Хурсандов Илёс Ахмедовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «COВИД -19 билан касалланган беморларда буйрак шикастланишининг кечиши ва иммунологик кўринишларининг хусусиятлари» 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.2.PhD/Tib3653.
Илмий раҳбар: Хамдамов Бахтиёр Зарифович, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Расмий оппонентлар: Файзуллаева Нигора Яхъяевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ахмедова Нилуфар Шариповна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: COVID-19 билан касалланган беморларда буйрак шикастланишининг кечиши ва иммунологик кўринишларининг хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор COVID-19 билан касалланган беморлар ўткир буйрак шикастланишида СD4+ лимфоцитлар миқдорининг кескин камайиши фонида СD8+ ва СD19+ лимфоцитлар ва фагоцитар сони ва индекси кўрсаткичлари миқдорининг юқори бўлиши нефрон базал мембраналари парчаланиши давом этаётгани, буйраклар функционал ҳажми камайиши ва оқибатда сурункали буйрак етишмовчилигига олиб келишига сабаб бўлиши исботланган;
илк бор COVID-19 билан касалланган беморлар ўткир буйрак шикастланишида айланиб юрувчи иммун комплекслар миқдорининг ортиши ва кумуляцияси сабабли нефрон структураси шикастланиши ва баъзи қисмларининг қайта тикланиш жараёни бузилишига олиб келиши аниқланган;
илк бор COVID-19 билан касалланган беморлар сурункали буйрак шикастланишида иммуноглобулинлар IgМ ва IgG миқдорлари гуморал иммунитетнинг IgА миқдорининг камайиши фонида цитокинлар (IL-1β, TNF-α, IL-8, IL-10 ва IFN-γ) миқдорларининг ортиши буйрак етишмовчилигига олиб келишига сабаб бўлиши аниқланган;
илк бор COVID-19 билан касалланган беморлар ўткир буйрак шикастланиши патогенезида нейтрофил ва моноцитлар фагоцитар фаоллигининг ортиши, гломеруляр ҳужайралар пролиферациясининг кучайиши апоптоз механизмини бошланишига туртки бўлиши сабабли яллиғланиш жараёнини сусайтиришига олиб келиши асосланган.
 IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. 
COVID-19 билан касалланган беморларда буйрак шикастланишининг кечиши ва иммунологик кўринишларининг хусусиятларини аниқлаш жараёнида олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор COVID-19 билан касалланган беморлар ўткир буйрак шикастланишида СD4+ лимфоцитлар миқдорининг кескин камайиши фонида СD8+ ва СD19+ лимфоцитлар ва фагоцитар сони ва индекси кўрсаткичлари миқдорининг юқори бўлиши нефрон базал мембраналари парчаланиши давом этаётгани, буйраклар функционал ҳажми камайиши ва оқибатда сурункали буйрак етишмовчилигига олиб келишига сабаб бўлиши исботланганлиги бўйича «COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишида иммунологик бузилишларни аниқлаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Термиз иқтисодиёт ва сервис университети илмий кенгашининг 2024 йил 30 августдаги қарори) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро вилоят филиали бўйича 28.12.2024 йилдаги 213-сонли ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Сурхондарё вилоят филиали бўйича 28.12.2024 йилдаги 275-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 22-майдаги 18/04-сонли маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишини ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш, стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ва ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро ва Сурхондарё вилоятлари филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишида иммунологик бузилишларни аниқлаш усулидан фойдаланиш, стационарда ётишни қисқариши хисобига хар бир беморга нисбатан 1550000 сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: COVID-19 билан касалланган беморлар ўткир буйрак шикастланишида СD4+ лимфоцитлар миқдорининг кескин камайиши фонида СD8+ ва СD19+ лимфоцитлар ва фагоцитар сони ва индекси кўрсаткичлари миқдорининг юқори бўлиши нефрон базал мембраналари парчаланиши давом этаётгани, буйраклар функционал ҳажми камайиши ва оқибатда сурункали буйрак етишмовчилигига олиб келишига сабаб бўлиши асосланган;
иккинчи илмий янгилиги: илк бор COVID-19 билан касалланган беморларда ўткир буйрак шикастланишида айланиб юрувчи иммун комплекслар миқдорининг ортиши ва кумуляцияси сабабли нефрон структураси шикастланиши ва баъзи қисмларининг қайта тикланиш жараёни бузилишига олиб келиши аниқланганлиги бўйича «COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишида иммунологик бузилишларни аниқлаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Термиз иқтисодиёт ва сервис университети илмий кенгашининг 2024 йил 30 августдаги қарори) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро вилоят филиали бўйича 28.12.2024 йилдаги 213-сонли ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Сурхондарё вилоят филиали бўйича 28.12.2024 йилдаги 275-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 22-майдаги 18/04-сонли маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишини ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш, стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ва ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро ва Сурхондарё вилоятлари филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишида иммунологик бузилишларни аниқлаш усулидан фойдаланиш, стационарда ётишни қисқариши хисобига хар бир беморга нисбатан 1550000 сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: COVID-19 билан касалланган беморларда ўткир буйрак шикастланишида айланиб юрувчи иммун комплекслар миқдорининг ортиши ва кумуляцияси сабабли нефрон структураси шикастланиши ва баъзи қисмларининг қайта тикланиш жараёни бузилишига олиб келиши асосланган;
учинчи илмий янгилиги: илк бор COVID-19 билан касалланган беморлар сурункали буйрак шикастланишида иммуноглобулинлар IgМ ва IgG миқдорлари гуморал иммунитетнинг IgА миқдорининг камайиши фонида цитокинлар (IL-1β, TNF-α, IL-8, IL-10 ва IFN-γ) миқдорларининг ортиши буйрак етишмовчилигига олиб келишига сабаб бўлиши аниқланганлиги бўйича «COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишида иммунологик бузилишларни аниқлаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Термиз иқтисодиёт ва сервис университети илмий кенгашининг 2024 йил 30 августдаги қарори) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро вилоят филиали бўйича 28.12.2024 йилдаги 213-сонли ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Сурхондарё вилоят филиали бўйича 28.12.2024 йилдаги 275-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 22-майдаги 18/04-сонли маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишини ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш, стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ва ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро ва Сурхондарё вилоятлари филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишида иммунологик бузилишларни аниқлаш усулидан фойдаланиш, стационарда ётишни қисқариши хисобига хар бир беморга нисбатан 1550000 сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: COVID-19 билан касалланган беморлар сурункали буйрак шикастланишида иммуноглобулинлар IgМ ва IgG миқдорлари гуморал иммунитетнинг IgА миқдорининг камайиши фонида цитокинлар (IL-1β, TNF-α, IL-8, IL-10 ва IFN-γ) миқдорларининг ортиши буйрак етишмовчилигига олиб келишига сабаб бўлиши асосланган;
тўртинчи илмий янгилиги: илк бор COVID-19 билан касалланган беморлар ўткир буйрак шикастланиши патогенезида нейтрофил ва моноцитлар фагоцитар фаоллигининг ортиши, гломеруляр ҳужайралар пролиферациясининг кучайиши апоптоз механизмини бошланишига туртки бўлиши сабабли яллиғланиш жараёнини сусайтиришига олиб келиши асосланганлиги бўйича «COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишида иммунологик бузилишларни аниқлаш усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Термиз иқтисодиёт ва сервис университети илмий кенгашининг 2024 йил 30 августдаги қарори) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро вилоят филиали бўйича 28.12.2024 йилдаги 213-сонли ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Сурхондарё вилоят филиали бўйича 28.12.2024 йилдаги 275-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 22-майдаги 18/04-сонли маълумотномаси); ижтимоий самарадорлиги: олинган натижалар COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишини ўз вақтида аниқлаш, клиник-иммунологик ташҳислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ривожланишини камайтириш, тиббий ёрдам сифатини ошириш, стационарда даволаниш муддатини қисқартириш ва ва хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро ва Сурхондарё вилоятлари филиаллари амалий фаолиятларига жорий этилишида COVID-19 билан касалланган беморлар буйрак шикастланишида иммунологик бузилишларни аниқлаш усулидан фойдаланиш, стационарда ётишни қисқариши хисобига хар бир беморга нисбатан 1550000 сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган.; хулоса: COVID-19 билан касалланган беморлар ўткир буйрак шикастланиши патогенезида нейтрофил ва моноцитлар фагоцитар фаоллигининг ортиши, гломеруляр ҳужайралар пролиферациясининг кучайиши апоптоз механизмини бошланишига туртки бўлиши сабабли яллиғланиш жараёнини сусайтиришига олиб келиши асосланган.