Abdullaeva Madinabonu Xasanboevnaning  
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Xo‘jalik yurituvchi subektlar moliyaviy munosabatlarida risklarni prognozlash usullarini takomillashtirish”, 08.00.07 – “Moliya, pul muomalasi va kredit”.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2019.2.PhD/Iqt940. 
Ilmiy rahbar: Rustamov Davron Rustamovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, DSc.03/30.12.2019.I.17.01.
 Rasmiy opponentlar: Jumaev Nodir Xosiyatovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Sobirov Oybek Shavkatbekovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: G.V.Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universiteti Toshkent shahridagi filiali.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: xo‘jalik yurituvchi subektlar moliyaviy munosabatlarida risklarni prognozlash usullarini tadqiq etish va rivojlantirishga doir taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
aksiyadorlik jamiyatlarida qimmatli qog‘ozlar bilan bog‘liq moliyaviy risklarni kamaytirish va jahon fond bozorida moliyaviy instrumentlarni joylashtirish mexanizmini takomillashtirish maqsadida, qimmatli qog‘ozlar portfelini diversifikatsiya qilish va listing jarayonlarini optimallashtirish taklif etilgan;
aksiyadorlik jamiyatlarida kapitaldan foydalanish bilan bog‘liq risklarni prognoz qilish amaliyotini maqsadida WACC koeffisientidan diskont stavka sifatida foydalanilganda valyuta va inflyasiya bilan bog‘liq moliyaviy risklarni hisobga olgan holda baholash taklif etilgan;
xo‘jalik subektlari amaliyotida investision loyihalarning iqtisodiy samaradorligini prognoz qilishdagi bazaviy koeffisient (NPV) usulini modifikatsiyalash asosida kelgusi pul oqimlarini prognoz qilishda tuzatilgan joriy qiymat (APV) usulidan foydalanish tartibi ishlab chiqilgan;
“Qo‘qon mexanika zavodi” AJda risklarni prognoz qilishda ARIMAX (Auto regression integrated moving average extended) modelidan foydalanish orqali moliyaviy natijalar miqdorini 97 foizgacha aniqlikda prognoz qilish taklif etilgan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Xo‘jalik yurituvchi subektlar moliyaviy munosabatlarida risklarni prognoz qilish amaliyotini takomillashtirish yuzasidan olingan ilmiy natijalar asosida:
aksiyadorlik jamiyatlarida qimmatli qog‘ozlar bilan bog‘liq moliyaviy risklarni kamaytirish va jahon fond bozorida moliyaviy instrumentlarni joylashtirish mexanizmini takomillashtirish maqsadida, qimmatli qog‘ozlar portfelini diversifikatsiya qilish va listing jarayonlarini optimallashtirish taklifi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 17 yanvardagi PQ-90 sonli qarorining 5-bandida o‘z aksini topgan (“Qo‘qon mexanika zavodi” aksiyadorlik jamiyatining 2025 yil 30 yanvardagi № 01-30-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur taklifni amaliyotga joriy etilishi natijasida, 2022 yil 1 apreldan boshlab mahalliy emitentlarga o‘z aksiyalarini dastlab «Toshkent» RFBda joylashtirgandan so‘ng anderrayter tavsiyasiga ko‘ra ularni xorijiy fond bozorlarida yoki bir vaqtda mahalliy va xorijiy fond birjalarida joylashtirish huquqi berilgan.
aksiyadorlik jamiyatlarida kapitaldan foydalanish bilan bog‘liq risklarni prognoz qilish amaliyotini maqsadida WACC koeffisientidan diskont stavka sifatida foydalanilganda valyuta va inflyasiya bilan bog‘liq moliyaviy risklarni hisobga olgan holda baholash taklifi O‘zbekiston Respublikasi Yagona milliy baholash standartining “Daromad yondashuvi” - diskontlash stavkasini aniqlash yoki maqbul diskontlash stavkasini qo‘llashni belgilash tartibini ishlab chiqishda foydalanilgan (“Qo‘qon mexanika zavodi” aksiyadorlik jamiyatining 2025 yil 30 yanvardagi № 01-30-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, “Qo‘qon mexanika zavodi” aksiyadorlik jamiyatining kapitaldan foydalanish bilan bog‘liq moliyaviy risklar miqdori o‘zgarishining 2028 yilgacha prognoz parametlari ishlab chiqilgan.
xo‘jalik subektlari amaliyotida investision loyihalarning iqtisodiy samaradorligini prognoz qilishdagi bazaviy koeffisient (NPV) usulini modifikatsiyalash asosida kelgusi pul oqimlarini prognoz qilishda tuzatilgan joriy qiymat (APV) usulidan foydalanish tartibi ishlab chiqish taklifi “Qo‘qon mexanika zavodi” aksiyadorlik jamiyati tomonidan amaliyotga joriy etildi (“Qo‘qon mexanika zavodi” aksiyadorlik jamiyatining 2025 yil 30 yanvardagi № 01-30-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, 2024-2028 yillarga mo‘ljallangan investision loyihalarning iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichlari qayta hisoblangan hamda aniqlangan natijalar o‘rtasidagi farq 10 foizga yaqinni tashkil qilgan. Shu bilan birga mazkur taklifdan foydalanish natijasida samaradorlik bo‘yicha prognoz ko‘rsatkichlarini sifatliligi va ishonchliligini oshirishga erishilgan.   
“Qo‘qon mexanika zavodi” AJda risklarni prognoz qilishda ARIMAX (Auto regression integrated moving average extended) modelidan foydalanish orqali moliyaviy natijalar miqdorini 97 foizgacha aniqlikda prognoz qilish taklifi “Qo‘qon mexanika zavodi” aksiyadorlik jamiyati tomonidan amaliyotga joriy etilgan (“Qo‘qon mexanika zavodi” aksiyadorlik jamiyatining 2025 yil 30 yanvardagi № 01-30-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, jamiyat tomonidan daromadlar va xarajatlarni prognoz qilish orqali olingan natijalarning jamiyat foydasiga ta’siri ekonometrik tahlil qilingan. 2024 yilning yakunlari bo‘yicha model asosida olingan xulosalar o‘tkan yilning shu davriga foyda miqdorini 97 foizgacha aniqlik bilan prognoz qilish imkonini bergan.