Рахмонқулова Наргиза Ғофуровнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Экспериментал ўткир буйрак зарарланишида ҳомиладорлик давридаги жигарнинг морфологик ва морфометрик кўрсаткичларининг қиёсий тавсифи», 14.00.02 – Морфология ва 14.00.01 – Акушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Tib5794.
Илмий раҳбарлар: Хасанова Дилноза Ахраровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Тўқсанова Дилбар Исматовна, фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.04/29.02.2024.Тib.93.01.
Расмий оппонентлар: Расулов Хамидулла Абдуллаевич тиббиёт фанлари доктори, профессор; Иванова Оксана Юрьевна тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқоднинг мақсади ўткир буйрак етишмовчилиги фонида жигарда юзага келадиган морфологик ва морфометрик ўзгаришларни оқ зотсиз ҳомиладор каламушларда ўтказилган экспериментал текширувлар асосида баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор экспериментал буйрак зарарланишида интакт оқ зотсиз каламуш жигарининг морфометрик кўрсаткичлари ўрганилганда гепатоцитларнинг ўлчами катталашганлиги, бунинг натижасида ядролар ва цитоплазма ҳажмининг кенгайганлиги, портал вена диаметри ва артериялар ўлчами ошганлиги исботланган;
оқ зотсиз каламушлар жигарининг экспериментал ўткир буйрак зарарланишлари фонида кечаётган ҳомиладорликка боғлиқ ўзгаришлар яъни компенсатор жараён юзага келиши оқибатида жигар ҳужайралари ўрнида ёғ томчиларининг йиғилиши ва тарқалиши намоён бўлгани аниқланган;
ҳомиладор оқ зотсиз каламушлар жигарининг экспериментал ўткир буйрак зарарланишида Жўйзар суви даво мақсадида қўлланилгандан кейин, эксперимент гуруҳида жигар морфометрик кўрсаткичларига нисбатан меъёрий ҳолатга яқинлашганлиги исботланган;
илк бор ҳомиладорлик патологиялари асосида аёлларда юзага келган буйрак ва жигар етишмовчилигининг клиник текширув натижалари, жигар ва буйрак етишмовчилигининг экспериментал текширувлари билан қиёсий таҳлил қилинганда, ўзгаришларнинг барчаси органларда қон айланиш бузилиши ва тарқалган томир ичи қон ивиши синдроми юзага келишининг асосий сабаби эканлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
биринчи илмий янгилик: илк бор экспериментал буйрак зарарланишида интакт оқ зотсиз каламуш жигарининг морфометрик кўрсаткичлари ўрганилганда гепатоцитларнинг ўлчами катталашганлиги, бунинг натижасида ядролар ва цитоплазма ҳажмининг кенгайганлиги, портал вена диаметри ва артериялар ўлчами ошганлиги исботланганлиги Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2025 йил 30 апрелдаги 25-м/113 сон қарори билан тасдиқланган «Ҳомиладорликда ўткир буйрак етишмовчилиги фонида жигарнинг морфологик хусусиятларини аниқлаш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Қоракўл туманлараро перинатал марказининг 05.05.2025 йилдаги 75-сон ҳамда Андижон шаҳар 2-туғруқ комплекси бўйича буйруқ 05.05.2025 йилдаги 2/7-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: экспериментал ўткир буйрак зарарланиши шароитида жигар морфометрик кўрсаткичларининг (гепатоцитлар катталашуви, ядро ва цитоплазма ҳажмининг кенгайиши, портал вена ва артериялар диаметрининг ортиши) илмий жиҳатдан аниқланиши буйрак патологиялари кечишида жигар томонидан юзага келадиган компенсатор ёки патологик реакцияларни эрта босқичда баҳолаш имконини яратди. Иқтисодий самарадорлиги: жигар ва буйрак тузилмаларидаги морфометрик ўзгаришлар асосида патологик ҳолатларнинг эрта ташхисланиши даволаш имкони яратилди. Хулоса: такомиллаштирилган эрта ташхис ва мониторинг ёндашувлари ҳар бир бемор учун ўртача 200 сўм миқдорида иқтисодий самарадорликка эришиш имконини яратди;
иккинчи илмий янгилик: оқ зотсиз каламушлар жигарининг экспериментал ўткир буйрак зарарланишлари фонида кечаётган ҳомиладорликка боғлиқ ўзгаришлар яъни компенсатор жараён юзага келиши оқибатида жигар ҳужайралари ўрнида ёғ томчиларининг йиғилиши ва тарқалиши намоён бўлгани аниқланганлиги Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2025 йил 30 апрелдаги 25-м/113 сон қарори билан тасдиқланган «Ҳомиладорликда ўткир буйрак етишмовчилиги фонида жигарнинг морфологик хусусиятларини аниқлаш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Қоракўл туманлараро перинатал марказининг 05.05.2025 йилдаги 75-сон ҳамда Андижон шаҳар 2-туғруқ комплекси бўйича буйруқ 05.05.2025 йилдаги 2/7-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: экспериментал ўткир буйрак зарарланишлари фонида ҳомиладорликка хос компенсатор жараёнлар натижасида жигар ҳужайраларида ёғ томчиларининг тўпланиши аниқлангани буйрак ва жигар тизимидаги эрта патоморфологик ўзгаришларни баҳолаш имконини кенгайтирди. Ушбу маълумотлар ўткир буйрак етишмовчилиги билан кечувчи ҳомиладорликларда асоратларни эрта аниқлаш, даволаш тактикаларини оптималлаштириш ва клиник мониторингни такомиллаштириш орқали беморлар саломатлигини яхшилашга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: экспериментал ўткир буйрак зарарланишлари фонида жигар ҳужайраларида юзага келадиган ёғли дегенерациянинг эрта аниқланиши клиник амалиётда ҳомиладор беморларни аниқроқ мониторинг қилиш ва асоратларни олдиндан прогнозлаш имконини оширди. Патологик жараёнларни эрта босқичда аниқлаш ортиқча диагностик текширувлар ва мураккаб даволаш чораларининг камайишига олиб келди. Натижада даволаш харажатлари қисқарди, беморларни реабилитация қилиш муддати камайди. Хулоса: экспериментал ўткир буйрак зарарланишлари фонида ҳомиладорликка хос компенсатор жараёнлар натижасида жигар ҳужайраларида ёғ тўпланиши биринчи бор аниқланиб, патологик ўзгаришларнинг белгиларини эрта баҳолаш имконияти яратилди. Ушбу ёндашув клиник амалиётда диагностика ва мониторингни оптималлаштиради ҳамда даволаш харажатларини камайтириб, ҳар бир бемор учун ўртача 200000 сўмгача иқтисодий тежаш имконини беради;
учинчи илмий янгилик: ҳомиладор оқ зотсиз каламушлар жигарининг экспериментал ўткир буйрак зарарланишида Жўйзар суви даво мақсадида қўлланилгандан кейин, эксперимент гуруҳида жигар морфометрик кўрсаткичларига нисбатан меъёрий ҳолатга яқинлашганлиги исботланганлиги Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2025 йил 30 апрелдаги 25-м/113 сон қарори билан тасдиқланган «Ҳомиладорликда ўткир буйрак етишмовчилиги фонида жигарнинг морфологик хусусиятларини аниқлаш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Қоракўл туманлараро перинатал марказининг 05.05.2025 йилдаги 75-сон ҳамда Андижон шаҳар 2-туғруқ комплекси бўйича буйруқ 05.05.2025 йилдаги 2/7-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Жўйзар суви қўлланилгандан сўнг жигар морфометрик кўрсаткичларининг меъёрий ҳолатга яқинлашгани аниқланиши даволаш самарадорлигини ошириш, асоратлар ривожланишини камайтириш ва ҳомиладор беморларни клиник мониторинг қилишни оптималлаштириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: даволаш самарадорлигини ошириш ва асоратларни камайтириш натижасида беморларни реабилитация қилиш муддати қисқарди, қўшимча даволаш харажатлари камайди ва ҳар бир бемор учун иқтисодий тежаш имконияти юзага келди. Хулоса: ушбу ёндашув буйрак зарарланишида даволаш самарадорлигини оширади, асоратлар ривожланишини камайтиради ва ҳар бир бемор учун ўртача 200000 сўм иқтисодий тежаш имконини беради;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор ҳомиладорлик патологиялари асосида аёлларда юзага келган буйрак ва жигар етишмовчилигининг клиник текширув натижалари, жигар ва буйрак етишмовчилигининг экспериментал текширувлари билан қиёсий таҳлил қилинганда, ўзгаришларнинг барчаси органларда қон айланиш бузилиши ва тарқалган томир ичи қон ивиши синдроми юзага келишининг асосий сабаби эканлиги исботланганлиги Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2025 йил 30 апрелдаги 25-м/113 сон қарори билан тасдиқланган «Ҳомиладорликда ўткир буйрак етишмовчилиги фонида жигарнинг морфологик хусусиятларини аниқлаш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Қоракўл туманлараро перинатал марказининг 05.05.2025 йилдаги 75-сон ҳамда Андижон шаҳар 2-туғруқ комплекси бўйича буйруқ 05.05.2025 йилдаги 2/7-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: буйрак ва жигар етишмовчилигида кузатилган ўзгаришларнинг асосий сабаби қон айланиш бузилиши ва тарқалган томир ичи ивиш синдроми эканлиги аниқлангани ҳомиладор аёлларда ушбу ҳолатларни эрта ташхислаш имконини кенгайтирди. Бу эса асоратларни камайтириш, она ва бола саломатлигини ҳимоялаш ҳамда даволаш жараёнининг самарадорлигини оширишга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: буйрак ва жигар етишмовчилигининг асосий сабаби сифатида қон айланиш бузилиши ва тарқалган томир ичи ивиш синдроми синдром аниқлангани касалликни эрта ташхислаш имконини кенгайтирди. Эрта ташхис оғир асоратлар ва интенсив даволашга бўлган эҳтиёжни камайтириб, даволаш харажатларини қисқартирди ва ҳар бир бемор учун ўртача 200000 сўм иқтисодий тежаш имконини яратди. Хулоса: клиник ва экспериментал маълумотларни қиёсий таҳлил қилиш натижасида ҳомиладорликда буйрак ва жигар етишмовчилиги ривожланишининг асосий механизми — қон айланиш бузилиши ва тарқалган томир ичи ивиш синдроми синдром эканлиги илмий жиҳатдан исботланди. Ушбу илмий натижалар билан диагностика ва даволаш ёндашувларини самарадорлигини оширишга эришилган.
Олинган натижалар асосида амалиётга тадбиқ бўйича Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 7 октабрдаги қарори асосида 26/50-сонли ягона хулоса олинган.
