Shadiev San’at Rustam o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan tarmog‘i nomi): “Yuqori manevrli universal chopiq traktorining burilish tizimini takomillashtirish”, 05.08.06 – “G‘ildirakli va gusenisali mashinalar va ularni ishlatish” (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam B2025.3.PhD/T5808 
Ilmiy rahbar: Shermuxamedov Abdulaziz Adilxakovich, texnika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat transport universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat transport universiteti huzuridagi DSc.15/31.08.2022.T.73.03 raqamli ilmiy kengash
Rasmiy opponentlar: Xankelov Tavbay Qarshievich, texnika fanlari doktori, professor; Axmedov Doniyor Anvarjonovich, texnika fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi. Texnika yo‘nalishi. Nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi yuqori manevrli universal chopiq traktorining burilish tizimini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
yuqori manevrlikni ta’minlovchi yangi burilish sxemasiga ega universal-chopiq traktori uchun gidravlik rul boshqarmasi va gidravlik differensial burilish mexanizmlarining o‘zaro sinxron ishlashiga mos gidrotsilindr parametrlarini (diametri va shtok chiqish uzunligi) aniqlash usuli muvozanat tenglamalari asosida ishlab chiqilgan;
Dalamber prinsipi asosida traktorning gidravlik differensial burilish mexanizmi gidromotorida tayanch yuzaning qarshilik momenti va dvigatel tirsakli vali aylanishlarini inobatga olgan holda gidravlik suyuqlik sarfi hamda bosimining o‘zgarishini hisoblash algoritmi ishlab chiqilgan;
yuqori manevrli universal-chopiq traktori burilish tizimi uchun gidravlik rul boshqaruvi va gidravlik differensial burilish mexanizmining o‘zaro kompleks ta’sirini hisobga oluvchi, momentlar va gidravlik parametrlarning bog‘liqligini differensial tenglamalar orqali aniqlovchi burilish jarayonining dinamik modeli ishlab chiqilgan;
kinematik tahlil asosida trapesiya zvenolari uzunligining o‘zgarishi va kinematik cheklovlarni hisobga olgan holda yuqori manevrli universal-chopiq traktorining ikki tomonga ishlaydigan teleskopik rul trapesiyasida boshqariluvchi g‘ildiraklarning joyida burilish burchaklarini aniqlash uslubi takomillashtirilgan;
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Yuqori manevrli universal-chopiq traktori burilish tizimini takomillashtirish bo‘yicha tadqiqotlar asosida:
universal-chopiq traktori uchun gidravlik rul boshqarmasi va gidravlik differensial burilish mexanizmlarining o‘zaro sinxron ishlashiga mos gidrotsilindr parametrlarini (diametri va shtok chiqish uzunligi) aniqlash usuli “Qishloq xo‘jaligi mashinasozligi konstruktorlik-texnologik markazi” MChJga joriy etilgan (“O‘zavtosanoat” AJning 2025 yil 7 oktyabrdagi 17/07-25-1703-son ma’lumotnomasi). Natijada yuqori manevrli universal chopiq traktorining burilish radiusini 2,5 m gacha kamaytirishga erishilgan;
traktorning gidravlik differensial burilish mexanizmi gidromotorining gidravlik suyuqlik sarfi hamda bosimining o‘zgarishini hisoblash algoritmi “Qishloq xo‘jaligi mashinasozligi konstruktorlik-texnologik markazi” MChJga joriy etilgan (“O‘zavtosanoat” AJning 2025 yil 7 oktyabrdagi 17/07-25-1703-son ma’lumotnomasi). Natijada gidravlik differensialli burilish mexanizmining traktor turgan joyida burilishi uchun jarayonining samarali rejimini ta’minlash imkonini beradigan NSh-50 gidranasos parametrlarini tanlash imkoni yaratilgan;
momentlar va gidravlik parametrlarning bog‘liqligini differensial tenglamalar orqali aniqlovchi burilish jarayonining dinamik modeli “Qishloq xo‘jaligi mashinasozligi konstruktorlik-texnologik markazi” MChJga joriy etilgan (“O‘zavtosanoat” AJning 2025 yil 7 oktyabrdagi 17/07-25-1703-son ma’lumotnomasi). Natijada rul boshqarmasining samarali ishlashi uchun zarur bo‘ladigan harakatlanish tezligi 0,3 m/s tezlikda eng kichik burilish radiusi transport holatida 4,7 m bo‘lishiga erishilgan;
yuqori manevrli universal-chopiq traktorining ikki tomonga ishlaydigan teleskopik rul trapesiyasida boshqariluvchi g‘ildiraklarning joyida burilish burchaklarini aniqlash uslubi “Qishloq xo‘jaligi mashinasozligi konstruktorlik-texnologik markazi” MChJ ga joriy etilgan (“O‘zavtosanoat” AJning 2025 yil 7 oktyabrdagi 17/07-25-1703-son ma’lumotnomasi). Natijada qatorlar orasiga moslashishi 20 % ga yaxshilangan.