Каримова Наргиза Мансуровнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ўсманинг молекуляр биологик ва иммун профилини ҳисобга олган ҳолда юмшоқ тўқималар саркомаларининг диагностикаси, даволаш ва прогнозини таккомилаштириш», 14.00.14 – Онкология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2. DSc /Tib856.
Илмий маслахатчи: Полатова Джамила Шагайратовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкени давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами:  Болалар онкологияси, гематологияси, иммунологияси илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.04/07.06.2024 Tib 177.01.
Расмий оппонентлар: Алимходжаева Лола Тельмановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Минков Милен Лазаров, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ходжаева Нозима  Хайруллаевна, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: болаларда юмшоқ тўқималар саркомасини даволаш натижаларини яхшилаш, даволаш самарадорлигида иммун микромуҳитнинг ролини ўрганиш ва прогноз моделни яратишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
CD8+ Т-ҳужайралар экспрессиясининг юқори даражаси кучли иммун жавоб ва ўсма ўсишини яхшироқ назорат қилиш билан боғлиқлиги исботланган, бу эса рабдомиосаркома учун янада ижобий натижаларга олиб келиши исботланган;
CD4 ва CD68 ҳолатлари рабдомиосаркома характери ва босқичига боғлиқ эмаслиги, ўсманинг гистологик ва молекуляр-биологик хусусиятлари, шу жумладан унинг гетерогенлиги ва иммуносупрессив омиллар ишлаб чиқарилиши билан боғлиқлиги исботланган;
ўсма микромуҳитида CD20+ лимфоцитлар ҳолати ўсма ўлчами билан боғлиқлиги ва ўсма жараёнининг динамикасини баҳолаш учун прогностик белги бўлиб хизмат қилиши мумкинлиги исботланган;
ижобий CD8+ Т-ҳужайраларнинг мавжудлиги ва CD68 ҳолати терапевтик патоморфознинг юқори даражаси фаол иммун жавоб ва кимётерапия таъсирида ўсма антигенларининг чиқарилиши билан боғлиқлиги исботланган;
иммун маркерлар ва ўсма хусусиятларини ўз ичига олган бинар логистик регрессияга асосланган болалардаги рабдомиосаркома учун прогноз гуруҳ рабдомиосаркома билан оғриган беморларнинг кимётерапия ва нур терапиясига бўлган реакциясига сезиларли таъсир кўрсатиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/27 сонли хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: CD8+ Т-ҳужайралар экспрессиясининг юқори даражаси кучли иммун жавоб ва ўсма ўсишини яхшироқ назорат қилиш билан боғлиқлиги исботланган, бу эса рабдомиосаркома учун янада ижобий натижаларга олиб келиши исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах филиалида 25 август 2025 йилдаги №186-сонли буйруқ ҳамда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарканд филиалида 4 август 2025 йилдаги №39i сонли буйруқ асосида амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги шундаки, у рабдомиосаркома билан касалланган болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имкониятига эга. CD8+ Т-ҳужайралар каби прогностик маркерлардан фойдаланиш орқали яшовчанликни ошириш ва клиник натижаларни яхшилаш нафақат касалликнинг қайталаниши ва ривожланишини камайтиради, балки касалхонада бўлиш вақтини ҳам қисқартиради, бу эса ўз моҳиятига кўра бундай беморларнинг оилаларига стресс ва юкламани камайтиришга олиб келади. Иқтисодий самарадорлиги даволашга жалб қилинган ресурсларни оптималлаштиришдан иборат. Муваффақиятли иммунотерапия стратегиялари ва индивидуал ёндашув имконияти самарасиз ва юқори харажатли даволаш усулларидан қочиш, узоқ муддатли истиқболда тиббий ёрдамга умумий харажатларни камайтириш имконини беради. Юқори ремиссия кўрсаткичлари ҳисобига кимётерапиянинг такрорий курслари ва стационар даволаниш сонининг камайиши ҳам соғлиқни сақлаш бюджетининг 9,0% га (7,5 миллион сўм) тежалишига олиб келади. Хулоса: таклиф этилган усулларнинг ижтимоий ва иқтисодий самарадорлиги янада барқарор ва самарали соғлиқни сақлаш тизимларини яратишга қаратилган бўлиб, бу ўз навбатида онкология соҳасидаги энг сўнгги илмий ютуқлардан тўлиқ фойдаланиш орқали амалга оширилади.
иккинчи илмий янгилик: CD4 ва CD68 ҳолатлари рабдомиосаркома характери ва босқичига боғлиқ эмаслиги, ўсманинг гистологик ва молекуляр-биологик хусусиятлари, шу жумладан унинг гетерогенлиги ва иммуносупрессив омиллар ишлаб чиқарилиши билан боғлиқлиги исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах филиалида 25 август 2025 йилдаги №186-сонли буйруқ ҳамда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарканд филиалида 4 август 2025 йилдаги №39i сонли буйруқ асосида амалиётга жорий этилган. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, CD4 ва CD68 ҳолатлари билан рабдомиосаркома хусусиятлари ва босқичлари ўртасида сезиларли боғлиқликнинг йўқлиги даволашда янада онгли ёндашувга олиб келиши мумкин. Бу шуни англатадики, тиббиёт мутахассислари беморларда натижаларни башорат қилиш учун қайси иммунитет белгилари ҳақиқатан ҳам муҳимлигини яхшироқ тушунишлари мумкин. Ушбу соҳадаги билимларни такомиллаштириш беморлар ва уларнинг оила аъзоларининг тиббий муассасаларга бўлган ишончини оширишга ёрдам беради, шунингдек, даволаниш жараёнида психологик юкламани камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: CD4 ва CD68 муҳим прогностик белгилар бўлиб хизмат қилмаслигини тушуниш ушбу маркерларни ўрганиш ва мониторинг қилиш учун ресурсларни кераксиз қўллашдан қочиш имконини беради. Бу касаллик натижасига таъсир қилмайдиган белгиларга қаратилган ташхис қўйиш, даволаш ва тегишли чора-тадбирлар харажатларини 1,5 баробарга (13 миллион сўм) камайтиришни ўз ичига олиши мумкин. Иммунитет профилларидан фойдаланишга кўпроқ мақсадли ёндашув даволашнинг умумий харажатларини камайтиришга олиб келиши мумкин, бу эса узоқ муддатли истиқболда ҳам беморлар, ҳам бутун соғлиқни сақлаш тизими учун фойда келтиради. Хулоса: янгилик онкологик амалиётда даволаш ёндашувларини такомиллаштириш ва ресурсларни оптималлаштириш орқали беморларнинг омон қолишига ижобий таъсир кўрсатади.
учинчи илмий янгилик: ўсма микромуҳитида CD20+ лимфоцитлар ҳолати ўсма ўлчами билан боғлиқлиги ва ўсма жараёнининг динамикасини баҳолаш учун прогностик белги бўлиб хизмат қилиши мумкинлиги исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах филиалида 25 август 2025 йилдаги №186-сонли буйруқ ҳамда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарканд филиалида 4 август 2025 йилдаги №39i сонли буйруқ асосида амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: янгилик туфайли шифокорлар рабдомиосаркома билан оғриган болаларда даволаш натижаларини аниқроқ башорат қилишлари мумкин, бу эса тиббиёт ходимлари ва беморлар ўртасидаги алоқани яхшилашга ёрдам беради. Беморларнинг ўз ҳолати ва прогноз имкониятлари ҳақида хабардорлик даражасини ошириш ҳиссий зўриқишни камайтириши ва даволанишга бўлган ишончни ошириши мумкин, бу эса ўз навбатида беморлар ва уларнинг оилаларининг психологик ҳолатини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: CD20+ лимфоцитлар экспрессиясининг юқори даражаси ва янада муваффақиятли клиник натижалар ўртасидаги боғлиқлик самарасиз ва қиммат даволаш усуллари эҳтимолини камайтириб, даволаш стратегияларини оптималлаштириш имконини беради. CD20 дан прогностик маркер сифатида фойдаланиш янада мақсадли терапияга, рецидивлар частотасини камайтиришга ва зарур кимётерапия курслари сонини камайтиришга олиб келиши мумкин, бу эса соғлиқни сақлаш муассасалари учун ҳам, умуман соғлиқни сақлаш тизими учун ҳам ресурсларни тежашга олиб келади. (15 миллион сўм) Анъанавий даволаш курси билан таққослаганда, тавсия этилган даволанишнинг иқтисодий самарадорлиги 65%ни ташкил этди. Хулоса: янгилик CD20 нинг клиник амалиётдаги аҳамиятини таъкидлайди ва тиббий ёрдам натижаларини ҳам, беморларнинг ижтимоий мослашувини ҳам яхшилаши мумкин бўлган индивидуал даволаш ёндашуви учун янги имкониятлар очади. CD20 ва ўсма динамикаси ўртасидаги боғлиқликни тушуниш янада самарали даволаш стратегияларини ишлаб чиқишга ва саратон билан оғриган болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради.
тўртинчи илмий янгилик: ижобий CD8+ Т-ҳужайраларнинг мавжудлиги ва CD68 ҳолати терапевтик патоморфознинг юқори даражаси фаол иммун жавоб ва кимётерапия таъсирида ўсма антигенларининг чиқарилиши билан боғлиқлиги исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах филиалида 25 август 2025 йилдаги №186-сонли буйруқ ҳамда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарканд филиалида 4 август 2025 йилдаги №39i сонли буйруқ асосида амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: янгилик беморлар ва уларнинг оилаларига даволаш ҳақида хабардорлик даражасини ошириш орқали ўсимтага қарши курашда иммунитет тизимининг аҳамиятини яхшироқ тушунишга ёрдам бериши мумкин. Иммун жавоб фаоллиги ва кимётерапия муваффақияти ўртасидаги мавжуд боғлиқлик беморларнинг психологик ҳолатини, даволаш усулларини танлашда ишончни ва умумий ҳаёт сифатини яхшилаши мумкин. Иқтисодий самарадорлиги: ижобий CD8+ Т-ҳужайралар ва CD68 макрофаглари билан боғлиқ бўлган терапевтик патоморфознинг юқори даражаси янада самарали терапияга олиб келиши мумкин, бу эса қўшимча даволаш курсларига бўлган эҳтиёжни ва улар билан боғлиқ харажатларни камайтиради. Ушбу маркерларнинг ҳолатини ҳисобга олган ҳолда терапияни оптималлаштириш самарасиз усуллардан қочиш ва даволанишнинг умумий харажатларини камайтириш имконини беради. Онкологияда ресурслардан самарали фойдаланиш нафақат соғлиқни сақлаш бюджетини тежайди, балки маблағларни тиббий ёрдамнинг бошқа муҳим соҳаларига қайта тақсимлаш имконини беради. Тавсия этилган даволанишнинг иқтисодий самарадорлиги 15,5 миллион сўмни ташкил этди. Хулоса: янгилик ўсма терапияси жараёнида иммун жавобнинг муҳимлигини ва унинг муваффақиятли клиник натижаларга таъсирини таъкидлайди. Ижтимоий ва иқтисодий самарадорликни ҳисобга олган ҳолда, олинган маълумотлар саратон терапияси доирасида иммун жавобни кучайтиришга қаратилган стратегияларни ишлаб чиқиш учун асос бўлиши мумкин, бу эса беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ва даволаниш харажатларини оптималлаштиришга олиб келади.
бешинчи илмий янгилик: иммун маркерлар ва ўсма хусусиятларини ўз ичига олган бинар логистик регрессияга асосланган болалардаги рабдомиосаркома учун прогноз гуруҳ рабдомиосаркома билан оғриган беморларнинг кимётерапия ва нур терапиясига бўлган реакциясига сезиларли таъсир кўрсатиши исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах филиалида 25 август 2025 йилдаги №186-сонли буйруқ ҳамда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Самарканд филиалида 4 август 2025 йилдаги №39i сонли буйруқ асосида амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: янгилик шифокорларга терапевтик ёндашувларни индивидуаллаштириш имконини беради, бу эса ўз навбатида беморлар ва уларнинг оилаларининг даволаш усулларини танлашда хабардорлиги ва ишончини оширади. Прогнозлашни яхшилаш беморларда стресс даражасини пасайтириши, ҳаёт сифатини яхшилаши ва тиббиёт ходимлари томонидан қўллаб-қувватлаш даражасини ошириши мумкин. Иқтисодий самарадорлиги: прогностик модель маълум турдаги даволашдан қайси беморлар кўпроқ фойда олиши мумкинлигини аниқроқ аниқлаш имконини беради, шу билан прогнози ёмонроқ бўлганлар учун самарасиз ва юқори харажатли усуллардан қочади. Бу даволаш харажатларини оптималлаштиришга, қўшимча терапия курсларига бўлган эҳтиёжни камайтиришга ва касалхонада бўлиш вақтини қисқартиришга олиб келади, бу эса умуман олганда ҳам тиббиёт муассасаси, ҳам соғлиқни сақлаш тизими учун ресурсларни тежашга ёрдам беради (12,5 миллион сўм). Шунингдек, даволаниш муддати ўртача 1,5 баробарга қисқарди. Хулоса: янгилик даволаш натижаларини башорат қилишда моделнинг юқори аниқлигини тасдиқлайди ва унинг шахсийлаштирилган тиббиёт учун аҳамиятини таъкидлайди. Бундай моделни ишлаб чиқиш ва жорий этиш юмшоқ тўқималар саркомасидан азият чекаётган болаларни даволаш самарадорлигини янада ошириш ва клиник натижаларни яхшилаш учун асос бўлиши мумкин.