Мирсаидова Раъно Равшановнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистонга келтирилаётган товуқ кроссларининг морфофизиологик ва иммуномошлашув кўрсаткичларини тадқиқ этиш”, 16.00.03-Ветеринария микробиологияси, вирусология, эпизоотология, микология, микотоксикология ва иммунология (ветеринария фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.3PhD/В67
Илмий раҳбар: Рузикулов Раҳматулло Файзуллаевич, ветеринария фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети, DSc.06/30.12.2019.В.12.01.
Расмий оппонентлар: Давлатов Равшан Бердиевич, ветеринария фанлари доктори, профессор; Аҳмедов Баҳодир Назарович, ветеринария фанлари номзоди, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Ветеринария илмий тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистонга олиб кирилаётган, саноат асосида ҳамда кичик ва оилавий паррандачилик хўжаликларида боқилаётган иссиқ, совуқ, қуруқ ва нам иқлимга мослашган товуқ кроссларининг морфофизиологик ва иммуномослашув кўрсаткичларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Ўзбекистонга олиб кирилаётган тухум ёʻналишидаги товуқ кроссларининг маҳсулдорлик қобилиятини ифодаловчи морфофизиологик кўрсаткичлари ўрганилиб, тана тузилиши индексларидаги морфологик фарқларига кўра, Декалб Тиндес, Ломан ЛСЛ ва Ломан Сенди кросслари юқори кўрсаткичга эга эканлиги аниқланган;
пиноцитоз жараёни фаоллигини баҳоловчи товуқ кроссларининг ҳазм органларининг морфометрик кўрсаткичларини ўрганиш натижасида Декалб Тиндес ва Декалб Уайт кросслари бошқа кроссларга нисбатан устун эканлиги исботланган;
вирусли касалликларга қарши товуқ кроссларининг вакцинациядан олдинги ва кейинги гуморал иммун жавоби ИФА иммунологик ташҳис усулини қўллаш орқали антитана титрлари ўрганилганда, Нюкасл касаллигига Ломан ЛСЛ кросси (41165) ва инфекцион бронхитга Деклаб Тиндес кросси (10160) юқори антитана титрларини намоён этиши аниқланган;
товуқ кроссларининг бактериал инфекцияларга қарши ирсий иммунологик барқарорлиги ва табиий чидамлилигини бўйича табиий антитана титрлари серологик усулда аниқланганда, Салмонелла га қарши энг юқори табиий чидамлилик Декалб Тиндес кроссида (1:142) ва Пастеурелла га қарши чидамлилик эса Декалб Тиндес ва Декалб Уайт кроссларида (мос равишда 1:63) энг юқори табиий антитана титрлари аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистонга олиб кирилаётган, саноат асосида ҳамда кичик ва оилавий паррандачилик хўжаликларида боқилаётган иссиқ, совуқ, қуруқ ва нам иқлимга мослашган товуқ кроссларининг морфофизиологик ва иммуномослашув кўрсаткичларини аниқлаш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқотлар натижалари асосида:
“Ўзбекистонга келтирилаётган товуқ кроссларининг морфофизиологик ва иммуномослашувлик кўрсаткичларини ўрганиш бўйича тавсиянома” ишлаб чиқилган ва амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 2-октябрдаги 02/23-681-сонли маʼлумотномаси). Натижада мамлакатимиз иқлим шароитига тўлиқ мослашган, маҳсулдорлик кўрсаткичлари стандарт кўрсаткичларга жавоб берадиган товуқ кроссларидан фойдаланиш тавсия этилиб, саноат асосида ривожланган парранда фабрикалари ва кластерларда мазкур кроссларни боқиш орқали маҳсулдорлик кўрсаткичларини оширишга эришилган;
товуқларнинг Нюкасл касаллиги ва инфекцион бронхитга қарши вакцина самарадорлиги ва унинг таʼсирини баҳолашда вакцинациядан олдин ва кейин антитана титрлари ИФА усулида аниқланиб, уларнинг кросслар бўйича қиёсий баҳолаш усули жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 2-октябрдаги 02/23-681-сонли маʼлумотномаси). Натижада товуқларни касалликларга вакцинация муддатларини белгилаш ва вакцинациядан кейинги гуморал иммун жавоб даражасини баҳолаш имконияти яратилган;
товуқ кроссларининг Салмонелла ва Пастеурелла инфекцияларига қарши табиий иммунитет титрларини Агглютинация рексияси (РА) усули билан аниқлаш амалга оширилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2025-йил 2-октябрдаги 02/23-681-сонли маʼлумотномаси). Бунинг натижасида мамлакатимизга олиб кирилаётган товуқ кроссларида саноат паррандачилиги ва кластерлар шароитида инфекцион касалликларга қарши самарали профилактика ва қарши курашиш тадбирларини такомиллаштиришга эришилган.