Рахматова Зилола Юревнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Марказий Осиёда экологик йўналтирилган фискал сиёсатларнинг барқарор иқтисодий ўтишга қўшган ҳиссасини баҳолаш”, 08.00.13 – Менежмент
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/FM1360.
Диссертация бажарилган муассаса номи: “Янги Ўзбекистон” университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: “Янги Ўзбекистон” университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи PhD.03/07.07.2025.I.192.02 рақамли Илмий кенгаш
Илмий раҳбарлар: и.ф.ф.д., доцент А.А.Марахимов
Расмий оппонентлар: и.ф.ф.д., Т. Ҳасанов (Сингапур халқаро мактаби директори), и.ф.ф.д. З.Мирза (“Янги Ўзбекистон” университети)
Етакчи ташкилот: Сингапур Менежментни Ривожлантириш Институти
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Марказий Осиё мамлакатлари, хусусан Ўзбекистон мисолида экологик йўналтирилган фискал сиёсатларнинг (яшил солиқлар, бюджет харажатлари, фискал рағбатлар) барқарор иқтисодий ўтишга таъсирини баҳолаш, уларнинг самарадорлигини аниқлаш ҳамда яшил иқтисодиётга ўтишни жадаллаштиришга қаратилган бошқарув механизмларини такомиллаштириш бўйича илмий-амалий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Марказий Осиё мамлакатлари шароитида экологик йўналтирилган фискал сиёсатларнинг барқарор иқтисодий ўсишга таъсири биринчи бор комплекс тарзда, макроиқтисодий ва институционал омиллар уйғунлигида баҳоланди.
Яшил фискал инструментлар (экологик солиқлар, субсидия ва бюджет рағбатлари) билан иқтисодий ўсиш, инвестиция фаоллиги ҳамда атроф-муҳит кўрсаткичлари ўртасидаги боғлиқлик эконометрик моделлар асосида аниқланиб, уларнинг таъсир механизмлари илмий жиҳатдан асослаб берилди.
Ўзбекистон учун экологик йўналтирилган фискал сиёсатни такомиллаштиришга қаратилган бошқарув модели ишлаб чиқилиб, унда фискал барқарорлик, яшил молиялаштириш ва ижтимоий адолат тамойилларининг ўзаро уйғунлиги асосланди.
Барқарор иқтисодий ўтишни таъминлашда “яшил фискал сиёсат – институционал сифат – иқтисодий самарадорлик” занжирининг консептуал модели таклиф этилди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Диссертацияда ишлаб чиқилган илмий хулоса ва методик тавсиялар Ўзбекистон банк-молия ҳамда реал секторида экологик йўналтирилган фискал сиёсат ва барқарор молия тамойилларини амалиётга жорий этишда фойдаланилмоқда. Тадқиқот натижалари банк фаолиятининг замонавий стратегик йўналишлари, шунингдек, ишлаб чиқариш корхоналарининг барқарор ривожланиш стратегиялари билан бевосита уйғунлашган бўлиб, Ўзбекистоннинг барқарор ривожланиш мақсадлари (SDG), яшил молия (греен финанcе) ва экологик бошқарув тизимига ўтиш жараёнларига муҳим илмий-амалий ҳисса қўшади.
Мазкур илмий тадқиқотда Марказий Осиёда экологик йўналтирилган фискал механизмларнинг иқтисодий трансформацияга таъсирини баҳолашда қўлланилган назарий-услубий ёндашувлар банк секторида қуйидаги стратегик вазифаларни амалга оширишда қўлланилмоқда:
•    экологик тоза технологияларни, паст углеродли иқтисодиётга ўтишни ва ресурслардан самарали фойдаланишни молиявий қўллаб-қувватлашга қаратилган яшил молиялаштириш механизмларини кенгайтириш;
•    SDG ҳамда ESG (Environmental, Social, Governance) тамойилларини банк бошқарув тизимига интеграция қилиш, экологик ва иқлимий молиявий рискларни баҳолаш асосида барқарор инвестиция стратегияларини шакллантириш;
•    яшил иқтисодиётга ўтиш жараёнида банкларнинг институционал масъулиятини ошириш, иқлимга боғлиқ молиявий рискларни (cлимате-релатед финанcиал рискс) аниқлаш ва мониторинг қилиш механизмларини такомиллаштириш.
Диссертацияда ишлаб чиқилган илмий хулосалар ва методик тавсиялар банкларнинг узоқ муддатли барқарор ривожланиш стратегиясини шакллантиришда, яшил облигациялар (греен бондс), барқарор молиявий инструментлар (сустаинабле финанcе инструменц) ҳамда экологик лойиҳалар самарадорлигини баҳолаш методологиясини жорий этишда назарий-услубий асос бўлиб хизмат қилмоқда.
Хусусан, тадқиқот натижалари “Трастбанк” хусусий акциядорлик банки, АТ “Ўзмиллийбанк”, шунингдек “Тошкентвино комбинати” АЖ фаолиятида амалиётга жорий этилган. Жумладан, банкларда экологик барқарорликка йўналтирилган кредит маҳсулотларини ишлаб чиқиш, SDG индикаторлари асосида стратегик режалаштиришни такомиллаштириш ҳамда илмий асосланган бошқарув қарорларини қабул қилишда фойдаланилмоқда.
“Тошкентвино комбинати” АЖ мисолида тадқиқот натижалари ишлаб чиқариш фаолиятида экологик самарадорликни ошириш, энергия ва ресурслардан фойдаланиш самарадорлигини баҳолаш, экологик фискал рағбатлар таъсирини ҳисобга олган ҳолда инвестиция лойиҳаларини режалаштириш ҳамда ESG тамойилларига асосланган барқарор корпоратив бошқарув элементларини жорий этишда қўлланилмоқда.
Мазкур жорий этишлар тегишли ташкилотлар томонидан берилган жорий этиш далолатномалари билан тасдиқланган.