Юлдашева Гузал Қаххор қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Фарғона вилояти шароитида интенсив шафтоли боғлари барпо қилиш учун нав танлаш ва янги шакл бериш усуллари”, 06.01.07 – Мевачилик ва узумчилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Qx1691.
Илмий раҳбар: Исламов Сохиб Яхшибекович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Академик М.Мирзаев номидаги боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.05/29.04.2022.Qx.13.04.
Расмий оппонентлар: Эшанкулов Бобомурод Инаятович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Ҳожиев Санжар Самадович, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Ўсимликлар генетик ресурслари илмий-тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Фарғона вилояти шароитида интенсив шафтоли боғлари барпо қилиш учун нав танлаш ва шакл бериш усулларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Фарғона вилояти тупроқ-иқлими шароитида шафтолининг истиқболли навларини комплекс ўрганиш асосида ҳосилдорлиги ва товар сифати юқори бўлган туксиз Фантазия, Оқ луччак ва Муяссар, тукли навлардан Шарқ ва Золотая Москва навлари танлаб олинган;
коллекцион навлар орасида энг юқори маҳсулдорлик туксиз навлардан Муяссар 19,3 кг/туп, Фантазия 17,9 кг/туп, Оқ луччак 19,8 кг/туп, Анжир Донат 20,7 кг/туп, тукли навлардан Фрост 23,7 кг/туп бўлиши аниқланган;
шафтолига тўрт лидерли “Испан тупи” усулида шакл берилганда дарахтлар бўйининг 20% гача пасайиши, дарахтларнинг боғ майдони бирлигини шох-шабба проекцияси билан банд қилиш даражаси энг кичик – 3000 м2, яъни 30,0 % ни ташкил этиши илмий асосланган;
вегетатив йўл билан кўпаядиган клон пайвандтагда ўстирилган шафтоли дарахтларига тўрт лидерли “Испан тупи” усулида шакл берилганда ҳосилдорлик (17,4 т/га) оддий косасимон усулда шакл берилганга (14,1 т/га) нисбатан 19 % гача ортиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Фарғона вилояти шароитида интенсив шафтоли боғлари барпо қилиш учун нав танлаш ва янги шакл бериш усулларини ишлаб чиқиш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
боғдорчиликка ихтисослашган кластер, фермер, деҳқон ва томорқа хўжаликлари учун «Ярим пакана интенсив шафтоли боғларига шакл бериш бўйича» номли тавсиянома тасдиқланган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 14 июлдаги 05/06-03-292-сон маълумотномаси). Ушбу тавсиянома кластер, фермер, деҳқон ва томорқа хўжаликларида юқори ва сифатли шафтоли ҳосили етиштиришда амалий қўлланма сифатида хизмат қилмоқда;
интенсив шафтоли боғларига тўрт лидерли “Испан тупи” усулида шакл бериш ишланмаси Фарғона вилояти Фарғона тумани «Mashrab Usmon umidli bog’i» фермер хўжалигида 1 гектар майдонга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 14 июлдаги 05/06-03-292-сон маълумотномаси). Бунинг натижасида умумқабул қилинган косасимон шакл беришга нисбатан гектарига 2,4 тонна кўпроқ ҳосил олинган. Иқтисодий самарадорлик 60 % ни ташкил этган.
шафтолини интенсив боғларини барпо қилиш ишланмаси Фарғона вилояти Фарғона тумани «Mashrab Usmon umidli bog’i» фермер хўжалигида 1 гектар, Қува тумани «Fruits Brend Cluster» фермер хўжалигида 0,2 гектар, жами 1,2 майдонга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 14 июлдаги 05/06-03-292-сон маълумотномаси). Хусусан, Фарғона вилояти тупроқ-иқлими шароитида шафтоли боғлари барпо қилиш имконини берувчи GF-677 пайвандтагида Чемпион ва Анжир шафтоли (Donat) навларининг интенсив боғлари барпо қилинган. Бунинг натижасида режага нисбатан 4-5 тонна кўпроқ товар ҳосил етиштирилган, иқтисодий самарадорлик 40-54 % ни ташкил этган.