Karimova Nargiza Mansurovnaning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «O‘smaning molekulyar biologik va immun profilini hisobga olgan holda yumshoq to‘qimalar sarkomalarining diagnostikasi, davolash va prognozini takkomilashtirish», 14.00.14 – Onkologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.2. DSc /Tib856.
Ilmiy maslaxatchi: Polatova Djamila Shagayratovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkeni davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami:  Bolalar onkologiyasi, gematologiyasi, immunologiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, DSc.04/07.06.2024 Tib 177.01.
Rasmiy opponentlar: Alimxodjaeva Lola Tel`manovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Minkov Milen Lazarov, tibbiyot fanlari doktori, professor; Xodjaeva Nozima  Xayrullaevna, tibbiyot fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: bolalarda yumshoq to‘qimalar sarkomasini davolash natijalarini yaxshilash, davolash samaradorligida immun mikromuhitning rolini o‘rganish va prognoz modelni yaratishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
CD8+ T-hujayralar ekspressiyasining yuqori darajasi kuchli immun javob va o‘sma o‘sishini yaxshiroq nazorat qilish bilan bog‘liqligi isbotlangan, bu esa rabdomiosarkoma uchun yanada ijobiy natijalarga olib kelishi isbotlangan;
CD4 va CD68 holatlari rabdomiosarkoma xarakteri va bosqichiga bog‘liq emasligi, o‘smaning gistologik va molekulyar-biologik xususiyatlari, shu jumladan uning geterogenligi va immunosupressiv omillar ishlab chiqarilishi bilan bog‘liqligi isbotlangan;
o‘sma mikromuhitida CD20+ limfotsitlar holati o‘sma o‘lchami bilan bog‘liqligi va o‘sma jarayonining dinamikasini baholash uchun prognostik belgi bo‘lib xizmat qilishi mumkinligi isbotlangan;
ijobiy CD8+ T-hujayralarning mavjudligi va CD68 holati terapevtik patomorfozning yuqori darajasi faol immun javob va kimyoterapiya ta’sirida o‘sma antigenlarining chiqarilishi bilan bog‘liqligi isbotlangan;
immun markerlar va o‘sma xususiyatlarini o‘z ichiga olgan binar logistik regressiyaga asoslangan bolalardagi rabdomiosarkoma uchun prognoz guruh rabdomiosarkoma bilan og‘rigan bemorlarning kimyoterapiya va nur terapiyasiga bo‘lgan reaksiyasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 17 noyabrdagi 29/27 sonli xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: CD8+ T-hujayralar ekspressiyasining yuqori darajasi kuchli immun javob va o‘sma o‘sishini yaxshiroq nazorat qilish bilan bog‘liqligi isbotlangan, bu esa rabdomiosarkoma uchun yanada ijobiy natijalarga olib kelishi isbotlanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Jizzax filialida 25 avgust 2025 yildagi №186-sonli buyruq hamda Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarkand filialida 4 avgust 2025 yildagi №39i sonli buyruq asosida amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi shundaki, u rabdomiosarkoma bilan kasallangan bolalarning hayot sifatini yaxshilash imkoniyatiga ega. CD8+ T-hujayralar kabi prognostik markerlardan foydalanish orqali yashovchanlikni oshirish va klinik natijalarni yaxshilash nafaqat kasallikning qaytalanishi va rivojlanishini kamaytiradi, balki kasalxonada bo‘lish vaqtini ham qisqartiradi, bu esa o‘z mohiyatiga ko‘ra bunday bemorlarning oilalariga stress va yuklamani kamaytirishga olib keladi. Iqtisodiy samaradorligi davolashga jalb qilingan resurslarni optimallashtirishdan iborat. Muvaffaqiyatli immunoterapiya strategiyalari va individual yondashuv imkoniyati samarasiz va yuqori xarajatli davolash usullaridan qochish, uzoq muddatli istiqbolda tibbiy yordamga umumiy xarajatlarni kamaytirish imkonini beradi. Yuqori remissiya ko‘rsatkichlari hisobiga kimyoterapiyaning takroriy kurslari va statsionar davolanish sonining kamayishi ham sog‘liqni saqlash byudjetining 9,0% ga (7,5 million so‘m) tejalishiga olib keladi. Xulosa: taklif etilgan usullarning ijtimoiy va iqtisodiy samaradorligi yanada barqaror va samarali sog‘liqni saqlash tizimlarini yaratishga qaratilgan bo‘lib, bu o‘z navbatida onkologiya sohasidagi eng so‘nggi ilmiy yutuqlardan to‘liq foydalanish orqali amalga oshiriladi.
ikkinchi ilmiy yangilik: CD4 va CD68 holatlari rabdomiosarkoma xarakteri va bosqichiga bog‘liq emasligi, o‘smaning gistologik va molekulyar-biologik xususiyatlari, shu jumladan uning geterogenligi va immunosupressiv omillar ishlab chiqarilishi bilan bog‘liqligi isbotlanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Jizzax filialida 25 avgust 2025 yildagi №186-sonli buyruq hamda Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarkand filialida 4 avgust 2025 yildagi №39i sonli buyruq asosida amaliyotga joriy etilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, CD4 va CD68 holatlari bilan rabdomiosarkoma xususiyatlari va bosqichlari o‘rtasida sezilarli bog‘liqlikning yo‘qligi davolashda yanada ongli yondashuvga olib kelishi mumkin. Bu shuni anglatadiki, tibbiyot mutaxassislari bemorlarda natijalarni bashorat qilish uchun qaysi immunitet belgilari haqiqatan ham muhimligini yaxshiroq tushunishlari mumkin. Ushbu sohadagi bilimlarni takomillashtirish bemorlar va ularning oila a’zolarining tibbiy muassasalarga bo‘lgan ishonchini oshirishga yordam beradi, shuningdek, davolanish jarayonida psixologik yuklamani kamaytiradi. Iqtisodiy samaradorligi: CD4 va CD68 muhim prognostik belgilar bo‘lib xizmat qilmasligini tushunish ushbu markerlarni o‘rganish va monitoring qilish uchun resurslarni keraksiz qo‘llashdan qochish imkonini beradi. Bu kasallik natijasiga ta’sir qilmaydigan belgilarga qaratilgan tashxis qo‘yish, davolash va tegishli chora-tadbirlar xarajatlarini 1,5 barobarga (13 million so‘m) kamaytirishni o‘z ichiga olishi mumkin. Immunitet profillaridan foydalanishga ko‘proq maqsadli yondashuv davolashning umumiy xarajatlarini kamaytirishga olib kelishi mumkin, bu esa uzoq muddatli istiqbolda ham bemorlar, ham butun sog‘liqni saqlash tizimi uchun foyda keltiradi. Xulosa: yangilik onkologik amaliyotda davolash yondashuvlarini takomillashtirish va resurslarni optimallashtirish orqali bemorlarning omon qolishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
uchinchi ilmiy yangilik: o‘sma mikromuhitida CD20+ limfotsitlar holati o‘sma o‘lchami bilan bog‘liqligi va o‘sma jarayonining dinamikasini baholash uchun prognostik belgi bo‘lib xizmat qilishi mumkinligi isbotlanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Jizzax filialida 25 avgust 2025 yildagi №186-sonli buyruq hamda Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarkand filialida 4 avgust 2025 yildagi №39i sonli buyruq asosida amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: yangilik tufayli shifokorlar rabdomiosarkoma bilan og‘rigan bolalarda davolash natijalarini aniqroq bashorat qilishlari mumkin, bu esa tibbiyot xodimlari va bemorlar o‘rtasidagi aloqani yaxshilashga yordam beradi. Bemorlarning o‘z holati va prognoz imkoniyatlari haqida xabardorlik darajasini oshirish hissiy zo‘riqishni kamaytirishi va davolanishga bo‘lgan ishonchni oshirishi mumkin, bu esa o‘z navbatida bemorlar va ularning oilalarining psixologik holatini yaxshilaydi. Iqtisodiy samaradorligi: CD20+ limfotsitlar ekspressiyasining yuqori darajasi va yanada muvaffaqiyatli klinik natijalar o‘rtasidagi bog‘liqlik samarasiz va qimmat davolash usullari ehtimolini kamaytirib, davolash strategiyalarini optimallashtirish imkonini beradi. CD20 dan prognostik marker sifatida foydalanish yanada maqsadli terapiyaga, residivlar chastotasini kamaytirishga va zarur kimyoterapiya kurslari sonini kamaytirishga olib kelishi mumkin, bu esa sog‘liqni saqlash muassasalari uchun ham, umuman sog‘liqni saqlash tizimi uchun ham resurslarni tejashga olib keladi. (15 million so‘m) An’anaviy davolash kursi bilan taqqoslaganda, tavsiya etilgan davolanishning iqtisodiy samaradorligi 65%ni tashkil etdi. Xulosa: yangilik CD20 ning klinik amaliyotdagi ahamiyatini ta’kidlaydi va tibbiy yordam natijalarini ham, bemorlarning ijtimoiy moslashuvini ham yaxshilashi mumkin bo‘lgan individual davolash yondashuvi uchun yangi imkoniyatlar ochadi. CD20 va o‘sma dinamikasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunish yanada samarali davolash strategiyalarini ishlab chiqishga va saraton bilan og‘rigan bolalarning hayot sifatini yaxshilashga yordam beradi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ijobiy CD8+ T-hujayralarning mavjudligi va CD68 holati terapevtik patomorfozning yuqori darajasi faol immun javob va kimyoterapiya ta’sirida o‘sma antigenlarining chiqarilishi bilan bog‘liqligi isbotlanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Jizzax filialida 25 avgust 2025 yildagi №186-sonli buyruq hamda Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarkand filialida 4 avgust 2025 yildagi №39i sonli buyruq asosida amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: yangilik bemorlar va ularning oilalariga davolash haqida xabardorlik darajasini oshirish orqali o‘simtaga qarshi kurashda immunitet tizimining ahamiyatini yaxshiroq tushunishga yordam berishi mumkin. Immun javob faolligi va kimyoterapiya muvaffaqiyati o‘rtasidagi mavjud bog‘liqlik bemorlarning psixologik holatini, davolash usullarini tanlashda ishonchni va umumiy hayot sifatini yaxshilashi mumkin. Iqtisodiy samaradorligi: ijobiy CD8+ T-hujayralar va CD68 makrofaglari bilan bog‘liq bo‘lgan terapevtik patomorfozning yuqori darajasi yanada samarali terapiyaga olib kelishi mumkin, bu esa qo‘shimcha davolash kurslariga bo‘lgan ehtiyojni va ular bilan bog‘liq xarajatlarni kamaytiradi. Ushbu markerlarning holatini hisobga olgan holda terapiyani optimallashtirish samarasiz usullardan qochish va davolanishning umumiy xarajatlarini kamaytirish imkonini beradi. Onkologiyada resurslardan samarali foydalanish nafaqat sog‘liqni saqlash byudjetini tejaydi, balki mablag‘larni tibbiy yordamning boshqa muhim sohalariga qayta taqsimlash imkonini beradi. Tavsiya etilgan davolanishning iqtisodiy samaradorligi 15,5 million so‘mni tashkil etdi. Xulosa: yangilik o‘sma terapiyasi jarayonida immun javobning muhimligini va uning muvaffaqiyatli klinik natijalarga ta’sirini ta’kidlaydi. Ijtimoiy va iqtisodiy samaradorlikni hisobga olgan holda, olingan ma’lumotlar saraton terapiyasi doirasida immun javobni kuchaytirishga qaratilgan strategiyalarni ishlab chiqish uchun asos bo‘lishi mumkin, bu esa bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga va davolanish xarajatlarini optimallashtirishga olib keladi.
beshinchi ilmiy yangilik: immun markerlar va o‘sma xususiyatlarini o‘z ichiga olgan binar logistik regressiyaga asoslangan bolalardagi rabdomiosarkoma uchun prognoz guruh rabdomiosarkoma bilan og‘rigan bemorlarning kimyoterapiya va nur terapiyasiga bo‘lgan reaksiyasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi isbotlanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Jizzax filialida 25 avgust 2025 yildagi №186-sonli buyruq hamda Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarkand filialida 4 avgust 2025 yildagi №39i sonli buyruq asosida amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: yangilik shifokorlarga terapevtik yondashuvlarni individuallashtirish imkonini beradi, bu esa o‘z navbatida bemorlar va ularning oilalarining davolash usullarini tanlashda xabardorligi va ishonchini oshiradi. Prognozlashni yaxshilash bemorlarda stress darajasini pasaytirishi, hayot sifatini yaxshilashi va tibbiyot xodimlari tomonidan qo‘llab-quvvatlash darajasini oshirishi mumkin. Iqtisodiy samaradorligi: prognostik model` ma’lum turdagi davolashdan qaysi bemorlar ko‘proq foyda olishi mumkinligini aniqroq aniqlash imkonini beradi, shu bilan prognozi yomonroq bo‘lganlar uchun samarasiz va yuqori xarajatli usullardan qochadi. Bu davolash xarajatlarini optimallashtirishga, qo‘shimcha terapiya kurslariga bo‘lgan ehtiyojni kamaytirishga va kasalxonada bo‘lish vaqtini qisqartirishga olib keladi, bu esa umuman olganda ham tibbiyot muassasasi, ham sog‘liqni saqlash tizimi uchun resurslarni tejashga yordam beradi (12,5 million so‘m). Shuningdek, davolanish muddati o‘rtacha 1,5 barobarga qisqardi. Xulosa: yangilik davolash natijalarini bashorat qilishda modelning yuqori aniqligini tasdiqlaydi va uning shaxsiylashtirilgan tibbiyot uchun ahamiyatini ta’kidlaydi. Bunday modelni ishlab chiqish va joriy etish yumshoq to‘qimalar sarkomasidan aziyat chekayotgan bolalarni davolash samaradorligini yanada oshirish va klinik natijalarni yaxshilash uchun asos bo‘lishi mumkin.