Klicheva Zulfiya Polatovnaning
fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): «O‘quv – tarbiya jarayonidagi muloqot o‘quvchilar shaxsining ijtimoilashuv omili sifatida» (Qoraqalpogiston respublikasi misolida), 19.00.06 – Yosh va pedagogik psixologiya. Rivojlanish psixologiyasi.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.DSc/P188.
Ilmiy maslahatchi: Kamilova Nadira Gayratovna, psixologiya fanlari doktori (DSc), professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Nukus davlat pedagogika instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Nizomiy nomidagi O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti, PhD.03/30.12.2021.P.26.02.
Rasmiy opponentlar: Abdurasulov Rustam Abduraimovich, psixologiya fanlari doktori (DSc), professor; Fayzieva Mavluda Xudayarovna, psixologiya fanlari doktori (DSc), professor; Abdullaeva Shoira Xamidovna, psixologiya fanlari doktori (DSc), professor.
Yetakchi tashkilot: Mamun universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi: qoraqalpoq, o‘zbek va rus tillarida o‘qitish olib boriladigan Qaraqalpog‘iston Respublikasi o‘rta maktablarida o‘quvchilarning ijtimoiylashuv jarayonidagi muloqotini o‘rganish va ushbu tadqiqotlar asosida o‘quvchilarning shaxslararo muloqotdagi kommunikativ sifatlarini shakllantirishning konstruktiv strategiyasini ishlab chiqish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
o‘quvchilarning o‘quv-tarbiyaviy jarayondagi kommunikativ ijtimoiylashuvining shakllanishiga ko‘ra ta’lim tili, yosh va jins kabi sotsial-demografik determinantlar ta’sirida kechishi hamda ta’lim tilining kommunikativ sifatlar rivojlanishidagi psixologik fenomen sifatida regulyativ ahamiyat kasb etishi tufayli kommunikativ sifatlarning rivojlanish dinamikasi mazkur omillar bo‘yicha differensial tarzda namoyon bo‘lishi ilmiy asosda dalillangan.
o‘qituvchi persepsiyasida o‘quvchi shaxsining kommunikativ sifatlarini qabul qilish xususiyatlari shakllanishiga ko‘ra o‘quvchilar yoshi ortishi bilan pedagogik assotsiativ tasavvurlarda konstruktiv xulq-atvor indikatorlarining kuchayib borishi aniqlanishi tufayli o‘qituvchi perseptiv baholashining yoshga oid differensial dinamika asoslangan.
o‘quvchilarning maktab davri ontogenetik rivojlanish bosqichlaridagi kommunikativ sotsializatsiyasi shakllanishiga ko‘ra ta’lim tili, yosh va jins kabi sotsial-demografik determinantlar ta’sirida kechishi hamda ta’lim tilining kommunikativ sifatlar rivojlanishida psixologik fenomen sifatida regulyativ ahamiyat kasb etishi aniqlanishi asosida kommunikativ sifatlar dinamikasi ushbu omillar bo‘yicha differensial tarzda namoyon bo‘lishi ilmiy asoslangan.
o‘quvchilarning sotsial-demografik xususiyatlariga ko‘ra ijtimoiylashuv darajalari va turlari bilan ularning kommunikativ sifatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik sotsial-psixologik korrelyasion tahlil vositasida asosida kommunikativ rivojlanish parametrlari struktur-differensial tarzda namoyon bo‘lishi dalillangan.
o‘quvchilarning shaxslararo muloqotida kommunikativ sifatlarni shakllantirishning ilmiy yo‘nalishiga ko‘ra nutqiy, ijtimoiy-xulq atvor, emotsional-qadriyat va regulyativ kompetensiyalarni o‘z ichiga olgan konstruktiv rivojlantirish strategiyasi modeli ishlab chiqilishi asosida gumanistik munosabatni va ijtimoiy vazifalarni ta’minlovchi psixologik mexanizm asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
o‘quvchilarning o‘quv-tarbiyaviy jarayondagi kommunikativ ijtimoiylashuvining shakllanishiga ko‘ra ta’lim tili, yosh va jins kabi sotsial-demografik determinantlar ta’sirida kechishi hamda ta’lim tilining kommunikativ sifatlar rivojlanishidagi psixologik fenomen sifatida regulyativ ahamiyat kasb etishi tufayli kommunikativ sifatlarning rivojlanish dinamikasi mazkur omillar bo‘yicha differensial tarzda namoyon bo‘lishi ilmiy asosda dalillangan ma’lumotlar O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2024-yil 4-sentyabrdagi RM-193-son buyrug‘iga asosan markaz qoshidagi psixologlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish kursi o‘quv rejasining «Ontogenez psixologiyasi. Differensial psixologiya» moduliga kiritilgan (O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2024-yil 4-sentyabrdagi RM-193- son ma’lumotnoma). Natijada maktab o‘quvchilarining kommunikativ sifatlari rivojlanish dinamikasi aniqlangan.
o‘qituvchi persepsiyasida o‘quvchi shaxsining kommunikativ sifatlarini qabul qilish xususiyatlari shakllanishiga ko‘ra o‘quvchilar yoshi ortishi bilan pedagogik assotsiativ tasavvurlarda konstruktiv xulq-atvor indikatorlarining kuchayib borishi aniqlanishi tufayli o‘qituvchi perseptiv baholashining yoshga oid differensial dinamika asoslangan ma’lumotlar O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2024-yil 4-sentyabrdagi RM-193-son buyrug‘iga asosan markaz qoshidagi psixologlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish kursi o‘quv rejasining «Ontogenez psixologiyasi. Differensial psixologiya» moduliga kiritilgan (O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2024-yil 4-sentyabrdagi RM-193- son ma’lumotnoma). Natijada maktab o‘quvchilarining kommunikativ sifatlarini belgilovchi pedagogik determinantlar aniqlangan.
o‘quvchilarning maktab davri ontogenetik rivojlanish bosqichlaridagi kommunikativ sotsializatsiyasi shakllanishiga ko‘ra ta’lim tili, yosh va jins kabi sotsial-demografik determinantlar ta’sirida kechishi hamda ta’lim tilining kommunikativ sifatlar rivojlanishida psixologik fenomen sifatida regulyativ ahamiyat kasb etishi aniqlanishi asosida kommunikativ sifatlar dinamikasi ushbu omillar bo‘yicha differensial tarzda namoyon bo‘lishi ilmiy asoslangan ma’lumotlar O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2024-yil 4-sentyabrdagi RM-193-son buyrug‘iga asosan markaz qoshidagi psixologlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish kursi o‘quv rejasining «Ontogenez psixologiyasi. Differensial psixologiya» moduliga kiritilgan (O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2024-yil 4-sentyabrdagi RM-193- son ma’lumotnoma). Natijada maktab o‘quvchilarida kommunikativ moslashuv mexanizmlari aniqlangan.
o‘quvchilarning sotsial-demografik xususiyatlariga ko‘ra ijtimoiylashuv darajalari va turlari bilan ularning kommunikativ sifatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik sotsial-psixologik korrelyasion tahlil vositasida asosida kommunikativ rivojlanish parametrlari struktur-differensial tarzda namoyon bo‘lishi dalillangan ma’lumotlar O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2024-yil 4-sentyabrdagi RM-193-son buyrug‘iga asosan markaz qoshidagi psixologlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish kursi o‘quv rejasining «Ontogenez psixologiyasi. Differensial psixologiya» moduliga kiritilgan (O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2024-yil 4-sentyabrdagi RM-193- son ma’lumotnoma). Natijada ishlab chiqilgan model va psixorivojlantiruvchi dastur psixologik amaliyotga muvaffaqiyatli integratsiya qilinishi mumkinligi aniqlangan.
o‘quvchilarning shaxslararo muloqotida kommunikativ sifatlarni shakllantirishning ilmiy yo‘nalishiga ko‘ra nutqiy, ijtimoiy-xulq atvor, emotsional-qadriyat va regulyativ kompetensiyalarni o‘z ichiga olgan konstruktiv rivojlantirish strategiyasi modeli ishlab chiqilishi asosida gumanistik munosabatni va ijtimoiy vazifalarni ta’minlovchi psixologik mexanizm asoslangan ma’lumotlar O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2024-yil 4-sentyabrdagi RM-193-son buyrug‘iga asosan markaz qoshidagi psixologlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish kursi o‘quv rejasining «Ontogenez psixologiyasi. Differensial psixologiya» moduliga kiritilgan (O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti huzuridagi Rsixologiya o‘quv-ilmiy markazining 2024-yil 4-sentyabrdagi RM-193- son ma’lumotnoma). Natijada o‘quvchilarning shaxsiy xususiyatlari va kommunikativ kompetentligida ijobiy dinamika aniqlangan.