Холжигитова Муҳайё Бердиқуловнанинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Метаболик синдром қўшилиб келган сурункали обструктив ўпка касаллигининг турли фенотипларини ташхислаш ва даволашга индивидуал ёндашув”, 14.00.05 – Ички касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2024.3.DSc/Tib840.
Илмий маслахатчи: Убайдуллаева Наима Набихановна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами:  Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.04/30.12.2019.Tib.102.01.
Расмий оппонентлар: Абдуллаев Равшанбек Бабажанович, тиббиёт фанлари доктори, профессор;  Раҳимова Дилором Алимовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Рахимова Матлуба Эшбаевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Ижевск давлат  тиббиёт академияси (Россия).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: метаболик синдром қўшилиб келган сурункали обструктив ўпка касаллиги турли клиник фенотипларининг ўзига хос клиник-функционал хусусиятларини аниқлаш, қиёсий ташхислаш ва реабилитaцияга индивидуал ёндошув бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
илк бор метаболик жихатдан индукцияланган ИЛ-6 даражасининг ўсиши ва кўп компонентли иммун-яллиғланиш реакцияси, жумладан яллиғланишнинг тизимли маркерлари (C-реактив оқсил) иммун тизимнинг гуморал таркиб кўрсаткичлари (Ig G), антропометрик мезон (тана вазни индекси), хамда сурункали обструктив ўпка касаллигининг бронхитик фенотипи орасида корреляцион боғлиқлик аниқланган;
илк бор сурункали обструктив ўпка касаллиги билан хасталанган беморларда, клиник ва фенотипик кўринишидан қатъий назар, метаболик синдромнинг коронавирус инфекцияси билан бирга келиши чуқур мултитизимли декомпенсацияни акс эттирадиган Чарлсон коморбид индексининг   ошишига олиб келиши аниқланган;
метаболик синдром бирга келган сурункали обструктив ўпка касаллиги билан хасталанган беморларда лейкоцитлар даражасининг ошиши, CД4Т-лимфоцитлар сонининг камайиши, иммунорегуляцион индекснинг пасайиши ва Ig G даражасининг  ўзгариши сабабли иммунологик номутаносибликлар шаклланиши  исботланган;
сурункали обструктив ўпка касаллиги метаболик синдром қўшилиб келган ва  коронавирус инфекцияси ўтказган беморларда C-реактив оқсил ва Д-димер даражаснинг баландлиги  сақланиб турганлиги сабабли  тизимли яллиғланиш фаоллиги   хамда узоқ муддатли субклиник яллиғланиш ҳолати турғунлиги  сақланиб туриши аникланган;
илк бор метаболик синдром қўшилиб келган сурункали обструктив ўпка касаллигининг турли фенотипларида беморлар нафас олиш фаолияти, жисмоний чидамлиликни яхшилаш, клиник симптомларни камайтиришга ва газ алмашинувини оптималлаштиришга қаратилган комплекс реабилитация дастурларининг клиник самарадорлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Метаболик синдром қўшилиб келган сурункали обструктив ўпка касаллиги турли фенотипларининг ўзига хос клиник-функционал хусусиятларини аниқлаш ва дифференциаллашган реабилитация дастурларни қўллаш асосида комплекс чора тадбирларни ишлаб чиқишга индивидуал ёндашиш бўйича олинган илмий натижалар асосида: 
биринчи илмий янгилик: илк бор метаболик жихатдан индукцияланган ИЛ-6 даражасининг ўсиши ва кўп компонентли иммун-яллиғланиш реакцияси, жумладан яллиғланишнинг тизимли маркерлари (C-реактив оқсил) иммун тизимнинг гуморал таркиб кўрсаткичлари (Ig G), антропометрик мезон (тана вазни индекси), хамда сурункали обструктив ўпка касаллигининг бронхитик фенотипи орасида корреляцион боғлиқлик аниқланганлиги бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети илмий кенгаш 26 июн 2024 йил 11-сон маълумотномаси билан тасдиқланган: «COVID-19 ўтказган метаболик синдром қўшилиб келган сурункали обструктив ўпка касаллиги оғир кечишининг олдини олиш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар Ибн Сино номидаги 1-сон клиник шифохонаси бўйича 6.09.2024 йилдаги 9098-сон хамда Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 16.09.2024 йилдаги 3338-7-107-ТБ/2024-сон  ва Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 20.01.2025 йилдаги 51-Y-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни Сақлаш Вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 майдаги 18/09-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилаётган усулда метаболик холатни ҳисобга олиб башорат қилиш сурункали обструктив ўпка касаллигининг бронхитик фенотипи ва тана масса индекси билан  иммун тизим маркерлари боғлиқлигини эрта аниқлаш беморлар саломатлигининг тез вақтда қайта тикланиши, эрта ташхислаш ва бунинг натижасида юзага келадиган асоратларининг олдини олишга  алоҳида кўпроқ аҳамият берилса, улар орасидаги ўлим кўрсаткичи камаяди. Иқтисодий самарадорлиги: Соғлиқни Сақлаш Тизимининг бирламчи бўғинида метаболик холат бирга келган сурункали обструктив ўпка касаллигининг беморларда клиник фенотипларини ташхислашга индивидуал ёндошиш касалликнинг эрта ва тўғри жамланма  ташхисоти ва оқибатини баҳолаши оғир  беморлар парваришига кетадиган ҳаражатларни камайтиради. 
 иккинчи илмий янгилик: илк бор сурункали обструктив ўпка касаллиги билан хасталанган беморларда, клиник ва фенотипик кўринишидан қатъий назар, метаболик синдромнинг коронавирус инфекцияси билан бирга келиши чуқур мултитизимли декомпенсацияни акс эттирадиган Чарлсон коморбид индексининг ошишига олиб келиши аниқланганлиги бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети илмий кенгаш 26 июн 2024 йил 11-сон маълумотномаси билан тасдиқланган: «COVID-19 ўтказган метаболик синдром қўшилиб келган сурункали обструктив ўпка касаллиги оғир кечишининг олдини олиш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар Ибн Сино номидаги 1-сон клиник шифохонаси бўйича 6.09.2024 йилдаги 9098-сон хамда Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 16.09.2024 йилдаги 3338-7-107-ТБ/2024-сон  ва Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 20.01.2025 йилдаги 51-Y-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни Сақлаш Вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 майдаги 18/09-сон хулосаси).  Ижтимоий самарадорлиги:  таклиф этиаётган усул замонавий, бир-бирини тўлдирувчи клиник, статистик усуллардан фойдаланиш, шунингдек, текширилган беморларнинг етарли сони,  эрта коморбид патология хавфини камайтириш учун диагностик, прогностик ва профилактика мезонларини такомиллаштириш, статистик таҳлил усуллари тўплами, шунингдек уларни тўғри қўллаш билан коморбид патология асоратларининг олдини олиш, беморларнинг касбий фаолиятга таъсири (меҳнатга лаёқатли беморларнинг меҳнат қобилиятини сақлаб қолиш) билан асосланади. Иқтисодий самарадорлиги: Чарлсон коморбид индексининг ошишини баҳолаш орқали клиник фенотипларда эрта коморбид патологиянинг аниқланиши соғлиқни сақлаш тизимига юкни камайтириш: касалхонага ётқизиш сонини ва шошилинч тиббий ёрдамга бўлган эҳтиёжни 25-35%га камайтириш имконини берди. 
учинчи илмий янгилик: метаболик синдром бирга келган сурункали обструктив ўпка касаллиги билан хасталанган беморларда  лейкоцитлар даражасининг ошиши, CД4Т-лимфоцитлар сонининг камайиши, иммунорегуляцион индекснинг пасайиши ва Ig G даражасининг  ўзгариши сабабли иммунологик номутаносибликлар шаклланиши исботланганлиги   бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети илмий кенгаш 26 июн 2024 йил 11-сон маълумотномаси билан тасдиқланган: «COVID-19 ўтказган метаболик синдром қўшилиб келган сурункали обструктив ўпка касаллиги оғир кечишининг олдини олиш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар Ибн Сино номидаги 1-сон клиник шифохонаси бўйича 6.09.2024 йилдаги 9098-сон хамда Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 16.09.2024 йилдаги 3338-7-107-ТБ/2024-сон  ва Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 20.01.2025 йилдаги 51-Y-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни Сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 майдаги 18/09-сон хулосаси.). Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилаётган дастур сурункали обструктив ўпка касаллиги метаболик синдром билан оғриган беморларда иммунологик номутаносибликлар шаклланишини ўз вақтида аниқлаш касалхонага ётқизиш ва амбулатор ташрифларга бўлган эҳтиёжнинг камайиши, ногиронлик даражасини пасайтириш ва фаол узоқ умр кўришни узайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: иммунологик тадқиқотлар ёрдамида сурункали обструктив ўпка касаллиги метаболик синдром билан оғриган беморларда  иммунтанкислик ҳолатлар ривожланишини башорат қилиш усулини ўз вақтида қўллаш ҳар бир беморга 315000 сўм бюджет маблағларини ва 780000 сўм бюджетдан ташқари маблағларни тежаш имконини беради. 
тўртинчи илмий янгилик: сурункали обструктив ўпка касаллиги метаболик синдром қўшилиб келган ва  коронавирус инфекцияси ўтказган беморларда C-реактив оқсил ва Д-димер даражаснинг баландлиги  сақланиб турганлиги сабабли  тизимли яллиғланиш фаоллиги   хамда узоқ муддатли субклиник яллиғланиш ҳолати турғунлиги сақланиб туриши аниқланганлиги бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети илмий кенгаш 26 июн 2024 йил 11-сон маълумотномаси билан тасдиқланган: «COVID-19 ўтказган метаболик синдром қўшилиб келган сурункали обструктив ўпка касаллиги оғир кечишининг олдини олиш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар Ибн Сино номидаги 1-сон клиник шифохонаси бўйича 6.09.2024 йилдаги 9098-сон хамда Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 16.09.2024 йилдаги 3338-7-107-ТБ/2024-сон  ва Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 20.01.2025 йилдаги 51-Y-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни Сақлаш Вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 майдаги 18/09-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилаётган дастур сурункали обструктив ўпка касаллиги метаболик синдром билан коронавирус инфекцияси ўтказган беморларда яллиғланиш  сақланиб турганлигини эрта башорат қилиш,  ногиронлик ва  мультитизимли асоратларнинг олдини олиш, меҳнат қобилиятини узоқ муддатга сақлаб қолиш, касалликни даволаш ҳамда текшириш учун сарфланадиган маблағларни тежаб қолиш, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берган.  Иқтисодий самарадорлиги: ушбу беморларнинг комплекс ташхислаш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш, касалликнинг асоратларини олдини олиш, касалхонага ётиш ҳолатларини камайтириш, агар ётқизилса ётоқ кунлари сонини қисқартириш орқали  битта беморга хисоблаганда бюджет маблағларини 852900 сўмга  ва бюджетдан ташқари маблағларни 750000 сўмга тежашга имкон яратган; 
бешинчи илмий янгилик: илк бор метаболик синдром қўшилиб келган сурункали обструктив ўпка касаллигининг турли фенотипларида беморлар нафас олиш фаолияти, жисмоний чидамлиликни яхшилаш, клиник симптомларни камайтиришга ва газ алмашинувини оптималлаштиришга қаратилган комплекс реабилитация дастурларининг клиник самарадорлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети илмий кенгаш 26 июн 2024 йил 11-сон маълумотномаси билан тасдиқланган: «Сурункали обструктив ўпка касаллиги метаболик синдром билан кечган беморларда комплекс реабилитaция алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар Ибн Сино номидаги 1-сон клиник шифохонаси бўйича 6.09.2024 йилдаги 9098-сон хамда Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 16.09.2024 йилдаги 3338-7-107-ТБ/2024-сон  ва Самарқанд вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 20.01.2025 йилдаги 51-Y-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни Сақлаш Вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 майдаги 18/09-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилаётган дастур сурункали обструктив ўпка касаллигининг турли фенотипларида беморларда комплекс реабилитация чора тадбирларини такомиллаштириш ногиронликнинг камайиши ва меҳнат қобилиятининг ошиши: меҳнатга лаёқатли беморларнинг 50%дан 65%гача реабилитациядан сўнг ишлашга қайтишини, жисмоний фаолликнинг ошиши: 6 дақиқалик юриш тестида масофани 50-70 мга оширишни, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашини (ХС-36 шкаласи бўйича), симптомлар оғирлигининг пасайиши CАТ, мМРC шкаласи бўйича ижобий холатларни акс эттирди. Иқтисодий самарадорлиги: COVID-19дан кейин беморларда иқтисодий самара (46% гача тежамкорлик) кузатилди, чунки ўпка реабилитацияси ўпка фаолиятини тезроқ тиклашга имкон беради. Реабилитация дастурларини қоплаш муддати 1-1.5 йилни ташкил этди, шундан сўнг иқтисодий фойда умумий тиббий ёрдам харажатларини камайтиришда намоён бўлиши аниқланди.

Yangiliklarga obuna bo‘lish