Рахмонова Гуллола Шавкатовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантириш технологиялари” 13.00.01 – Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2021.3.PhD/Ped2699
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Бухоро давлат педагогика институти, PhD. 03/12.02.25.Ped.167.01
Илмий раҳбар: Избуллаева Гулчеҳра Валериевна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Расмий оппонентлар: Абдуманнотов Элбек Абдумажидович, доцент, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD); Олимов Ширинбой Шаропович, педагогика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Шаҳрисабз давлат педагогика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантириш технологияларини такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
гносеологик методларнинг фаоллаштирувчи, мотивация уйғотувчи компонентларига устуворлик бериш асосида маънавий-ахлоқий компетенсия мазмуни тарихий, педагогик-психологик манбалардаги талабанинг касбий фаолияти ҳамда шахсий фазилатларини ягона интегратив тизим сифатида ривожлантириш тараққиёти ва усуллари аниқлаштирилган;
инновацион таълим технологиялари (кейс-стади, лойиҳавий ёндашув, рақамли дидактик воситалар)ни ўқув-тарбия тизими амалиётида жорий этиш орқали операцион, мотивацион-рефлексив, назорат-баҳолаш мезонлари ретроспектив даврийлик консепсияси асосида талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантириш жараёни такомиллаштирилган;
шахсий ахлоқий қараш, ижтимоий-маънавий қадриятларга муносабат, ички ишонч, фуқаролик позицияси, хулқ-атворда намоён бўладиган барқарор маънавий йўналишларни акс эттирувчи индикаторлари, талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантириш модели мақсадли, ташкилий-технологик, натижавий-баҳоловчи компонентлар уйғунлигини таъминлаш орқали ишлаб чиқиш асосида такомиллаштирилган;
интерфаол таълим контекстида “Мен ҳеч қачон … маганман”, “Масʼулият ҳисси”, “Қадриятлар жилови”, “Тугалланмаган тезис”, “Виждонлилик даражаси” технологияларини амалиётга татбиқ этиш асосида талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантириш самарадорлигини таъминлашга қаратилган илмий-методик тавсиялар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Талабаларда маънавий-ахлоқий компетенцияларни такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
гносеологик методларнинг интеграцияси асосида маънавий-ахлоқий тарбиянинг инсон камолотидаги ўрни очиб берилиб, унинг мазмун-моҳияти (оила тарбияси, таълим муассасалари фаолияти, миллий ва умуминсоний қадриятлар, ахборот макони ва оммавий маданият) ёритилди ҳамда талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантиришнинг муҳим омилларини аниқлашга доир илмий таклиф ва тавсиялардан олий таълим муассасаларида педагогик туркум фанларни ўқитиш жараёнига тадбиқ этилган. (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 27-сентябридаги 02/01-01-133-сонли маълумотномаси). Натижада талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантиришга қаратилган ишларни самарали ташкил этиш долзарб масала эканлиги асослаб берилди;
инновацион таълим технологияларини олий таълим муассасаларида қўллаш, маънавий-ахлоқий тарбияни ташкил қилиш жараёнида талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантириш имкониятлари ижтимоий педагогик фаолиятни ташкил этиш тамойиллари (шахслараро муносабат, ўз-ўзини англаш, идрок қилиш, баҳолаш, бошқариш)га доир таклифлардан Бухоро давлат университетининг “П3-202005236-Оила психологияси фанидан мултимедиа маҳсулотини яратиш” (2021-2022 йилларга мўлжалланган) мавзусидаги инновацион – тадқиқот лойиҳанинг “Оила психологияси фани ўқитувчисининг маънавий-ахлоқий компетенсияси” бўлимини амалга жорий этишда фойдаланилган (Бухоро давлат университетининг 2023-йил 13-майдаги 04/01/831-сон маълумотномаси). Натижада, олий таълим муассасаларида педагогик йўналишдаги фанларни ўқитиш жараёнида талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантириш имкониятлари ижтимоий педагогик фаолиятни ташкил этиш тамойиллари (шахслараро муносабат, ўз-ўзини англаш, идрок қилиш, баҳолаш, бошқариш) асосида аниқлаштиришга хизмат қилган;
шахсий ахлоқий қараш, ижтимоий-маънавий қадриятларга муносабат, ички ишонч, фуқаролик позицияси, хулқ-атворда намоён бўладиган барқарор маънавий йўналишларни акс эттирувчи индикаторлари, талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантириш технологияларининг модели ишлаб чиқилиб, мазкур жараённинг самарадорлигини таъминловчи механизмлар когнитив (билиш, тушуниш), эмоционал (ҳис, ҳамдардлик, яхши кўриш), амалий (ишлай олиш, ҳамкорлик қилиш), экзистенсиал (танлашда, фикрда эркин бўлиш) мезонлари асосида “Умумий педагогика” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2022-йил 17-мартдаги 106-248-сон гувоҳномаси). Натижада, талабаларда маънавий-ахлоқий компетентлигини ривожлантиришнинг технологик компонентлари мазмуни ва ташкилий-методик асослари такомиллаштирилган;
интерфаол таълим контекстида талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантиришннинг (лойиҳалаш, ҳамкорликда ўқитиш, муаммоли) технологиялари тажриба ишларида синовдан ўтказилиб, талабаларда маънавий-ахлоқий компетенсияларни ривожлантиришга доир методик тавсиялар “Мактабгача таълимда педагогик жараённи лойиҳалаш” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 27-сентябрдаги 02/01-01-133-сон маълумотномаси.) Натижада, талабаларда маънавий-ахлоқий компетенцияларни ривожлантириш технологиясини такомиллашишига хизмат қилган.