабабли, жамиятда ижтимоий муҳит барқарорлигини таъминлашда “виктимологик профилактика” жабрланувчиларни қурбон бўлиб қолмасликларининг “олдини олиш” тизими эканлиги хорижий тажрибалар мисолида асослантирилган;
жиноятчилик детерминациясида жабрланувчи шахсининг тутган ўрнини тизимли таҳлил қилиш муҳимлиги сабабли, жамиятда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигида “зўрлик ишлатиб содир этиладиган жиноятлар виктимлиги”нинг ижтимоий-руҳий омиллари (мастлик, жисмоний ва руҳий нуқсонлар) ҳамда шаън, қадр-қиммат ва мулк муҳофазасига эътиборсизлик каби ҳолатларнинг муҳит барқарорлигига детерминистик таъсирга эга эканлиги асослантирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Жамиятда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигини таъминлашда виктимологик профилактиканинг ўрни бўйича олинган тадқиқот натижалари асосида:
жамиятда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигини таъминлашга доир илмий консепсияларнинг ижтимоий-фалсафий таҳлили асосида “муҳит”, “ижтимоий муҳит”, “ижтимоий-маънавий муҳит” тушунчаларининг фалсафий мазмуни конкретлаштирилган, илмий таърифларига аниқлик киритилган ҳамда ижтимоий-маънавий муҳитга таъсир ўтказувчи омиллар (ижтимоий гуруҳ, қатламлар, жамиятдаги тартиб-қоидалар)нинг ижтимоий, социологик ва умумфалсафий аҳамияти асосланганлигига доир илмий янгиликлардан Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг 2024-йил учун “2.3.Ёшларни ҳарбий-ватанпарварлик руҳида тарбиялаш, уларнинг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш бўлими”да белгиланган “Ёшларнинг кенг қатламларини жалб этган ҳолда жамиятга ёт бўлган ғоялар, ахлоқий бузуқлик ва салбий иллатларга иммунитетни мустаҳкамлаш мақсадида “Ҳар бир ёшнинг қалби ва онги учун курашамиз!” шиори остида маънавият фестивалларини ташкил этиш” бандида белгиланган йўналиши доирасидаги вазифалар ижросини таъминлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг 2025-йил 14-июлдаги 4-10-21-3840-сон маълумотномаси). Натижаларнинг жорий қилиниши жамиятда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигини таъминлашда умумижтимоий виктимологик профилактикани яратиш вазифалари ва истиқболларини ёшлар орасида тарғиб қилиш тизимини такомиллаштиришга хизмат қилган.
“Виктимология” тушунчаси “қурбон ҳақида таълимот” сифатида таржима қилиниши, унга “қурбон” тушунчасидан кўра, “жабрланувчи” тушунчаси нисбатан маъқул вариант эканлиги, у шахснинг таваккалчилик, ўйламасдан енгилтаклик билан йўл қўйган хавфли ҳаракати ёки ҳаракацизлиги сифатида таърифланиши, “виктимологик профилактика” жабрланувчиларни қурбон бўлиб қолмасликларининг “олдини олиш” тизими эканлиги мантиқий аргументлар асосида очиб берилганлигига доир илмий янгиликлардан Ўзбекистон Миллий университетида бажарилган А-ОТ-2021-11-рақамли “Ўзбек халқи диний ва миллий қадриятлари комплексининг электрон-трансдисциплинар платформасини яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳа доирасида белгиланган вазифаларни бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий университетининг 2025-йил 14-июлдаги 04/11-9142-сон маълумотномаси). Натижаларнинг жорий қилиниши жамиятда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигига салбий таъсир кўрсатувчи виктимологик омилларни назарий асослашга хизмат қилган.
Виктим хулқ-атворни шакллантирувчи омиллар, ҳолатлар, вазиятларни аниқлаш асосида виктимлиги юқори бўлган шахсларни аниқлаш ҳамда уларга профилактик таъсир кўрсатиш орқали виктимологик профилактиканинг жабрланувчиларни жиноятдан огоҳлантириш, уларнинг ҳуқуқий маданияти ва онгини ошириш, ишонтириш ва мажбурлаш каби имкониятларидан профилактик тадбирларда фойдаланиш самарадорлиги ижтимоий детерминизм тамойили асосида очиб берилганлигига доир илмий янгиликлардан Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг 2024-йил учун “2.3.Ёшларни ҳарбий-ватанпарварлик руҳида тарбиялаш, уларнинг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш бўлими”да белгиланган “Ёшларнинг кенг қатламларини жалб этган ҳолда жамиятга ёт бўлган ғоялар, ахлоқий бузуқлик ва салбий иллатларга иммунитетни мустаҳкамлаш мақсадида “Ҳар бир ёшнинг қалби ва онги учун курашамиз!” шиори остида маънавият фестивалларини ташкил этиш” бандида белгиланган йўналиши доирасидаги вазифалар ижросини таъминлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг 2025-йил 14-июлдаги 4-10-21-3840-сон маълумотномаси). Натижаларнинг жорий қилиниши жамиятда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигини таъминлашда умумижтимоий виктимологик профилактикани яратиш вазифалари ва истиқболларини ёшлар орасида тарғиб қилиш тизимини такомиллаштиришга хизмат қилган.
Виктимологик профилактика чораларини кўришда жабрланувчининг роли, яъни, жабрланувчининг ҳолати (маст бўлиши, жисмоний ва руҳий камчилиги), шаъни, қадр-қиммати, мулкининг муҳофазасига эътиборсизлиги, енгилтаклик (ўғрилик, номусга тегиш), олдин содир этилган жиноятлар юзасидан хабар бермаслик, ноқонуний битимлар тузиш (фирибгарлик, порахўрлик) жабрланувчилик омилини келтириб чиқариши ва бу жамиятдаги ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигига таъсири очиб берилганлигига оид илмий янгиликлардан “Ўзбекистон” телерадиоканалида 2024-2025-йилларда эфирга узатилган “Таълим ва тараққиёт”, “Ўзбекистон ёшлари” дастурлари ссенарийларини ёзишда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил 21-июлдаги 05-09-1195-сон маълумотномаси). Натижаларнинг жорий қилиниши жамиятда ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигини таъминлашда умумижтимоий виктимологик профилактикани яратиш вазифалари ва истиқболларини тарғиб қилиш тизимини такомиллаштиришга хизмат қилган.